INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Leon Syroczyński     
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Syroczyński Leon, pseud. i krypt.: S., Łewko Czornyj, Łewko Honczarenko (1844–1925), powstaniec styczniowy, inżynier górniczy, profesor i rektor Szkoły Politechnicznej we Lwowie, profesor Politechniki Lwowskiej.

Ur. w Sitkowcach (pow. lipowiecki) na Ukrainie, był synem Seweryna Tadeusza Felicjana (1808–1863), lekarza, dzierżawcy, a od r. 1860 właściciela Jurkowiec (pow. lipowiecki), w l. 1857–8 działacza Komitetu Włościańskiego gub. kijowskiej, i Amelii z Janakowskich (zm. 1863). Miał sześcioro rodzeństwa: Stanisława Karola (zob.), Agatona, Tadeusza Józefa (1842–1908), gospodarza rodzinnych Jurkowiec i dyrektora Chodorowskiego Cukrowniczego Tow., Marię, żonę Walerego Kopernickiego (zob.), oraz Stanisławę, po mężu Wierzbicką, i Józefę (obie zmarły wcześnie na gruźlicę). Bratem stryjecznym S-ego był Antoni Syroczyński (zob.).

Od r. 1854 uczył się S. w gimnazjum w Kijowie, a po jego ukończeniu w r. 1858 studiował medycynę na tamtejszym uniwersytecie (wg S. Czarnieckiego do r. 1860 jako wolny słuchacz, ze względu na wiek). W Kijowie, jak sam pisał, pod wpływem demonstracji patriotycznych w Warszawie i przyjaźni ze Stefanem Bobrowskim «politykował i konspirował». Należał do powstałego ok. r. 1857 tajnego Związku Trojnickiego (od jesieni 1862 był członkiem jego ostatniego zarządu) oraz utworzonego w lipcu 1862 Komitetu Prowincjonalnego na Rusi. Po wybuchu powstania styczniowego przerwał studia i wraz z bratem stryjecznym Antonim zaciągnął się do oddziału Edmunda Różyckiego, działającego na Wołyniu. W lipcu 1863 przedostał się do Galicji, skąd w październiku t.r. bezskutecznie próbował przejść z oddziałem François Rochenbrune’a na Lubelszczyznę. Przez kilka miesięcy przebywał we Lwowie, gdzie z Paulinem Święcickim i Mikołajem Zagórskim zawiązał «kółko przyjaciół Rusi», którego celem było «szerzenie między Polakami uznania narodowości ruskiej». Był zwolennikiem federacji Polski i Ukrainy, pogodzenia obu narodów i budowania ukraińskiego ruchu narodowego w sojuszu z Polakami przeciw Rosji. Na łamach ukraińskiego pisma „Meta” opublikował pod pseud. Łewko Honczarenko dwa artykuły: Značenie Kyïvs’koho Universytetu dla ukraïns’koho narodu (1863) i Deščo pro školy narodni na Ukraïni (1864). Na początku r. 1864 wyjechał do Król. Pol., posługując się fałszywym paszportem austriackim na nazwisko Piotra Pirackiego. W Warszawie podjął pracę w resorcie wojny Rządu Narodowego; wiosną t.r. został aresztowany, ale z braku dowodów winy uwolniony i wydalony w r. 1865 do Austrii. Zanim sprawdzono tam jego tożsamość wyemigrował do Belgii, gdzie jeszcze t.r. podjął studia górnicze w École des Mines w Liège. W grudniu jako Łewko Czornyj wydał własnym sumptem po ukraińsku broszurę Slovo do slova (Lw.), w której występując jako Rusin, piętnował oportunizm oraz politykierstwo posłów ukraińskich w Galicji i nawoływał Ukraińców do zgody z Polakami; wg Cyryla Studzińskiego publikacja wywołała w kręgach ukraińskich nieufność do S-ego. W Belgii należał do Zjednoczenia Emigracji Polskiej i był w l. 1867–8 sekretarzem gminy Liège. Ogłosił artykuł Le panslavisme („Revue de Belgique” 1869 nr z 15 VII, osobno Bruxelles 1869); uzasadniał w nim zagrożenie kultury europejskiej panslawizmem rosyjskim, podkreślał znaczenie powstania niepodległej Polski jako przeciwwagi wobec Rosji i warunku pokoju, bezpieczeństwa oraz wolności w Europie. Po otrzymaniu w r. 1869 dyplomu inżyniera górniczego pracował w l. 1869–71 jako inżynier w belgijskich kopalniach rud żelaznych i nieżelaznych. Wspólnie z Ch. Beerem opublikował pracę Chemins de fer d’intèrêt local (Liège 1871). Od t.r. był inspektorem kolejowym w Holandii.

