Radziejowski Leon, pseud. i krypt.: Rler, L. R-ski, R., Rad., R. L. (1881–1943), dziennikarz, literat. Ur. na Podolu rosyjskim, w rodzinie pochodzenia szlacheckiego.

R. uczył się w gimnazjum kijowskim, a następnie studiował na wydziale prawa uniwersytetu kijowskiego. Już w latach gimnazjalnych był członkiem ekspozytury polskiej organizacji młodzieżowej «Korporacja» – klubu przy ul. Nestoriańskiej 20 w Kijowie. Wedle Stanisława Stempowskiego wydawał prawdopodobnie w r. 1906 w Kijowie socjalistyczne pismo „Czerwony Kogut” (bądź „Czerwony Kur”). W kwietniu 1908 R. wraz z Tadeuszem Pudłowskim «Tepeuszem», Józefem Handelsmanem i Wiktorem Kindlerem rozpoczął redagowanie tygodnika satyryczno-literackiego i humorystycznego „Biały Paw”; może była to kontynuacja „Czerwonego Kura”, a może Stempowski po latach zniekształcił ów tytuł. Przedmiotem satyry „Białego Pawia” było głównie polskie konserwatywne ziemiaństwo na Ukrainie. R., pełniący funkcję redaktora, publikował w piśmie swe erotyki i krótkie teksty nie tylko humorystyczne; propagował tu także hasło pracy oświatowej wśród ludności polskiej rozproszonej w Rosji. Zamieszczano artykuły o akcentach proukraińskich i tłumaczenia z «rusińskiego», co można łączyć z ówczesnymi próbami aktywizacji środowiska ukraińskiego podejmowanymi przez Polską Partię Socjalistyczną. Do lipca 1908 ukazało się 10 numerów „Pawia”, a w r. 1909 wg notatki w „Przeglądzie Krajowym” pismo nadal było wydawane. Równocześnie R. razem z S. Ślusarskim rozpisali prenumeratę na dziennik w języku rosyjskim „Kievskie Vesti”, ale akcja ta nie doszła, jak się wydaje, do skutku. W r. 1909 z inspiracji R-ego i Tadeusza Michalskiego, polskie środowisko dziennikarskie w Kijowie utworzyło organizację o charakterze apolitycznego «związku pracy» pod nazwą Koła Literatów i Dziennikarzy Polskich. Na pierwszym zebraniu (27 IV 1909) R. został wybrany do jego zarządu. W tydzień potem (30 IV) ukazał się pierwszy numer „Przeglądu Krajowego” z R-m jako redaktorem. Faktycznie ton pismu nadawał Wacław Lipiński (Wiaczesław Łypynśkyj), zwolennik sojuszu ziemiaństwa polskiego z narodowym ruchem ukraińskim. R. identyfikował się z programem Lipińskiego zarzucając w artykule Nasz terytorializm stronnictwu tzw. krajowców, że szuka ono porozumienia, nie z młodą inteligencją i ludem ukraińskim, ale z obcą, wrogą obu żywiołom narodowym, rosyjską władzą. R. dał się poznać jako publicysta o zacięciu polemicznym. Atakował zarówno redaktora katolickiej „Wiary”, ks. Jana Gnatowskiego (do którego kierował słowa «nie wasza parafia księże prałacie», gdy ten zabrał głos w sprawach publicznych), jak i posądzaną o antysemityzm poetkę ukraińską Olgę Kosacz. Pismo posiadało znakomicie redagowany dział literacki, co, przynajmniej w części, było zasługą R-ego. Pisywali tu: Bohdan Łepkyj, Leon Wasilewski, Sydor Twerdochlib, Dymitr Doroszenko. Ostatni numer „Przeglądu” ukazał się datą z 23 XII 1909 (5 I 1910). R. zaś już w r. 1910 związał się z krytykowanym uprzednio „Dziennikiem Kijowskim” – organem konserwatystów, co zapoczątkowało ewolucję ideową R-ego.

