INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Michał Plater-Zyberk     

Michał Plater-Zyberk  

 
 
1777-12-28 - 1862 lub 1863
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Plater-Zyberk (Syberg, Zyberg) Michał (1777–1862 lub 1863), wicegubernator, cywilny wileński. Ur. 28 XII, był trzecim z kolei synem Kazimierza Konstantego Broel-Platera (zob.) i Izabeli, córki kanclerza w. kor. Jana Jędrzeja Borcha (zob.), bratem Ludwika Augusta (zob.), Konstantego (zob.) i Stanisława (zob.). Podobnie jak jego bracia otrzymał staranne wykształcenie dzięki matce, która wykazywała szerokie zainteresowania kulturalne. Wg tradycji rodzinnej, przekazanej przez Gustawa Manteuffla, P.-Z. jako oficer inżynierii miał być w czasie insurekcji 1794 r. adiutantem Tadeusza Kościuszki i brać udział przy fortyfikowaniu Modlina. Wiadomość ta nie wydaje się prawdopodobna, niemniej faktem jest, że w czasie powstania kościuszkowskiego służył w korpusie inżynierów kor. i że 1 VII t. r. w obozie pod Pracką Wolą awansowany został z konduktora na podporucznika, a 8 IX przydzielony jako jeden z trzech oficerów do korpusu gen. Karola Sierakowskiego. Bezpośrednio po powstaniu, jak wynika z stanu służby z 6 I 1795, P.-Z. znajdował się w Warszawie. Pradopodobnie w r. 1802 przebywał z rodziną za granicą, m. in. w Paryżu (mniej więcej w tym czasie tam właśnie powstały jego podobizny).

Po powrocie P-a-Z-a do kraju doszło do skutku jego małżeństwo z Izabelą Heleną, córką Jana Tadeusza, barona Syberga zu Wischling, woj. inflanckiego, potem brzesko-litewskiego i Ludwiki baronówny von Kleist. Izabela Helena była jedynym dzieckiem i jedyną dziedziczką zarówno nazwiska, jak i ogromnych majątków (także po stryjach Janie Kazimierzu i Józefie) inflanckiej gałęzi Sybergów (z czasem spolszczone na Zyberk). Wg Konarskiego ślub odbył się 6 I (nowego stylu) 1803, zaś 10 VII (22 VII) t. r. cesarz Aleksander I miał podpisać ukaz zezwalający P-owi «dołączyć do swojego nazwiska nazwisko swego teścia… i nazywać się odtąd dziedzicznie hrabią Plater-Syberg» (Manteuffel datuje umowę przedślubną na 25 XII 1803, a ukaz na 10 VII 1804). Tego rodzaju układ miał dla obu stron duże znaczenie: nazwisko i herb Sybergów nie przestawały istnieć, gdyż przejął je P.-Z. i jego potomstwo, z tym jednakże zastrzeżeniem, że w wypadku wygaśnięcia owej nowej linii wszystkie dobra sybergowskie miały przejść nie na Platerów, ale na niemiecką linię Sybergów (pozostających przy pisowni Syberg zu Wischling). Z drugiej strony P.-Z., choć dziedziczył część majątku ojca, to jednak przede wszystkim wielki posag żony wyrobił mu dość znaczną pozycję wśród ziemiaństwa i ówczesnych władz. W r. 1805 (15 IX) powołany został na członka honorowego Uniw. Wil., co dało znowu asumpt do wybrania go 15 I 1806 na wizytatora szkół w guberniach mohylewskiej i witebskiej (należących do wydziału szkolnego wileńskiego). Starano się więc pozyskać P-a-Z-a dla spraw szkolnictwa (którego egzystencja nie była zbyt mocna), licząc na jego poparcie. Zdaniem władz szkolnych, m. in. Jana Śniadeckiego, ziemianie o głośnych nazwiskach wśród wizytatorów mieli niejako podnieść stan nauczycielski, ale co nie mniej ważne, sami, nie biorąc wynagrodzenia, pokrywali z własnej kieszeni koszty reprezentacji. Wyznaczony na dwuletnią kadencję – do r. 1808 – P.-Z. nie podjął właściwie swoich czynności wizytatorskich, na co użalał się Jan Śniadecki, zdawał sobie bowiem sprawę z ważności zleconej P-owi-Z-owi funkcji wobec szczególnego zaniedbania szkół białoruskich.

