Święcicki Mikołaj Stanisław h. Jastrzębiec (ok. 1640 — 1707), biskup kijowski, biskup poznański, opat trzemeszeński.
Ur. w Święcicach w ziemi warszawskiej (diec. poznańska), był synem Abrahama i Anny z Lubikowskich. Wg Teodora Żychlińskiego bratem stryjecznym Ś-ego był starszy o ok. 25 lat Stanisław Jacek Święcicki (zob.), lecz wg Kaspra Niesieckiego był on jego stryjem, a wg akt kapitulnych poznańskich raczej stryjecznym stryjem. S. J. Święcicki, kanonik regularny laterański w Czerwińsku, ochrzcił go w r. 1640 w kościele paraf. w należącej do opactwa czerwińskiego Zuzeli nad Bugiem. Ś. miał brata, zapewne Stanisława, podczaszego rzeczyckiego.
Wiosną 1656, podczas «potopu» szwedzkiego, Ś. ze swym krewnym S. J. Święcickim, wówczas już bp. sufraganem żmudzkim i oficjałem gdańskim, przebywał w Gdańsku; bierzmowany wtedy przez niego, przyjął imię Stanisław. Przed sierpniem 1667 bp S. J. Święcicki udzielił mu w kolegiacie św. Jana w Warszawie czterech niższych święceń, a następnie z jego prezenty Ś. jako sekretarz królewski otrzymał 3 VIII 1667 probostwo w Rokitnie w ziemi warszawskiej. Ok. r. 1670 również z rąk S. J. Święcickiego przyjął święcenia prezbiteratu; wkrótce dostał też probostwo w Brochowie w ziemi sochaczewskiej. Dzięki protekcji biskupa otrzymał 11 III 1672 z prezenty bp. poznańskiego Stefana Wierzbowskiego kanonię fundi Winiary w kapit. katedralnej poznańskiej; instalował się na niej osobiście 2 V t.r. W Poznaniu pojawiał się przeważnie na sesjach generalnych kapituły (letniej zazwyczaj 30 VI, jesiennej 11 XI), z czasem zajmował się wyłącznie tymi sprawami diecezji, które nie wymagały stałej bytności w Wielkopolsce. W l. 1674—88 regularnie, prawie corocznie, wybierany był na pomocnika biskupa do sprawowania sądów (sędzia towarzyszący, tzw. adiunctus). Przebywał blisko rezydującego w Warszawie bp. poznańskiego, a do Poznania przyjeżdżał jako łącznik między ordynariuszem a kapitułą; wielokrotnie powierzano mu przedstawianie biskupowi postulatów (tzw. punktów) kapituły. W r. 1673 kanonicy zamierzali wybrać go na deputata do Tryb. Kor., lecz Ś. wymówił się (potem był deputatem w l. 1676 i 1678). W czerwcu 1673 wyznaczono go na delegata kapituły na przyszły sejm, powierzając mu przedstawienie na tym zgromadzeniu sprawy zamordowania w r. 1657 w Zbąszyniu przez innowierców Zaydliców (Seydlizów) kanoników Jerzego Gowarzewskiego i Jana Sobińskiego. Nie wiadomo, czy po śmierci w listopadzie 1673 króla Michała Korybuta pojechał Ś. na sejm konwokacyjny 1674 r.; był na pewno na sejmie koronacyjnym Jana III; w związku z przekładaniem terminu tego sejmu kapituła wybierała go dwukrotnie, jesienią 1674 i jesienią r.n.
Przed majem 1674 dostał Ś. probostwo w Wiskitkach w ziemi sochaczewskiej. Bp Wierzbowski i nuncjusz F. Buonvisi wystawili mu 28 V t.r. prowizję na prałaturę — kancelarię w kapit. poznańskiej; instalował się w Poznaniu 18 VI przez kanonika Krzysztofa Wodzińskiego. Z okazji przejścia Ś-ego na kancelarię kapituła uchwaliła rotę przysięgi, zobowiązującej go, w razie nominacji na biskupa lub opata, do rezygnacji z przydzielonej rezydencji (kanonii) oraz wsi prestymonialnych; przysięgę złożył osobiście na kapitule 9 VII i wyznaczył trzech plenipotentów, którzy mieli go zastępować w obowiązkach kanclerskich. Częste kontakty Ś-ego ze środowiskiem warszawskim i mazowieckim spowodowały, że powierzano mu załatwianie tam spraw Kościoła poznańskiego, m.in. w r. 1674 był delegowany do wizytacji dóbr biskupich w Ks. Maz. T.r. został Ś. scholastykiem w kolegiacie warszawskiej. Za jego pośrednictwem bp Wierzbowski przekazywał środki na utrzymanie katedry, o co kapituła upominała się regularnie; były jednak problemy w l. 1675—83 z rozliczaniem przez Ś-ego przekazywanych kwot. Jak się wydaje, w r. 1677 objął Ś. urząd oficjała generalnego warszawskiego po S. J. Święcickim (wtedy już bp. chełmskim); następnie sprawował też funkcję wikariusza «in spiritualibus». Zapewne w r.n. zrezygnował z probostwa w Rokitnie. Bp Wierzbowski wystawił 6 X 1679 dla Ś-ego prowizję na dziekanię w kapit. poznańskiej; 16 X t.r. instalował się Ś. w Poznaniu przez prokuratora, kanonika Jana Kunińskiego (osobiście dopiero w czerwcu 1682). Król Jan III wyznaczył go równocześnie na komisarza do wyborów bp. warmińskiego; kandydat królewski Michał Radziejowski został 31 X obrany ordynariuszem. Ś. nie rezydował w Poznaniu; prawdopodobnie większość jego powinności dziekańskich (troska o kolegium wikariuszy katedralnych oraz niższy kler) kapituła wzięła na siebie.
