INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Mikołaj Próchnicki (Pruchnicki, z Pruchnika) h. Korczak  

 
 
brak danych - 1479
Biogram został opublikowany w latach 1984-1985 w XXVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Próchnicki (Pruchnicki) Mikołaj (Mikołaj z Pruchnika) h. Korczak (zm. 1479), kanonik przemyski, biskup kamieniecki. Był najstarszym z pięciu synów Piotra z Pruchnika, kaszt. przemyskiego (zob.).

W r. 1444 P. zapisał się na Akad. Krak. Dn. 5 IV 1456 już jako kanonik przemyski był rozjemcą w sporze o granice pomiędzy Skołoszowem a Zamościem; dn. 30 III 1459 przebywał w Ropczycach i został odnotowany wśród świadków w dokumencie wystawionym przez Jana z Melsztyna. Już wówczas zapewne starał się o pozycję na dworze królewskim i próbował zdobyć wpływy na sejmach. Gotowość do spełnienia poleceń króla i wykonywanie nie dających się ustalić źródłowo zadań w służbie publicznej zostały dostrzeżone i docenione. Kiedy w r. 1467 opróżniło się (po śmierci Mikołaja Łabuńskiego oraz mianowanego jego następcą Mikołaja Gołąbka) biskupstwo kamienieckie, król nadał je P-emu. Prowizję papieską otrzymał P. 5 VI 1469. Jako biskup kamieniecki znajdował się P. w r. 1471 w orszaku biskupów, książąt i panów polskich, towarzyszących Władysławowi Jagiellończykowi do Pragi w celu objęcia przezeń korony czeskiej. W dn. 22 VIII t. r. jako główny celebrans P., w asyście innych biskupów i duchownych, ukoronował królewicza w kościele metropolitalnym w Pradze na króla Czech.

Mimo jedenastu lat rządów P-ego w diecezji kamienieckiej trudno o nich coś powiedzieć; sądzić można, że biskupstwo kamienieckie traktował jako szczebel w karierze duchownej i politycznej. Celem do którego dążył, było arcybiskupstwo lwowskie, na które otrzymał od króla ekspektatywę, a które pozostawało nie obsadzone po śmierci (1477) Grzegorza z Sanoka.

Działalność P-ego we własnych sprawach majątkowych świadczy, iż był człowiekiem energicznym i zapobiegliwym. Zajął się gorliwie sprawami majątkowymi i rodzinnymi, starając się zahamować – zgodnie z działaniami ojca – podziały ojcowizny w rodowym Pruchniku i zadbać o odpowiednie uposażenie braci. Dobrami rodowymi zarządzał P. razem z bratem rodzonym Aleksandrem (Olechną); wraz z nim występował w imieniu pozostałego przyrodniego i o wiele młodszego rodzeństwa przy podziale majątku z macochą Warszką (1460), ze stryjem Aleksandrem, podstolim przemyskim (1461), oraz Janem Mzurowskim, wojskim przemyskim (1463). Po rychłej śmierci Piotra i Jana Andrzeja opiekował się bratem Aleksandrem (ożenionym korzystnie jeszcze przez ojca Piotra, kaszt. przemyskiego, z jedną z córek Hleba, dziedzica Nikłowic, Tyszkowic i Orchowic, położonych we wschodniej części ziemi lwowskiej), a po jego śmierci (1468/9) pozostałymi po nim synami, a swoimi bratankami – Janem i Piotrem, oraz bratem przyrodnim Rafałem, który znalazł się w r. 1459 na studiach uniwersyteckich w Krakowie. Dla bratanków zakupił od Bybelskich majątki w pobliżu wniesionych Aleksandrowi przez żonę Nikłowic, a to Kocierzyn i Uherce, co umożliwiło stworzenie nikłowickiego klucza dóbr. Przypadł on z czasem Janowi, który pisał się odtąd Niklowskim i został ożeniony przez P-ego z Anną, córką Henryka Kamienieckiego, kaszt. sanockiego. Natomiast młodszy Piotr zatrzymał nazwisko rodowe oraz ojcowiznę w Pruchniku i jego okolicy. W r. 1469 P. (oraz dalsi jego krewni: Jan z Rozborza, podstoli przemyski, oraz Jan Myaszik «heredes de Prochnik») odnowił i rozszerzył uposażenie plebana w mieście Pruchniku.

P. utrzymywał kontakty ze szlachtą czerwonoruską, pożyczał od niej gotówkę (np. w r. 1475 od Benesza ze Zdutynia oraz Mikołaja Szerszenia z Pantalowic – po 50 grzywien), ale też wspomagał ją radą i protekcją u możnych królestwa. Często przebywał na dworze Spytka z Jarosławia i korzystał z jego pomocy finansowej. Starania o arcybiskupstwo lwowskie P. postanowił sfinalizować. Batalię o tę godność dla siebie planował rozegrać ostatecznie w r. 1479 na sejmie generalnym w Piotrkowie. P. wiózł do Piotrkowa wiele darów dla możnych królestwa, aby poparli u króla jego kandydaturę na arcybiskupstwo (o które starało się wielu duchownych) oraz przemyślany plan działania. Podczas drogi zatruł się jednak węgorzem i ledwo dojechał do Piotrkowa, gdzie stan jego zdrowia się pogorszył. Trawiony bólami żołądka i gwałtowną gorączką zmarł 21 VI 1479 w jednej z gospód podpiotrkowskich bez sporządzenia aktu ostatniej woli.

Z braku testamentu spadkobiercy majątku po P-m: przyrodni brat Rafał oraz bratankowie Jan i Piotr, podzielili się spadkiem po połowie. Ciało P-ego złożono 22 VI 1479 w klasztorze Premonstratensów w Witowie pod Piotrkowem.

Nieporozumieniu czy też nadmiarowi gorliwości ze strony siedemnastowiecznych pochlebców, piszących o Janie Andrzeju Pruchnickim, arcbpie lwowskim (zob.), należy zawdzięczać stworzenie jeszcze jednego Pruchnickiego imieniem Jan, bpa nominata kamienieckiego, jakoby brata P-ego. Mistyfikacja pochodzi z panegirycznej przedmowy, zamieszczonej w r. 1608 w dziełku P. Avili („Excitarz duszny”). Powtórzył ją potem (1628) J. Skrobiszewski, a za nim autorzy późniejsi.

 

Gams P. B., Series episcoporum Ecclesiae Catholicae, Regensburg 1873–86 (przedruk fotoft. Graz 1957); Hierarchia catholica medii aevi; Niesiecki, VII 499; Okolski, II 398; Paprocki; – Abraham W., Założenie biskupstwa łacińskiego w Kamieńcu Podolskim, w: Księga Pamiątkowa ku czci 250 rocznicy założenia Uniwersytetu Lwowskiego przez króla Jana Kazimierza, Kr. 1911 s. 21, 32, 33; Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy, W. 1971; Gębarowicz M., Jan Andrzej Próchnicki (1553–1633), Kr. 1981; – Akta grodz. i ziem., II, VII, VIII, XIII, XVII, XVIII, XIX; Album stud. Univ. Crac., I 109, 159; Cod. epist. Saec. XV, III 137; Długosz, Historia, V; Kod. maz. (Lubomirskiego), nr 243; Rachunki królewskie z l. 1471–2 i 1476–8, s. 5.

Feliks Kiryk

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.