Gdy gubernatorem cywilnym wileńskim został w lipcu 1816 Ksawery Lubecki, wówczas dobrze mu znany P.-Z. równocześnie objął funkcję wicegubernatora cywilnego wileńskiego. Ponieważ Lubecki niemal w tym samym czasie został delegowany do trójpaństwowej komisji likwidacyjnej, wobec tego nie objął nawet urzędowania w Wilnie, przebywając przeważnie w Warszawie. Zatem funkcje jego zastępcy objął nowo kreowany wicegubernator i sprawował je przez lata 1817 i 1818. Wobec przedłużającej się nieobecności Lubeckiego rozeszły się pogłoski, że wojenny gubernator A. Rimskij-Korsakow chce P-a-Z-a przedstawić do nominacji na gubernatora. P.-Z. jakoby niechętnie pełnił swe funkcje, oczekując na powrót Lubeckiego, który podobno nie był zadowolony z postępowania swego zastępcy, co doprowadziło nawet do jakichś między nimi nieporozumień.

W tym czasie ożywiła się z dawna dyskutowana sprawa zniesienia poddaństwa chłopów, której P. Z. i jego bracia: Ludwik, Kazimierz i Konstanty, byli gorącymi zwolennikami; sam P.-Z. jakoby dyskretnie nakłaniał w r. 1817 marszałków powiatowych do wniesienia tej sprawy na wokandę nadchodzących t. r. sejmików szlacheckich. Stała się też ona przedmiotem ożywionej dyskusji na sejmiku gubernialnym w Wilnie (30 XII 1817) i wywołała stanowczy protest delegata pow. oszmiańskiego Michała Paszkowskiego. Okrzyknięty zdrajcą, szukał pomocy u P-a-Z-a, któremu w sposób przesadny przedstawił te wydarzenia. I wówczas P.-Z., jakkolwiek sam sprzyjał dyskutowanej sprawie i na pewno o zajściach na sali sejmikowej dobrze był informowany przez raporty policyjne, a zwłaszcza przez brata Kazimierza, polecił zamknąć tego samego dnia salę obrad i jej drzwi opieczętować; dn. 5 (17) I 1818 udzielił listownego upomnienia marszałkowi gubernialnemu Teodorowi Roppowi za dopuszczenie dyskusji nad tak drażliwą materią. Dn. 31 XII 1817 powiadomił o zajściach wojennego gubernatora Rimskiego-Korsakowa najpierw pismem prywatnym, a 7 (19) I 1818 w szczegółowym raporcie. Zarządzenia P-a-Z-a wzburzyły opinię przeciw niemu, wznowiono wprawdzie obrady (bardzo niekompletne) w prywatnym mieszkaniu T. Roppa, ale wkrótce zostały one zakończone. Szczegółowy przebieg sejmiku przedstawił P.-Z. w liście do Aleksandra I z 13 (25) I t. r., ale zaznaczył, że starał się wykazać swoim współobywatelom na Litwie korzyści płynące z ukazów z 1816 i 1817 r., znoszących poddaństwo chłopów w Kurlandii i Estonii. W przeciwieństwie do propozycji sejmikowych utworzenia komisji dla opracowania projektu reformy włościańskiej, P.-Z. sugerował powołanie przez cesarza specjalnej komisji dla wysondowania opinii szlachty w sprawie zniesienia poddaństwa na Litwie. Na raport P-a-Z-a i Rimskiego-Korsakowa (z 27 II st. st. 1818) cesarz odpowiedział dopiero reskryptem z 17 (29) IV t. r., polecając wojennemu gubernatorowi wyrazić naganę T. Roppowi i P-owi-Z-owi «mającemu – jak się wyraził – spaczone o samej rzeczy pojęcie».