R. publikował także sporo wierszy na łamach pism kijowskich, a w r. 1912 wydał tomik Poezye, ten jednakże rodzaj jego twórczości nie znalazł uznania krytyki. Jeszcze w r. 1909 nawiązał R. kontakt z warszawskim środowiskiem liberalnym (Aleksander Świętochowski) i wysyłał korespondencje do tygodnika „Prawda” (1910, 1911). Zredagował także jednodniówkę „O skrawek słońca…” (Kijów 1912), z której dochód był przeznaczony na rzecz Polskiego Tow. Kolonii Letnich w Kijowie. W czasie pierwszej wojny światowej wydał w Kijowie w r. 1916 dwa zbiorki poezji patriotycznej („Ojczyzna w poezji polskiej. Krótka antologia” i „Polskie pieśni narodowe”) i współuczestniczył w opracowanym przez Ignacego Grabowskiego, Joachima Wołoszynowskiego i Kornela Makuszyńskiego zbiorze utworów dla dzieci „Gwiazda wschodzi dziatwie polskiej”. Dn. 6 III 1917 wszedł, jako delegat Koła Dziennikarzy i Literatów, w skład Zgromadzenia Organizacji Polskich, a następnie wziął udział w Zjeździe Polskim na Rusi (Kijów, 18–24 VI 1917). Uczestniczył w pracach komitetu tzw. Skarbca druków polskich w Cesarstwie z epoki wojny, którego celem miało być zebranie i przekazanie bibliotekom polskim produkcji drukarskiej ze wschodniej strony frontu. Pozostając nadal publicystą „Dziennika Kijowskiego”, próbował wydawać własny dziennik: „Nowiny Kijowskie” (potem „Nowiny Poniedziałkowe”) związane z kręgami chrześcijańsko-demokratycznymi (nie ukazało się więcej jak pięć numerów, pierwszy z 8 VII 1918). O jego kijowskiej działalności na polu publicystyczno-politycznym napisał w głośnym pamflecie T. Michalski: «na projektach działalności dalszej nie zbywa nigdy Leonowi Radziejowskiemu, rzadko jednak tym projektom potrafi on nadać formy ucieleśnienia».

Prawdopodobnie w r. 1919 R. przedostał się do Polski. Na początku czerwca r.n. został mianowany przez Zarząd Cywilny Ziem Wołynia i Frontu Podolskiego referentem przy ekspozyturze rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej w Winnicy. W r. 1921 rozpoczął współpracę z wydawaną przez Stanisława Strońskiego „Rzeczpospolitą”. Z ramienia Strońskiego kierował od 6 III 1921 dziennikiem „Ziemia Lubelska”, zamieszczając w nim liczne komentarze polityczne, a także wiersze i prozę, które potem wydał w osobnym zbiorku Róże na śniegu (L. 1921). Wprowadził do dziennika kolumnę poświęconą literaturze. Od 28 VI 1921 redakcję „Ziemi Lubelskiej” przejął Henryk Łubieński, a R. powrócił do centralnej redakcji „Rzeczpospolitej”, podpisując dziennik jako redaktor odpowiedzialny. Po sprzedaży pisma Wojciechowi Korfantemu, R. wraz z całym zespołem przeniósł się do założonej przez Strońskiego „Warszawianki”, tu także pełniąc funkcję redaktora odpowiedzialnego (od lipca 1927), co faktycznie odpowiadało roli sekretarza redakcji.

Fuzja „Warszawianki” z „Dniem Polskim” zbiegła się z powołaniem R-ego w r. 1929 na współpracownika przez ks. Zygmunta Kaczyńskiego, nowego dyrektora Katolickiej Agencji Prasowej (KAP). W KAP pozostał R. aż do wybuchu drugiej wojny światowej, w r. 1938 awansując na stanowisko redaktora serwisu krajowego. Korzystając z protekcji Kaczyńskiego związał się na kilka lat z prasą wydawaną przez zgromadzenie pallotynów. Współpracował przy założeniu firmowanego przez nich dziennika „Polska” (od lutego 1929), który jednak nie zdobył większej popularności. R. czasowo (w 2. poł. 1929) pełnił w „Polsce” funkcję redaktora, a do 24 IV 1930 redaktora odpowiedzialnego. Podobnie jak w poprzednio redagowanych periodykach i tu zajmował się głównie publicystyką polityczną oraz rozpoczął pisanie recenzji teatralnych i literackich. Poglądy wyrażane w „Polsce” dowodzą całkowitej reorientacji ideowej R-ego. Pisał teraz, że dla katolików «idą czasy, w których nam przynależną będzie rola rozstrzygająca» i w prasie katolickiej upatrywał broń do walki z niewiarą na każdym odcinku życia społecznego. Rozgłosu nabrała m. in. jego polemika z O. Forst-Battaglią, oskarżającym w „Die Zeit” katolicyzm polski o nietolerancję i z „Ilustrowanym Kurierem Codziennym” gloryfikującym Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Dn. 20 XII 1930 pallotyni przekazali upadające pismo w ręce świeckie.