W r. 1677 dostał Ś. w komendę od króla opactwo trzemeszeńskie kanoników regularnych laterańskich, jednak w marcu (lub listopadzie) t.r. Stolica Apostolska mianowała na opata Mikołaja Wyżyckiego. Mimo rezygnacji Wyżyckiego 17 X 1678 i prezenty królewskiej z tego dnia, a następnie ponagleń ze strony Jana III (pismo z 25 X r.n.), papież Innocenty XI zwlekał z zatwierdzeniem nominacji Ś-ego. W dochodzeniu, prowadzonym zarówno w nuncjaturze warszawskiej, jak i w Rzymie, zarzucano Ś-emu kumulację beneficjów oraz łamanie prawa kanonicznego (obsada stanowisk klasztornych tylko zakonnikami danej reguły); pojawiły się też wątpliwości co do moralnych kwalifikacji nominata. Przeor konwentu trzemeszeńskiego Jan Augustyn Borowiński, przeciwny nominacji opata komendatoryjnego, szukał pomocy w nuncjaturze, jednak po napomnieniach nuncjusza F. Martellego zakonnicy obrali opatem Ś-ego. Dn. 23 IV 1680 komisarz arcybiskupi, S. J. Święcicki, dokonał jego obłóczyn, a 5 V t.r. prymas Stefan Wydżga zatwierdził wybór. Elekt nosił strój zakonny zaledwie parę dni i wystarał się o papieską dyspensę na sześć miesięcy od odbywania nowicjatu. Bezskutecznie zabiegając latem t.r. w rzymskiej Kongregacji Konsystorza o zatwierdzenie elekcji bez składania ślubów zakonnych, prosił również o zgodę na zatrzymanie dotychczasowych beneficjów. Prowadzenie życia niegodnego kapłana zarzucała mu kapit. warszawska, prosząc 8 X Kongregację Konsystorza oraz sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej kard. A. Cybo, by Ś-ego, nazywanego człowiekiem «urodzonym do przepychu światowego, nie do ołtarzy i kościelnych posług», pozbawiono scholasterii.
Na początku r. 1681 został Ś. wysłany z inicjatywy nuncjusza O. Pallaviciniego do Lublina na Tryb. Kor.; starał się tam przeciwdziałać konstytucji sejmu 1678/9 r., umniejszającej rolę deputatów duchownych i ponawiającej zakaz pozywania przed sądy duchowne w kwestiach majątkowych, chcąc tymi działaniami uzyskać poparcie w sprawie nominacji na opactwo trzemeszeńskie. Rekomendował go do tej funkcji m.in. marszałek trybunalski Piotr Opaliński jako «dignum praelatum, digne pro Ecclesia et Patria semper laborantem». Na potrzeby opactwa zobowiązał się Ś. przekazywać corocznie połowę ze spodziewanych 6 tys. fl. dochodów. Nuncjusz obawiał się, że Ś. nie wywiąże się z tej obietnicy i przeznaczy dochód na wystawny tryb życia, ale w maju 1681 relacjonował, że choć Ś. nie cieszył się poprzednio dobrą reputacją «z powodu rozmów z jakąś podejrzaną kobietą», nastąpiła jednak poprawa jego zachowania. Dzięki królewskiej nominacji administrował Ś. opactwem i pobierał z niego dochody; wg Kongregacji Konsystorza łamało to przepisy prawa kanonicznego, toteż papież zażądał jego rychłego odsunięcia. W rezultacie 13 X t.r. prymas przekazał administrację opactwa S. J. Święcickiemu, a następnie dziekanowi gnieźnieńskiemu Stanisławowi Krajewskiemu, jednak bez naruszania praw Ś-ego. Z mandatu papieskiego Ś. jesienią t.r. rozsądzał spór o obsadę prepozytury w podkrakowskiej kolegiacie w Ruszczy. Stolica Apostolska, biorąc pod uwagę pozycję Ś-ego na dworze Jana III, nie przychyliła się do prośby kanoników trzemeszeńskich z początku r. 1682, którzy unieważnili elekcję z kwietnia 1680 i prosili o zgodę na wybór opata ze swojego grona. Również Jan III nakazał 28 V 1682 konwentowi trzemeszeńskiemu przyjąć nominata i nie naruszać królewskiego patronatu. Dzięki temu, jak również dzięki pośrednictwu prymasa i senatorów, 22 lub 23 VII t.r. zawarł Ś. z konwentem ugodę stanowiącą m.in., że opactwo zostanie przy nim przez pięć lat, ale wystara się on u króla o mianowanie koadiutora, którego wysuną zakonnicy. Równocześnie zobowiązał się nie mieszać do spraw duchownych i nie rozporządzać majątkiem konwentu bez jego zgody oraz obiecał zrezygnować z innych beneficjów (w r. 1684 zrezygnował ze scholasterii warszawskiej). Ponieważ Pallavicini nie oceniał pozycji Ś-ego na dworze królewskim tak wysoko jak jego poprzednik, Ś. starał się zjednać nuncjusza, przekazując mu wiadomości z kręgów dworskich. Podczas sejmu 1683 r., na który był delegowany przez kapit. poznańską, Ś. ze S. J. Święcickim przyjął do herbu nobilitowanego z rekomendacji hetmańskiej oficera z twierdzy białocerkiewskiej, kpt. Ludwika de Orgiewał (Orgeval). Zapewne uczestniczył w maju t.r. w sejmiku relacyjnym wpol. Chociaż w marcu 1683 Kongregacja Konsystorza nie uznała ugody Ś-ego z kanonikami trzemeszeńskimi, to na prośby Jana III papież Innocenty XI powierzył mu w r. 1684 komendę pod warunkiem, że ustąpi po pięciu latach.