Na marginesie dyskutowanych projektów warto zaznaczyć, że zwolennicy ich w znacznej części należeli do wolnomularstwa. Wolnomularzem był również P.-Z. (nie był pod tym względem wyjątkiem wśród Platerów). Należał do założycieli i członków czynnych loży symbolicznej «Szkoła Sokratesa» (założonej w lutym 1818) w Wilnie, następnie był członkiem honorowym loży «Doskonała Jedność» i «Zum Guten Hirten»; w wolnomularstwie osiągnął IV stopień wtajemniczenia (kawalera wybranego). Z okresu pełnienia funkcji wicegubernatora znane są jego dwa zarządzenia: jedno w sprawie oświetlenia miasta Wilna (1818), drugie, może z r. 1817, dotyczące uprawnień obywateli do głosowania przy wyborach na sejmiki (Prawidła dla cenzoryatów…, Wil. b. d.). P.-Z. należał do utworzonego w r. 1818 w Wilnie Tow. Typograficznego, którego celem było upowszechnianie czytelnictwa. Nie udało się ustalić daty ostatecznego zakończenia przez P-a-Z-a urzędowania jako wicegubernatora; w r. 1820 występuje już jako «były wicegubernator wileński». Wg Konarskiego P.-Z. był w tym czasie radcą rządu na Kurlandię w Mitawie.

O działalności P-a-Z-a w n. l. wiemy bardzo mało. Jego majątki, które wziął po żonie w posagu, położone w Kurlandii, Inflantach polskich i na Litwie, obejmowały powierzchnię ok. 1 700 km2 z 15 000 «dusz». Sam P.-Z. odziedziczył po ojcu Wielką Indrycę w pow. dyneburskim i był współdziedzicem, razem z bratem Ludwikiem, także innych posiadłości. Rezydencjami Platerów-Zyberków były Schlossberg w Kurlandii i Liksna w Inflantach. W Schlossbergu w okręgu iłłukszteńskim znajdował się pałac z ogrodem i parkiem, kaplica katolicka p. wezw. Najśw. Marii Panny, a w r. 1861 powstała tam, zapewne dzięki P-owi-Z-owi, ochronka katolicka. W Iłłukszcie starał się P.-Z. utrwalić wpływy polskie, dzięki niemu oderwano Iłłuksztę od szkolnictwa dorpackiego i włączono do okręgu szkolnego wileńskiego. W Uzułmujży w Kurlandii wystawił P.-Z. w r. 1820 murowany kościół p. wezw. św. Piotra i Pawła, a w r. 1831 w Suboczu (pow. iłłukszteński) kościół parafialny p. wezw. św. Michała. W Liksnie znajdował się pałac wzniesiony w r. 1798, bogaty księgozbiór oraz kościół p. wezw. Jezusa, Marii, Józefa. Panowała tutaj atmosfera polska, w której wychowywała się przez pewien czas Emilia Plater, córka Ksawerego, stryjecznego brata P-a-Z-a. Syn P-a-Z-a Kazimierz był uczestnikiem powstania listopadowego jako oficer w kwatermistrzostwie, a po klęsce przebywał w Dreźnie. Po powstaniu P.-Z. utrzymywał korespondencję z synem i swoim bratem Ludwikiem, należącym do kręgu osób związanych z Adamem Jerzym Czartoryskim (korespondencja ta przechowywana w Muz. Raperswilskim uległa zniszczeniu). P.-Z. miał opinię człowieka wykształconego, należał do założycieli Kurlandzkiego Tow. Naukowego dla badania literatury i sztuki, był też autorem krótkiej rozprawki Ueber Meteorit in Lixna (z tablicami). Zmarł najprawdopodobniej w r. 1862 w Schlossbergu (lub 1 XI 1863), pochowany został w Liksnie obok swej żony Izabeli Heleny (1785–1849).