Jesienią 1872 przyjechał S. do Galicji i został dyrektorem należącej do Eustachego Sanguszki kopalni węgla brunatnego w Grudnej Dolnej (pow. pilzneński); opublikował broszurę O kopalni węgla w Grudnej Dolnej (Lw. 1877). Podczas pożaru kopalni kierował sprawnie akcją gaśniczą i dzięki temu nie doszło do wybuchu gazów. W r. 1877 przeszedł do służby państw., obejmując stanowisko inżyniera górniczego Wydz. Krajowego we Lwowie. Zajmował się tam górnictwem wosku ziemnego oraz powstającym przemysłem naftowym. W utworzonym t.r. Tow. dla Opieki i Rozwoju Przemysłu i Górników Naftowych w Galicji (od r. 1881 Krajowe Tow. Naftowe) został członkiem Wydziału (Zarządu); pełnił tę funkcję do r. 1884. Był też sekretarzem powołanego w r. 1878 organu doradczego Wydz. Krajowego Krajowej Rady Górniczej. Przetłumaczył popularną pracę Dawida Page „Zastosowanie geologii do rolnictwa, budownictwa, inżynierii specjalnej i górniczej, hutnictwa, ceramiki, medycyny, farbiarni, wyrobów chemicznych, sztuk, przemysłu, malarstwa i jubilerstwa” (Lw. 1879). Na zebraniu Polskiego Tow. Przyrodników im. Kopernika we Lwowie przedstawił 12 II 1878 geologiczną mapę górniczo-przemysłową Galicji w skali 1: 200000 (niezachowana); datę tę uznano potem za początek polskiej kartografii surowców mineralnych. S. opisał mapę w artykule O geologiczno-górniczej i geologiczno-przemysłowej mapie kraju („Kosmos” 1878 z. 2, osobno Lw. 1878), a jej uproszczoną wersję w skali 1: 300000 zaprezentował we wrześniu 1882 na kongresie naftowym w Przemyślu i opublikował w r. 1884 (Objaśnienie mapy geologicznoprzemysłowej kopalń i źródeł nafty i wosku ziemnego w Galicji w roku 1881, „Kosmos” R. 10, osobno Lw. 1884). Na IV Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich w Poznaniu (2–3 VI 1884) wygłosił referat Badania naukowe a przemysł naftowy („Górnik” 1884 nr 3, osobno Tarnów 1884). Opublikował też polemiczny artykuł O życiu młodzieży kijowskiej przed r. 1863 przez członka ostatniego zarządu Trojnickiego. (Odpowiedź na artykuł p. W. [Wołodźki] Koszczyca: Źródło ruchu 1863 r. i akademicy kijowscy) („Dzien. Pol.” 1884 nr 74, 76, 78).