Wybrany 12 II 1685, był Ś. delegatem na sejm t.r. W r. 1686 pełnił funkcję administratora diec. poznańskiej. Po śmierci bp. Wierzbowskiego (6 III 1687) został jednym z wykonawców jego testamentu. Przewodniczył 13 III 1687 kapit. poznańskiej; wybrano go też na pomocnika administratora diecezji «sede vacante». Z dóbr biskupich, rozdzielonych kanonikom przez administratora, Ś-emu przypadł bogaty klucz krobski (Krobia). Był w Grodnie podczas sejmu zwycz. 1688 r. Mimo że w czerwcu t.r. kapituła obrała go do przedstawienia «punktów» nowemu biskupowi, Stanisławowi Witwickiemu, oraz sędzią towarzyszącym ordynariuszowi, to jednak osłabła jego rola jako łącznika biskupa z kapitułą; nie powierzano mu też żadnych miejscowych obowiązków administracyjnych. Dn. 11 X t.r. uczestniczył Ś. w ingresie bp. Witwickiego. Towarzyszył S. J. Święcickiemu w Warszawie podczas sejmu 1688/9 r., a w poł. r. 1689 załatwiał sprawy kapituły w Tryb. Kor. Biorąc udział w synodzie diec. poznańskiej (26—27 X t.r.), tytułował się już referendarzem duchownym kor.; nominację królewską otrzymał 24 XI, ale tytułu tego używał nadal jego poprzednik, Jan Chryzostom Gniński. W marcu 1690 został Ś. wysłany, zapewne przez króla, do papieża Aleksandra VIII do Rzymu. Dzięki wstawiennictwu monarchy, powołującego się na «znaczne ku nam i całej Rzeczypospolitej merita» Ś-ego, papież zamienił 4 VII t.r. komendę trzemeszeńską na wieczystą, co nuncjusz ogłosił 20 X w Polsce. Ś. z kuchmistrzem kor. Franciszkiem Gałeckim negocjował na początku marca 1691 we Wrocławiu w imieniu Jana III warunki rezydencji w Oławie królewicza Jakuba Sobieskiego i jego przyszłej żony, Jadwigi Elżbiety, z przedstawicielami cesarza Leopolda I; 5 III t.r. podpisał stosowny układ. W Lusowie pod Poznaniem (wsi stanowiącej uposażenie dziekana poznańskiego) przyjął na nocleg 26 XI 1694 orszak królewny Teresy Kunegundy, zmierzającej do Niderlandów Hiszpańskich, do poślubionego męża, elektora bawarskiego Maksymiliana II Emanuela. W r. 1695 lub na początku r. 1696 król wysłał Ś-ego do córki do Brukseli, skąd Ś. przesyłał mu informacje. Wrócił do Rzpltej w 1. poł. czerwca 1696, tuż przed śmiercią króla.