Dłużej utrzymał się R. w drugim piśmie pallotynów – miesięczniku „Rodzina Polska”, którego był redaktorem od stycznia 1929 do lipca 1931. Zamieścił tu w odcinkach swą powieść Podola Pani osnutą na wydarzeniach historycznych z początku XVII w. (wyd. osobne, Łomża 1936). Po odejściu z „Rodziny Polskiej” ogłaszał swe artykuły w pismach katolickich: kieleckiej „Gazecie Tygodniowej”, częstochowskiej „Niedzieli”, ukazującym się w Dębowcu koło Jasła „Posłańcu Matki Boskiej Saletyńskiej”, „Trybunie Warszawskiej” i charbińskim „Tygodniku Polskim”. Sporadycznie publikował też w lwowsko-krakowskim „Kurierze Powszechnym”, warszawskim propiłsudczykowskim piśmie „Kurier Poranny” i tygodniku „Podbipięta”. Począwszy od numeru 4 w r. 1934 redagował pismo „Na Wyżyny” – organ Katolickiego Stowarzyszenia Mężów Archidiecezji Warszawskiej. Odszedł i z tego pisma po przejęciu go przez Katolicki Związek Męski Akcji Katolickiej. W r. 1935 związał się z franciszkańskim „Małym Dziennikiem”, z którego wydawcą, o. Maksymilianem M. Kolbe łączył go gorący kult maryjny. W styczniu 1932 na warszawskim zjeździe pisarzy i publicystów katolickich R-emu powierzono współorganizowanie sekcji dziennikarskiej Zjednoczenia Polskich Pisarzy Katolickich przy Tow. Piotra Skargi. Następnie zasiadał w zarządzie sekcji, a od r. 1938 był jego prezesem. Po wybuchu drugiej wojny światowej nie uczestniczył w działalności podziemnej. Zmarł w marcu 1943.

O stosunkach rodzinnych R-ego brak informacji.

Fot. w: „Tyg. Illustr.” 1909 s. 462; – Bibliogr. Warszawy. Wydawn. ciągłe 1919–28; toż za l. 1929–39, … 1939–44; Gromek K. A., Bibliografia prasy lubelskiej (1800–1939), „Studia i Mater. Lub.” T. 6: 1972 s. 432; Bar, Słown. pseudonimów, III; Olszewicz, Lista strat kultury pol.; Rutowska M., Serwański E., Straty wśród pisarzy polskich … w czasie II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej 1939–1945, W. 1980 s. 77; Straty kultury pol. 1939–44 (Adolf Nowaczyński); „Woreyd” Almanach, W. 1928; Informator Prasowy 1938–1939, W. 1938 s. 175, 211; Wolska H., Katalog czasopism lubelskich, L. 1974 s. 767; – Krzywobłocka B., Chadecja 1918–1937, W. 1980; Lechicki C., Radziejowski Leon, „Zesz. Prasozn.” 1975 nr 3; tenże, Sprawa dziennika katolickiego w Warszawie, „Kwart. Hist. Prasy Pol.” 1981 nr 2 s. 13–14; Mysłek W., Kościół katolicki w Polsce w latach 1918–1939, W. 1966; Notkowski A., Prasa lubelska na tle czasopiśmiennictwa polskiego Drugiej Rzeczypospolitej, „Kwart. Hist. Prasy Pol.” 1983 nr 4 s. 32; Paczkowski A., Prasa codzienna Warszawy w latach 1918–1939, W. 1983; Piotrowicz W., Unia czy demonstracja, Wil. 1931 s. 29–30; Rudnicki S., Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918–1926, Wr. 1981; Rudziński E., Informacyjne agencje prasowe w Polsce 1926–1939, W. 1970; Ślisz A., Prasa polska w Rosji w dobie wojny i rewolucji (1915–1919), W. 1968; Wierzejski W., Fragmenty z dziejów polskiej młodzieży akademickiej w Kijowie 1834–1920, W. 1939 s. 98; – Garztecki S., Codzienna prasa polska w Kijowie w latach 1906–1918. Wspomnienia, „Roczn. Hist. Czasopiśm. Pol.” 1969 nr 1; Glinka X., W cieniu Złotej Bramy, w: Pamiętnik Kijowski, Londyn 1959 I 227, 229; Hertz P., Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1976 Ks. 8; Michalski T., Współczesna umysłowość polska na Ukrainie, Kijów 1909; [Radziejowski L.], Tak jak ojcowie (wspomnienie), „Na Wyżyny” 1934 nr 7; Stempowski S., Pamiętnik 1870–1914, Wr. 1953; Zjazd polski na Rusi w Kijowie w dniach 18–24 czerwca 1917, Winnica [1917]; – „Dzien. Kijowski” 1911 nr 317, 1912 nr 240; „Dzien. Urzęd. Zarządu Cywilnego Ziem Wołynia i Frontu Podolskiego” R. 1: 1920 nr 14 s. 120; „Przegl. Krajowy” 1909 nr 1; „Roczniki Katol.” 1924 s. 497; „Rodzina Pol.” 1931 nr 7; „Tyg. Ilustr.” 1909 nr 23; „Wiad. Bibliogr.” 1917 nr 1; – B. Narod.: sygn. IV 5318, k. 25; B. Ossol.: sygn. 15323 II k. 57; IBL PAN: Kartoteka zawartości czasopism.

Andrzej A. Zięba