Platerowie-Zyberkowie pozostawili dziewięcioro dzieci żyjących, a mianowicie: wspomnianego Kazimierza (1808–1876), dziedzica wielu majątków położonych w Kurlandii (m. in. Schlossbergu, Iłłukszty), Henryka Wacława Ksawerego (1811–1850), dziedzica majątków inflanckich (m. in. Liksny), Konstantego (1814–1850) i Stanisława Kostkę Kazimierza Jana (1823–1895 lub 1896), obu dziedziczących część dóbr kurlandzkich; ostatni z wymienionych był majorem inżynierii wojsk rosyjskich, marszałkiem szlachty pow. dyneburskiego, kuratorem honorowym gimnazjum dyneburskiego, działaczem 1863 r. Z córek pozostały: Ludwika (1805–1888), żona Karola Jerzego Borcha, marszałka szlachty gub. witebskiej, Izabela (ur. 1809), za Julianem Emerykiem Roppem, Józefina, za Fabianem Platerem, Maria (1813–1893), żona Mikołaja Szadurskiego, i Anna za Ludwikiem Orpiszewskim (zob.); wymienia się jeszcze siedmioro dzieci zmarłych w dzieciństwie lub wieku młodzieńczym.

 

Czapski E., Spis rycin przedstawiających portrety przeważnie polskich osobistości w zbiorze Emeryka hr. Hutten-Czapskiego w Krakowie, Kr. 1901 wymienia 2 podobizny P-a sztychowane w Paryżu zapewne w r. 1802 przez Chrétiena i E. Quenedey’a; Konarski Sz., Platerowie, wspomina o portrecie P-a, malowanym w r. 1858 przez T. Thieme, przechowywanym w zbiorach Tadeusza Plater-Zyberka w Valduc w Belgii; tamże, Miniatury Lessera Izabeli P-owej nr ilustr. 22; tamże, Reprod. portretu P-a malowanego przez Thieme, nr ilustr. 21; Portret Izabeli Heleny w wieku dziecięcym nieznanego malarza przechowywany w Valduc; Portret tejże razem z matką malowany przez Grassiego wywieziony został z Liksny do Rosji, podobnie jak wykonana przez Lessera wg tego portretu miniatura na kości (druga przechowywana była w Valduc); – Estreicher w. XIX; Słown. Geogr. (Iłłukszta, Indryca, Liksna, Subocz, Uzułmujża, Schlossberg); Konarski Sz., Platerowie, Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., IV 72–4, 76; Żychliński, III 195, 205–6; Lewak – Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; – Ambros M., Zarys statystyczny szkół wydziału wileńskiego, „Ateneum Wil.” R. 14: 1939 z. 1; Beauvois D., Lumières et société en Europe de l’Est, w: l’Université de Vilna et les écoles polonaises de l’Empire Russe (1803–1832), Lille-Paris 1977 II 476, 478–9, 552, 625–6; Bieliński, Uniw. Wil., II–III; Giergielewicz J., Zarys historii korpusów inżynierów w epoce Stanisława Augusta, W. 1933; Małachowski-Łempicki S., Wolnomularstwo na ziemiach W. Ks. Litewskiego 1776–1822, Wil. 1930; Manteuffel G., Inflanty polskie, P. 1879 s. 86–7,143; tenże, Nieco z dziejów Księstwa Inflanckiego i wybitniejszych postaci tego województwa od XVII do XIX stulecia, w: Z okolic Dźwiny. Księga zbiorowa, Witebsk (b. d.); tenże, O starodawnej szlachcie krzyżacko-rycerskiej na kresach inflanckich, Lw. 1912 s. 40–1, 48–51; Mościcki H., Pod znakiem Orła i Pogoni, Lw.–W. 1923; tenże, Sprawa włościańska na Litwie w pierwszej ćwierci XIX stulecia, W. 1908; Smolka S., Polityka Lubeckiego, Kr. 1907 I; – Akty powstania Kościuszki, III; – B. Czart.: Ew. 2056, 3255; B. Jag.: rkp. 3102,

Helena Wereszycka

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Konrad Brandel

1838-11-25 - 1920-10-28
fotograf
 

Antoni Osuchowski

1849-06-13 - 1928-01-09
prawnik
 

Kazimierz Morawski

1852-01-29 - 1925-08-25
filolog klasyczny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Walenty Mańkowski

1816-02-13 - 1863-03-22
bernardyn
 

Marceli Maszkowski

1837 - 1862-03-05
rysownik
 

Edward Aleksander Raczyński

1847-01-21 - 1926-05-07
latyfundysta
 

Tadeusz Orzechowski

1838-11-09 - 1902-10-02
lekarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.