Możliwe, że już w r. 1690 król Jan III obiecał Ś-emu biskupstwo kijowskie, które zwolniło się w październiku 1692; być może wkrótce potem otrzymał Ś. królewską nominację, lecz dopiero pod koniec czerwca 1696 poprosił nuncjusza G. A. Davię o wyjednanie w Rzymie prowizji papieskiej. Tłumaczył, że zwlekał tak długo, bo liczył na szybkie przeniesienie z diecezji w części zajętej przez Moskwę, a po śmierci Jana III stracił nadzieję na rychłą promocję. Nuncjusz przewodniczył rozpoczętemu w Warszawie procesowi informacyjnemu Ś-ego, który 24 VII t.r. złożył na ręce Davii wyznanie wiary. Świadkowie zeznali, że pogłoski o nieobyczajności Ś-ego pochodziły z dawnych lat i mogły być spowodowane zazdrością, określono go jako «męża poważnego i rozważnego». Ś. na początku listopada t.r. porozumiewał się z ambasadorem Francji M. de Polignac i obiecał poparcie francuskiego kandydata do tronu, księcia Franciszka Ludwika Contiego. Dn. 25 II 1697 uzyskał od Innocentego XII prekonizację na biskupstwo kijowskie, ze zgodą na zatrzymanie opactwa trzemeszeńskiego i dziekanii poznańskiej. Sakrę biskupią otrzymał w Warszawie 14 IV t.r. z rąk prymasa Radziejowskiego, ale rządów diec. kijowską faktycznie nigdy nie objął. Od królowej wdowy Marii Kazimiery dostał podobno 8 tys. liwrów na promowanie kandydatury królewicza Jakuba do tronu i być może na początku t.r. spotkał się z królewiczem w Toruniu. Podczas elekcji t.r. opowiedział się jednak za księciem Contim; na zjeździe «na poparcie wolnej elekcji» francuskiego kandydata, zwołanym do Warszawy przez prymasa na 26 VIII i przekształconym 28 VIII w rokosz generalny, został wybrany do rady do boku prymasa. Rokoszanie z relacją o swym zjeździe wysłali go do wojska kor., by nakłonić je do przystąpienia do tego związku, lecz misja ta chyba nie doszła do skutku. Wobec rozdwojenia elekcji Ś. zadeklarował we wrześniu gotowość wyjazdu w poselstwie do elektora saskiego Fryderyka Augusta Wettyna, zmierzającego na koronację do Krakowa, by nakłonić go do rezygnacji z tronu. Nie dotarł jednak do Krakowa i zawrócił z obawy przed schwytaniem przez przeciwników. Po przybyciu księcia Contiego z eskadrą francuską pod Gdańsk (25 IX) prymas wysłał Ś-ego i kaszt. kaliskiego Władysława Przyjemskiego do Oliwy na rozmowy z elektem. Ś., eskortowany przez sapieżyńską rajtarię, przybył do Oliwy 4 XI i zapewne spotkał się z Contim. Wkrótce jednak zwolennicy Francuza zostali rozproszeni przez siły saskiego gen. M. Brandta, a 8 XI sascy rajtarzy pojmali ich grupę, m.in. Ś-ego, w kościele cystersów w Oliwie. Ś-ego podobno odciągnięto od ołtarza, podarto na nim szaty i zrabowano wysadzany szlachetnymi kamieniami krzyż, a następnie wywleczono z kościoła i powieziono do Gdańska. Dzięki wstawiennictwu przebywającej wówczas w tym mieście królowej wdowy, Marii Kazimiery, uwolniono go. Podczas inauguracji zjazdu rokoszan w Łowiczu (18 II 1698) odprawił Ś. mszę, a w toku dalszych obrad przyłączył się do grupy podskarbiego w. kor. Hieronima Lubomirskiego i woj. bełskiego Adama Mikołaja Sieniawskiego, skłonnej pod pewnymi warunkami uznać Augusta II; wyjechał z nimi 26 II t.r. z Łowicza do Błonia i podpisał manifest objaśniający przyczyny tego kroku. Sygnował następnie porozumienie zawarte 2 III przez secesjonistów z Wettynem, a 4 III przewodniczył delegacji witającej Augusta II w Warszawie. Zapewne był na nieudanym sejmie pacyfikacyjnym w Warszawie w kwietniu t.r. Wyznaczony przez króla wraz z podkanclerzym lit. Karolem Stanisławem Radziwiłłem na komisarza do rokowań z rokoszanami skupionymi przy prymasie, prowadził od 9 V negocjacje w Łowiczu i 21 V zawarł z nimi ugodę uznającą panowanie Augusta II.
Za zasługi przy pacyfikacji rokoszu król 30 V 1698 mianował Ś-ego bp. poznańskim. Nuncjusz Davia przeprowadził w czerwcu t.r. proces informacyjny, a kapit. poznańska 16 VI wybrała Ś-ego. Już w lipcu, jeszcze jako nominat, oskarżał Ś. kapitułę o marnotrawienie należnych mu dochodów z administrowania dóbr biskupstwa «sede vacante» przez puszczenie ich w dzierżawy. Z biskupami, warmińskim Andrzejem Chryzostomem Załuskim i kujawskim Stanisławem Dąmbskim, prosił Augusta II na audiencji 5 III 1699 o powstrzymanie swawoli wojsk saskich przebywających nadal w Rzpltej. Prekonizowany 18 V t.r., objął diecezję 30 VI przez prokuratora Mikołaja Zalaszowskiego, archidiakona poznańskiego; wydarzenie to uczcili panegirykami m.in. jezuici i pijarzy. Ś. uczestniczył wtedy w sejmie pacyfikacyjnym w Warszawie; w wotum 16 VII wypowiedział się przeciw zwinięciu armii, godził się tylko na zmniejszenie stanu liczebnego chorągwi. Wszedł do komisji do badania rachunków skarbowych oraz do komisji powołanej dla odzyskania Elbląga z rąk brandenburskich. Dn. 29 X wziął udział w Warszawie w rozmowach tego drugiego gremium pod przewodnictwem prymasa z posłem brandenburskim J. D. Hoverbeckiem; układ w sprawie Elbląga podpisano 13 XII. Uczestniczył 18 V 1700 w radzie senatu w Warszawie. Podczas rady senatu w dn. 18—22 I 1701, już po klęsce Sapiehów pod Olkienikami, wypowiedział się w ich obronie; był też przeciwny koronacji elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma na króla w Prusach. Przedsejmowy sejmik w Środzie 18 IV t.r. zlecił posłom na sejm rekomendację Ś-ego do łask królewskich.