W r. 1884 wyjechał S. do Rosji: zwiedził Zakaukazie, zwłaszcza złoża naftowe w Gruzji, a swe obserwacje wraz ze wskazówkami dla przemysłu galicyjskiego przedstawił w broszurze O przemyśle naftowym na Kaukazie (Tarnów 1885). W r. 1885 został powołany na członka zwycz. Wydz. Przyrodniczego Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk. Jako technolog naftowy uczestniczył w pracach Komisji Fizjograficznej AU. Przyczynił się do otwarcia t.r. w Ropiance koło Dukli Praktycznej Szkoły Wiercenia Kanadyjskiego, pierwszej w Europie zawodowej szkoły naftowej. Był członkiem jury na powszechnych wystawach w Antwerpii (1885) i Paryżu (1889). Współtworzył statut powstałego w r. 1887 Tow. Weteranów 1863/1864 r.; rozwiązane przez władze po kilku miesiącach, działało od lutego 1888 jako Tow. Wzajemnej Pomocy Uczestników Powstania Polskiego z roku 1863/1864. S. pełnił do r. 1899 funkcję jego wiceprezesa, potem wchodził w skład zarządu, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości był prezesem. W grudniu 1894 na posiedzeniu lwowskiego Koła Literackiego krytycznie odniósł się do książki Stanisława Koźmiana „Rzecz o 1863 r.”, polemizując z jej tezą o konieczności rezygnacji z niepodległościowych aspiracji Polaków (Przemówienie, w: „Stronnictwo Krakowskie o styczniowym powstaniu 1863 r. Rozprawa w Kole Literackim o książce…”, Lw. 1895). Od r. 1900 wchodził w skład redakcji lwowskiego „Czasopisma Technicznego” i na jego łamach propagował polską terminologię górniczą.

W r. 1887 rozpoczął S. współpracę ze Szkołą Politechniczną we Lwowie; przyczynił się t.r. do uruchomienia przy niej dwuletniego kursu przygotowawczego na studia w Akad. Górn. w Leoben (funkcjonował do r. 1918, w l. 1893–1909 jako trzyletni). Na kursie S. wykładał encyklopedię górnictwa, głębokie wiercenia i eksploatację nafty, a także organizował wycieczki, m.in. do żup solnych, kopalń soli potasowych, wosku ziemnego i nafty w Galicji oraz kopalń węgla w Król. Pol., w Zagłębiu Dąbrowskim. Od r. 1890 jako docent (do r. 1892 bezpłatny) prowadził wykłady w Szkole Politechnicznej: z głębokich wierceń i eksploatacji kopalń na Wydz. Inżynierii oraz górnictwa nafty i wosku na Wydziałach Budowy Machin i Chemii Technicznej. W tym czasie zorganizował przy Szkole Politechnicznej Muz. Górnictwa (nafty i wosku); eksponował w nim, m.in. urządzenia i modele naftowe, mapy geologiczne oraz wykresy i zestawienia statystyczne. Na VI Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich w Krakowie (16–21 VII 1891) przedstawił projekt utworzenia w Galicji sieci powiatowych muzeów mineralogiczno-geologicznych (przyjęty przez Zjazd, niezrealizowany). Był S. w r. 1894 organizatorem działu naftowego na Wystawie Krajowej we Lwowie. Przyczynił się do otwarcia w r. 1896 Krajowej Szkoły Górniczej i Wiertniczej w Borysławiu; przewodnicząc jej Kuratorium, zapewnił jej subwencje Wydz. Krajowego. W tym czasie opublikował m.in. prace O górnictwie w ogóle i o górnictwie minerałów żywicznych w Galicji (Lw. 1891) oraz Górnictwo w Galicji przed 50-ciu laty a dziś (Lw. 1898).

