Czekoński Leon (Gozdawa) (1826–1888), powstaniec, więzień stanu, działacz społeczny. Ur. na Wołyniu, syn Leonarda i Zofii z Wróblewskich, właścicieli ziemskich. Po wczesnej śmierci ojca matka przeniosła się do Czortkowa w Galicji, majątku brata, gdzie też Leon pierwsze odebrał nauki, po czym na studia wyższe wyjechał do Wiednia. Po ożenieniu się z Felicją Kumanowską, właścicielką Kumanówki (pow. berdyczowski), osiadł na roli, i na tym stanowisku zastały go wypadki r. 1863. Mianowany przez władze powstańcze naczelnikiem pow. berdyczowskiego, zjawił się wraz z Platonem Krzyżanowskim i Władysławem Padlewskim pod Owsiannikami (11 V) gdzie ogłoszono »złotą hramotę« i ściągano ochotników. W dalszym pochodzie przez Rotmistrzówkę i Białą oddział polski złożony z 200 jeźdźców i 35 pieszych odpoczywał pod Bułajami (15 V). Dowództwo objął Krzyżanowski, b. oficer z r. 1831, człowiek zgoła już niedołężny. Tutaj oddział polski zaatakowany został przez przeważającą siłę Rosjan, i mimo mężnej obrony i świetnej szarży polskich kawalerzystów na rosyjskich dragonów, powstańcy zostali rozbici. Cz. resztę oddziału doprowadził do lasu pod Błażejówką, gdzie ostatecznie powstańców rozpuścił. Udało mu się wkrótce dotrzeć do oddziału gen. Edmunda Różyckiego, pod którym walczył pod Salichą, a następnie wraz z tym oddziałem przeszedł granicę austriacką pod Palczyńcami. Po półrocznej przeszło tułaczce po dworach podolskich z myślą wyruszenia znów na pole walki pod naczelnym wodzem Rusi, Różyckim, został wskutek ogłoszenia stanu oblężenia przez władze austriackie aresztowany i osadzony w więzieniu pokarmelickim we Lwowie. Po odsiedzeniu 6-miesięcznej kary emigrował do Francji, bawił krótki czas w Paryżu, potem w Heidelbergu, wreszcie wraz z żoną i dwojgiem dzieci osiadł w Zurychu. Wspólnie z kilku kolegami z powstania założył tu fabrykę papierosów, z czego utrzymywał rodzinę. Po zaprowadzeniu konstytucji w monarchii austriackiej wrócił do kraju, osiadł w Czortkowie, gdzie został obrany pierwszym autonomicznym burmistrzem tego miasta. Piastował z czasem godności obywatelskie, jak np. wicemarszałkostwo powiatu, nadto prowadził aż do śmierci zastępstwo krak. T-wa Wzaj. Ubezp. oraz był założycielem fabryki maszyn rolniczych. Umarł w Czortkowie w początkach sierpnia r. 1888.
Cz. jest autorem pod pseud. Gozdawa dobrze napisanej broszury pt. Ruś przed i po powstaniu zbrojnym (Bendlikon 1866), która się spotkała z pochlebną oceną A. Gillera. Władając wybornie językiem ukraińskim w mowie i piśmie, był Cz. obok L. Syroczyńskiego współpracownikiem lwowskiej »Mety«, organu polonofilów ukraińskich. Nadto wydał O sprawie Ruskiej. Posłom poświęca autor (Kr. 1870), gdzie przeciwstawił się moskiewskim dążeniem świętojurców lwowskich.
Bobrowski T., Pamiętniki, I 18, 20–1, 153; Giller, Historia, I; Lasocki, Wspomnienia z mojego życia, I; Gawroński, Rok 1863 na Rusi, II; Miłkowski Z., Od kolebki przez życie, I–III; Nekrologi w »Gazecie Narodowej« i »Nowej Reformie« 1888. – Informacje od córki p. Marii Cz-ej w Czortkowie.
Justyn Sokulski