W sejmie 1701 r. uczestniczył Ś. od początku obrad. Król włączył go 4 VI t.r. do grona senatorów wyznaczonych do negocjacji z Sapiehami w sprawie uspokojenia W. Ks. Lit. Po zalimitowaniu sejmu, podczas negocjacji w Grodnie między Sapiehami a republikantami (wrzesień—październik), Ś. z woj. sieradzkim Janem Odrowążem Pieniążkiem był mediatorem ze strony Sapiehów. Przed sejmem z limity, starając się pomóc w rozwiązaniu sporu wokół komendy nad wojskiem lit., sugerował listownie kanclerzowi lit. K. S. Radziwiłłowi, by objął buławę wielką lit. Na sejmie 1701/2 r., na sesji 4 I 1702, bronił ustaleń komisji grodzieńskiej, zalecając ewentualne ich modyfikacje, chronił też Sapiehów przed nadmiernymi sankcjami. Gdy 17 I t.r. zawarto porozumienie o uspokojeniu W. Ks. Lit., Ś. celebrował mszę w warszawskiej kolegiacie św. Jana i zaintonował „Te Deum”.
Na sesji 4 II domagał się Ś. czytania listu od króla Szwecji Karola XII. Odnosząc się do zagrożenia najazdem szwedzkim, apelował na posejmowej radzie senatu w Warszawie w dn. 16—27 II o wysłanie poselstwa do króla Szwecji oraz ubolewał nad stanem wojska, uniemożliwiającym obronę Rzpltej. Odmówił udziału w naradzie senatorów 12 IV w pokojach królewskich na temat postępów wojsk szwedzkich. Na radzie senatu (2—3 V) w Warszawie, ku której już nadciągali Szwedzi, ponownie protestował przeciw decyzjom wykraczającym poza zakres kompetencji rady, m.in. przeciw zgodzie na ponowne wkroczenie wojsk saskich do Rzpltej oraz zawieraniu sojuszy z postronnymi władcami. Przybył do Środy na nadzwycz. sejmik 8 VI, witany przez marszałka, pisarza grodzkiego kaliskiego Adama Żychlińskiego «dość decore et grate», a 22 VI złożył w grodzie poznańskim manifest przeciw postanowieniom majowej rady senatu. Poinformował listownie 28 VI sejmik województw poznańskiego i kaliskiego o wysłaniu zwiadowcy w kierunku granicy z Nową Marchią, w celu sprawdzenia pogłosek o koncentracji wojsk szwedzkich pod Szczecinem. Doradzał poprawę fortyfikacji Poznania i zapowiadał wysłanie do miasta architekta Józefa Szymona Belottiego; wnioskował też o przyznanie w tym celu Poznaniowi rocznej ulgi w podatku czopowym i szelężnym. Za deklarowanie gotowości osobistego udziału w obronie Poznania otrzymał pierścień od władz miasta. Dn. 24 VII odbył ingres do katedry poznańskiej. Informował szlachtę 4 VIII, że na obronę ojczyzny przekazał sformowany przez siebie stuosobowy oddział piechoty, ale nie był obecny podczas wyprawy pospolitego ruszenia województw wielkopolskich, która na początku września dotarła pod Ostrowiec w woj. sandomierskim.
Pod wrażeniem listu od prymasa Radziejowskiego z grudnia 1702, opisującego nadużycia ze strony wojsk saskich, Ś. zarządził w kościołach diec. poznańskiej śpiewanie psalmu 108 «Dajże nam pomoc w ucisku»; Radziejowski, który nie miał dobrej opinii o Ś-m, pisał do Augusta II, że «jest to plapla, pijak i łatwo głupstwo zrobić może». Biorąc w obronę Żydów poznańskich przed pozwami za sprzedawanie wizerunków świętych, Ś. wystawił 1 I 1703 w Rozdrażewie dokument zakazujący pozywania ich przed sądy duchowne w sprawach innych niż religijne. Gdy na przełomie l. 1702 i 1703 wojska saskie wysłane z Mazowsza na leża zimowe w okolicach Poznania i Międzyrzecza dokonały ogromnych zniszczeń w jego dobrach biskupich i prywatnych, m.in. w Święcicach (obliczonych przez niego na ponad 1 mln złp.), Ś. wszedł do grona przywódców opozycji antysaskiej w Wielkopolsce. W korespondencji w lutym i marcu 1703 z nowym podskarbim w. kor. Janem Jerzym Przebendowskim skarżył się na gwałty wojsk saskich oraz działania Augusta II, uznając, że król łamie pakta konwenta omijając sejm i posługując się radami senatu; kopię listu z 23 II t.r. rozpowszechniano drukiem. Ś. przybył do Warszawy na zjazd zwołany samowolnie przez prymasa na 27 III w celu podjęcia rokowań z Karolem XII, jednak z powodu niewielkiej frekwencji (był jedynym biskupem) przedsięwzięcie nie doszło do skutku. Sejmik województw poznańskiego i kaliskiego przed sejmem lubelskim t.r. zlecił posłom wyrażenie Ś-emu wdzięczności za starania podjęte dla dobra tych ziem. Pod koniec t.r. orzekł Ś. nieważność małżeństwa podkomorzego kor. Jerzego Lubomirskiego z Urszulą von Altenbockum, kochanką Augusta II, z powodu pokrewieństwa czwartego stopnia. W grudniu t.r. przyjechał do Warszawy na zjazd zwołany przez prymasa na 14 I 1704; prowadził tam wystawny dwór i «pański» tryb życia. Uczestniczył w zawiązaniu