W r. 1897 wygrał S. konkurs na zbiorczą katedrę górnictwa Szkoły Politechnicznej; zrezygnował wtedy z pracy w Wydz. Krajowym i jako profesor nadzwycz. objął 27 X t.r. Katedrę Encyklopedii Górnictwa, Górnictwa Naftowego i Głębokich Wierceń. W l. 1900–4 był dziekanem Wydz. Budowy Maszyn; 30 VIII 1901 otrzymał profesurę zwycz. W r. akad. 1904/5 pełnił funkcję rektora; w celu sprawniejszego zarządzania uczelnią powołał w r. 1904 Komisję Administracyjną (rektor, prorektor, dziekani i przedstawiciele wydziałów), która stała się zalążkiem późniejszego senatu. W r. akad. 1905/6 pełnił funkcję prorektora. Jako rektor był w r. 1905 posłem na Sejm Krajowy. W r. akad. 1907/8 był prodziekanem Wydz. Budowy Maszyn. Kontynuował dotychczasowe wykłady, a dodatkowo prowadził od r. 1906 nieobowiązkowy wykład z geografii górnictwa i wielkiego przemysłu. Pełnił funkcję prezesa Tow. Politechnicznego we Lwowie (1903–7). Należał do komitetu organizacyjnego I Zjazdu Polskich Górników, który odbył się w październiku 1906 w Krakowie. Był wiceprzewodniczącym Kongresu Naftowego w Bukareszcie (1907) oraz przewodniczącym Międzynarodowego Zjazdu Techników Wiertniczych, zorganizowanego w r. 1908 we Lwowie przez Związek Techników Wiertniczych i Krajowe Tow. Naftowe. W r. 1911 ufundował S. stypendium dla osób pragnących kształcić się w zakresie górnictwa. Był jednym z pierwszych orędowników utworzenia w Galicji polskiej uczelni górniczej; opublikował na ten temat broszurę Wyższa Szkoła Górnictwa w Galicji, jej potrzeba i organizacja (Lw. 1910) oraz artykuły, m.in. O polską wyższą szkołę górniczą, gdzie i jak ją założyć („Gaz. Wieczorna” 1912 nr z 4 i 5 I). Wraz z Janem Zarańskim, Julianem Sykałą i Leopoldem Szeferem wszedł w r. 1911 do powołanej przez Delegację Górników i Hutników Polskich Komisji Zakładów Naukowych, zajmującą się sprawą utworzenia w Galicji studiów górniczych. Dn. 24 II 1912 uczestniczył w Krakowie w naradzie przedstawicieli polskiej nauki, przemysłu i gospodarki, na której jednogłośnie przyjęto projekt uczelni górniczej oraz apel do władz o szybkie jej uruchomienie. Wszedł następnie w skład powołanego 1 VII 1912 Komitetu Organizacyjnego Studiów Górniczych; do planowanego na 15 X 1914 otwarcia Akad. Górn. w Krakowie nie doszło z powodu wybuchu pierwszej wojny światowej i projekt zrealizowano dopiero w r. 1919. Z okazji 50. rocznicy powstania styczniowego ogłosił S. wspomnienia z czasów studenckich Z przed 50 lat. Wspomnienia b. studenta kijowskiego uniwersytetu („Pamiątkowa księga ku czci 45-letniej pracy literackiej prof. Dr Józefa Tretiaka” Kr. 1913, wyd. 2, Lw. 1914) oraz broszury polemizujące z pracami Franciszka Rawity Gawrońskiego: Sprostowanie charakterystycznych niedokładności w książce „Walka o wolność w roku 1863” Franciszka Rawity-Gawrońskiego (Lw. 1913) oraz Stefan Bobrowski i młodzież kijowskiego uniwersytetu w świetle broszury Fr. Rawity-Gawrońskiego „Stefan Bobrowski i dyktatura Langiewicza w r. 1863” (Lw. 1916).

W r. 1915 przeszedł S. na emeryturę, ale do r. 1919 nadal kierował Muz. Górnictwa oraz wykładał jako docent płatny geografię górnictwa i wielkiego przemysłu na Wydz. Budowy Maszyn. Był honorowym członkiem Międzynarodowego Tow. Inżynierów i Techników Wiertniczych w Wiedniu. Dn. 18 IV 1923 otrzymał doktorat honoris causa Akad. Górn. w Krakowie. Zmarł 16 V 1925 we Lwowie, został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim. Był odznaczony Krzyżem Komandorskim Korony Rumunii (1908, za zasługi w kopalnictwie naftowym), belgijskim Orderem Leopolda oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

W małżeństwie zawartym podczas pobytu w Belgii z kuzynką Janakowską miał S. kilkoro dzieci, m.in. córkę Ewelinę, żonę Antoniego Gosiewskiego (Gusiewicza), dyrektora cukrowni na Ukrainie.

Rękopis S-ego Powstanie na Rusi 1863 spłonął w czasie drugiej wojny światowej wraz ze zbiorami Biblioteki Rapperswilskiej w Warszawie. W grobie S-ego został pochowany gen. Wacław Iwaszkiewicz, po ekshumacji ze zdewastowanego w r. 1971 cmentarza Obrońców Lwowa.

 

Estreicher w. XIX; Fleszarow a, Bibliogr. geol.; Kozłowski, Bibliogr. powstania; Nicieja, Łyczaków; Popławski Z., Politechnika Lwowska w latach 1844–1945. Rodowody. Katedry. Wykaz nauczycieli akademickich. Dziedzictwo, Kr. 1999; Słown. pol. tow. nauk., II cz. 2; Słown. pseudonimów, IV; Veritate et scientia. Księga pamiątkowa w 125-lecie Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk, Red. A. Gąsiorowski, W.–P. 1982; – Brzoza C., Kraków między wojnami. Kalendarium 28 X 1918 – 6 IX 1939, Kr. 1998; Czarniecki S., Leon Syroczyński i początki kartografii surowców mineralnych w Polsce, „Kwart. Geol.” 1979 nr 1 s. 195–203 (częściowa bibliogr.); Dubiecki M., Młodzież polska w Uniwersytecie Kijowskim przed r. 1863, Kijów 1909; Grodziski, Sejm Krajowy, II; Hist. Nauki Pol., III cz. 1–3; Historia polskiego przemysłu naftowego, Red. R. Wolwowicz, Brzozów–Kr. 1995 I–II; Kieniewicz S., Powstanie styczniowe, W. 1983; Kucharzewski F., Szkoła Politechniczna Lwowska, „Przegl. Techn.” 1916 nr 1, 2; Piłatowicz J., Ruch stowarzyszeniowy inżynierów i techników polskich do 1939 r., W. 2005 II; Politechnika Lwowska 1844–1945, Wr. 1993; Popławski Z., Dzieje Politechniki Lwowskiej 1844–1945, Wr. 1992 (fot.); Studziński C., Powstańcy polscy z r. 1863 w redakcji ukraińskiej „Mety”, „Ziemia Czerwieńska” R. 3: 1937 s. 76–91, 111; Tabiś J., Polacy na uniwersytecie kijowskim 1834–1863, Kr. 1974; Wierzejski W., Fragmenty z dziejów młodzieży akademickiej w Kijowie 1834–1920, W. 1939; Z dziejów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie w latach 1919–1967, Kr. 1970; Zjednoczenie emigracji polskiej (1866–1870), Wr. 1972; – Janowski J. K., Pamiętniki o powstaniu styczniowym, W. 1931 III; Starorypiński Z., Kronika podolska. Dokumenty Organizacji Narodowej 1862–1863, Oprac. S. Kieniewicz, F. Ramotowska, W. 1997; Zeznania śledcze o powstaniu; – Kalendarz Czecha, 1905 s. 133; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1925: „Gaz. Poranna” nr 7423, „Kur. Lwow.” nr 115 (M. Kazecka), „Słowo Pol.” nr 136; – B. Jag.: sygn. Przyb. 11/67, 248/81; – Mater. Red. PSB: Teka Mińskiego (życiorysy nafciarzy); – Informacje Elżbiety Orman z Kr.

Stanisław Tadeusz Sroka

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Antoni Syroczyński

1831 - 1888-02-12 ziemianin
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Irena Kwiatkowska

1912-09-17 - 2011-03-03
aktorka teatralna
 

Konstanty Jodko-Narkiewicz

1901-10-23 - 1963-05-03
fizyk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jan Kwiatkowski

1881-08-05 - 1943-05-12
działacz polityczny
 

Stanisław Siedlecki

1877-02-19 - 1939-09-17
polityk
 

Kajetan Sosnowski

1913-03-28 - 1987-11-06
malarz
 

Karol Franciszek Józef Stobiecki

1908-09-10 - 1970-03-07
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.