konfederacji generalnej (warszawskiej) i wypowiedzeniu posłuszeństwa Augustowi II oraz podpisał się pod manifestem z 19 IV t.r., ogłaszającym bezkrólewie. Był obecny 6 V na konferencji u prymasa, na której zapadły ostateczne decyzje o wysłaniu uniwersałów zwołujących elekcję (wystawionych z datą 2 V). Ś., który zaraz po prymasie podpisał akt detronizacyjny, został z woj. sieradzkim Odrowążem Pieniążkiem, woj. poznańskim Stanisławem Leszczyńskim i kaszt. inowrocławskim Franciszkiem Grzybowskim wybrany na delegata do negocjacji traktatu ze Szwecją; wobec postawionego przez Szwedów warunku uprzedniego przeprowadzenia elekcji, zakończyły się one fiaskiem. Przedstawiciele województw wielkopolskich, wysłani na zwołaną przez prymasa elekcję, dostali od sejmiku średzkiego 21 V polecenie podziękowania Ś-emu za działania w interesie Rzpltej. Natomiast zwolennicy Augusta II w akcie generalnej konfederacji sandomierskiej, zawiązanej 30 V, domagali się surowego ukarania twórców konfederacji warszawskiej, w tym Ś-ego. Już w czerwcu August II wystąpił do Rzymu z apelem o zastosowanie wobec prymasa i Ś-ego kar kościelnych, wynikających z bulli papieskiej „In Coena Domini”. Na zgromadzeniu elekcyjnym, wobec niemożności wybrania któregoś z królewiczów Sobieskich, szlachta wielkopolska na polu elekcyjnym pod Warszawą domagała się w lipcu od prymasa nominacji Leszczyńskiego na króla, deklarując, że w razie jego sprzeciwu nakłoni do tego Ś-ego jako «prymasa Wielkopolski». Na naradzie 12 VII u prymasa z komisarzami szwedzkimi, obiecującymi zawarcie traktatu polsko-szwedzkiego nazajutrz po elekcji, Ś., uważając traktat za priorytetowy, powiedział podobno «czegóż więcej chcecie żądać od króla szwedzkiego, przecież to co daje wystarcza». Gdy Radziejowski odmówił udziału w elekcji, Ś., podobno pijany, uczestniczył w zgromadzeniu elekcyjnym na Woli, gdzie wieczorem tego dnia w asyście stojących nieopodal wojsk szwedzkich, w obecności nielicznych senatorów i szlachty, ignorując protesty, oficjalnie obwołał wybór Leszczyńskiego. Następnie pobłogosławił elekta w kolegiacie św. Jana w Warszawie. Konfederaci sandomierscy 20 VII ogłosili Leszczyńskiego, prymasa i Ś-ego zdrajcami ojczyzny, a papież Klemens XI wydał 3 VIII breve, nakazujące Radziejowskiemu i Ś-emu stawienie się w okresie trzech miesięcy w Rzymie, w celu wyjaśnienia ich działań przeciw królowi.
Po elekcji Leszczyńskiego Ś. przewodniczył polskiej delegacji na rozpoczęte 29 VII 1704 negocjacje z komisarzami szwedzkimi o warunkach traktatu i koronacji elekta. Gdy wojska Augusta II zbliżały się do Warszawy, pozostał na miejscu i ze szwedzkim gen. A. Hornem przez dwa dni bronił przed nimi Zamku (podobno znajdowało się tam sześć jego własnych dział). Obrońcy skapitulowali 4 IX t.r., a Ś. dostał się do saskiej niewoli; wg Otwinowskiego «miał ręce po łokcie prochem uczernione, i brwi, także włosy na głowie poopalane, bo sam armaty nabijał, strzelał; nawet pokazało się na tego biskupa, że do samego króla Augusta w pałacu radziwiłłowskim stojącego rychtował działo». Dn. 8 IX wywieziono go pod eskortą z Warszawy. Nuncjusz O. F. Spada prosił Augusta II, by do wydania wyroku papieskiego zgodził się internować Ś-ego w którymś z polskich klasztorów, a 2 XII sejmik województw poznańskiego i kaliskiego w Kościanie zlecił marszałkowi Franciszkowi Radzewskiemu, star. wschowskiemu, zwrócić się do papieża w obronie prymasa i Ś-ego. August II uwięził jednak Ś-ego oraz pojmanego przez Sasów woj. łęczyckiego Jerzego Towiańskiego w twierdzy w Budziszynie, a potem w Augustusburgu, natomiast nuncjusz 24 XI powierzył administrację diec. poznańskiej «sede impedita» sufraganowi Hieronimowi Wierzbowskiemu. Dn. 7 I 1705 August II zgodził się na uwolnienie Ś-ego oraz bp. warmińskiego Andrzeja Chryzostoma Załuskiego i wysłanie ich do Rzymu, licząc na ogłoszenie w zamian ekskomuniki prymasa; uważał on Ś-ego za «peioribus capacissimum» i nalegał, by papież potraktował go jako przykład odstraszający i ukarał za konszachty z heretykami. Na przełomie lutego i marca t.r. Ś. w towarzystwie sekretarza Spady, opata Franciszka Morendy (Merendy), wyruszył pod eskortą saską z Augustusburga do Chebu w Czechach, skąd już bez eskorty podążył przez Passawę, Salzburg i Trydent do Włoch; źle znosił zimową podróż przez góry. Pod koniec kwietnia dotarł do Wenecji, gdzie spotkał się z Marią Kazimierą Sobieską, specjalnie przybyłą z Rzymu. Dalszą podróż odbył drogą morską.
W poł. maja 1705 przybył Ś. do Rzymu i został osadzony w Zamku Świętego Anioła. Papież zgodził się, by warunki więzienne miał lekkie, przydzielono mu wygodne pokoje, a na utrzymanie przeznaczono miesięcznie 300 talarów, które miała zwrócić diec. poznańska. Ś-emu towarzyszył kapelan Franciszek Woliński. Proces rozpoczął się w Rzymie w sierpniu t.r. Choć August II domagał się ukarania Ś-ego za wystąpienie antykrólewskie, postępowanie toczyło się wokół oskarżeń o niemoralny sposób życia. W obronie Ś-ego i przeciw ingerencji Stolicy Apostolskiej w sprawy polskie protestowała 4 V szlachta poznańska i kaliska; marszałek konfederacji warszawskiej Piotr Bronisz wysłał 5 IX w tej sprawie list do papieża, a w grudniu rozpowszechniano „List szlachcica polskiego o władzy papieża rzymskiego”, zapewne autorstwa Radzewskiego. W zawartym 24 IX 1706 traktacie altransztadzkim zobowiązano Augusta II, by po abdykacji zwrócił się do papieża o uwolnienie Ś-ego. Specjalnie powołana kongregacja kardynałów wydała pod koniec listopada 1706 i 4 I 1707 postanowienia o uwolnieniu Ś-ego i A. Ch. Załuskiego, papież jednak zwlekał z decyzją. W marcu 1707 nuncjusz G. Piazza podkreślił, że uwolnienie biskupów nie może być interpretowane jako aprobata papieża dla elekcji Leszczyńskiego. Perspektywa uniewinnienia Ś-ego posłużyła wtedy carowi Piotrowi I za pretekst do odmowy odesłania do Rzymu uwięzionego arcybp. lwowskiego Konstantego Zielińskiego. W kwietniu t.r. rozeszły się pogłoski, że uwolnionego bp. poznańskiego Leszczyński zamierza awansować na biskupstwo krakowskie. Stolica Apostolska przetrzymywała Ś-ego w Rzymie, by nie dawać carowi pretekstu do dalszego więzienia arcybp. Zielińskiego; przeniesiono go tylko z Zamku Świętego Anioła do innej strzeżonej siedziby w Rzymie. Ś. był już wtedy ciężko chory. Został uwolniony zapewne w czerwcu; zaproponował wtedy papieżowi pośrednictwo w porozumieniu z Leszczyńskim i obiecywał, że postara się skłonić stany Rzpltej do wysłania specjalnego poselstwa z prośbą o uznanie jego elekcji; nuncjusz wyraził się z aprobatą o tym pomyśle. Pod koniec czerwca wyjechał Ś. z Rzymu, pozostawiwszy w Kamerze Papieskiej ponad 1500 skudów długu. W drodze, w Judenburgu, pogorszył się stan jego zdrowia. W październiku dotarł do Wiednia, a 23 XI spisał tam testament, zaznaczając: «wszystkiego pozbawił mnie Najjaśniejszy August, złota, srebra, klejnotów, tak, że mnie tylko w jednej koszuli i kubraku zostawił. Tem niezadowolniony, biskupstwo moje tak zrujnował, że z tych ruin zaledwie […] się podźwignie». Ś. zmarł 27 XI 1707 w Wiedniu i został pochowany w tamtejszej katedrze św. Stefana. W Poznaniu zorganizowano uroczyste egzekwie. Sufragan poznański spłacił ok. czwartą część rzymskich długów Ś-ego.
Ś. posiadał, być może po krewnym S. J. Święcickim, rodowe Święcice. W ziemi warszawskiej miał też Mościska, Blizne i Szeligi, które w r. 1688 przekazał bp. chełmińskiemu i koadiutorowi poznańskiemu Kazimierzowi Opalińskiemu. W woj. mazowieckim posiadał również Pilaszków (Pielaszkowo), Pogroszewo (Pogroszew), Łoje i Pogroszewkę Wioskę. Od Aleksandra Przyjemskiego, chorążego kor., nabył w r. 1683 wsie Kromolice, Gościejewo i Mokronos w pow. pyzdrskim, które w r. 1687 sprzedał za 160 tys. złp. star. wałeckiemu Melchiorowi Gurowskiemu. Największą część dochodów zawdzięczał jednak beneficjom kościelnym, m.in. w r. 1683 był tenutariuszem klucza poznańskiego dóbr biskupich. Ś. rozpoczął budowę kościoła w Rokitnie i w testamencie przeznaczył na jej dokończenie 10 tys. złp. i 600 dukatów, które od elekcji w r. 1704 był mu winien hetman w. kor. H. A. Lubomirski, a także ekwiwalent za srebra, przekazany na potrzeby Leszczyńskiego. Wierzyciele, którzy po śmierci Ś-ego zgłosili się do kapit. poznańskiej o uregulowanie jego długów, domagali się zwrotu 82650 złp., 200 dukatów, 600 imperiałów i 9700 skudów; żądania te były z pewnością przesadzone.
Święcice zapisał Ś. krewnemu, kaszt. santockiemu Wojciechowi Święcickiemu, którego zobowiązał do wypłacenia sum posagowych (50 tys. fl.) chorążemu gostyńskiemu Janowi Kretkowskiemu, mężowi swej bratanicy Barbary. Bratanicami Ś-ego były też: Ludwika, żona Franciszka Żukowskiego, cześnika nowogrodzkiego (lub nowogródzkiego), i Katarzyna, zamężna za Janem Zebrzydowskim, star. rogozińskim, który w imieniu żony próbował unieważnić testament jej stryja.
Reprod. ryc., w: Karwowski S., Mikołaj Święcicki biskup poznański, „Liter. i Sztuka. Dod. do Dzien. Pozn.” R. 2: 1910 nr 12 s. 181 (była w posiadaniu Heliodora Święcickiego i posłużyła za wzór do portretu z początku XX w. dla kościoła w Rokitnie); — Estreicher, XXX; Katalog biskupów poznańskich, P. 2004; Korytkowski, Prałaci gnieźn., IV 47; Niesiecki, VIII; Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965—1999. Słownik biograficzny, W. 2000; Prokop K. R., Biskupi kijowscy obrządku łacińskiego XIV—XVIII w. Szkice biograficzne, Biały Dunajec 2003; tenże, Rzymskokatoliccy biskupi ordynariusze diecezji na ziemiach ruskich dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa—Drohiczyn 2014; Szostkiewicz, Katalog biskupów obrządku łac.; Urzędnicy, X; Żychliński, VI; — Anusik Z., Karol XII, Wr. 2006; Bartoszewicz J., Szkice z czasów saskich, Kr. 1880 s. 291; Burdowicz-Nowicki P., Piotr I, August II i Rzeczpospolita 1696—1706, Kr. 2010; Cieślak E., Stanisław Leszczyński, Wr. 1994; Dworzaczek W., Święciccy w Wielkopolsce, Kórnik 2014; Dybaś B., Sejm pacyfikacyjny w 1699 roku, Tor. 1991; Dzieje Poznania, Red. J. Topolski, W. 1988 I cz. 2 s. 753 (błędnie jako Stanisław); Feldman J., Polska w dobie wielkiej wojny północnej 1704—1709, Kr. 1925; tenże, Stanisław Leszczyński, W. 1984; Finkel L., Elekcja Leszczyńskiego w 1704 r. wedle broszur współczesnych, „Przew. Nauk. i Liter.” T. 12: 1884 nr 1 s. 52—3; Glabiszewski P., Franciszek Radzewski wielkopolski działacz szlachecki i pisarz polityczny czasów saskich, P. 1999; Głombiowski K., Polska literatura polityczna na Śląsku od XVII do końca XVIII w., Kat. 1960; Jarochowski K., Dzieje panowania Augusta II. Od elekcji Stanisława Leszczyńskiego aż do bitwy pułtawskiej (1704—1709), „Roczniki Tow. Przyjaciół Nauk Pozn.” R. 17: 1890 z. 1 s. 3, 6, 13, 16, 29, 57; tenże, Dzieje panowania Augusta II. Od śmierci Jana III do chwili wstąpienia Karola XII na ziemię polską, Oświęcim 2015 s. 59, 98, 101, 104—6, 144, 148, 153; tenże, Dzieje panowania Augusta II. Od wstąpienia Karola XII na ziemię polską aż do elekcji Stanisława Leszczyńskiego, Oświęcim 2015 s. 117, 127—8, 158—9, 268, 280, 282, 354, 357, 381, 390—1; tenże, Koniec Radziejowskiego, w: Opowiadania i studia historyczne, P. 1882; tenże, Polityka saska i austriacka po traktacie altransztadzkim, w: Opowiadania i studia historyczne. Seria nowa, P. 1884; tenże, Rada senatu wyszogrodzka i zabiegi polityczno-dyplomatyczne po zajęciu Warszawy w miesiącu wrześniu 1704 r., w: tamże; tenże, Zdobywcy i okupanci staropolskiego Poznania, P. 2007; Karwowski S., Mikołaj Święcicki biskup poznański, „Liter. i Sztuka. Dod. do Dzien. Pozn.” R. 2: 1910 nr 10 s. 145—7, nr 11 s. 165—8, nr 12 s. 180—4, nr 13 s. 197—200, nr 14 s. 213—16; Kawecki R., Kardynał Michał Stefan Radziejowski (1645—1705), Opole 2005; Komaszyński M., Piękna królowa Maria Kazimiera d’Arquien-Sobieska, W. 1995 s. 139; tenże, Teresa Kunegunda Sobieska, W. 1982 s. 163—4; Konopczyński W., Polscy pisarze polityczni XVIII w., W. 1966; Kopiec J., Między Altransztadem a Połtawą. Stolica Apostolska wobec obsady tronu polskiego w latach 1706—1709, Opole 1997 s. 40, 45—6, 50, 60, 66; tenże, Polityka Augusta II wobec Rzymu na tle obsady biskupstw w pierwszym okresie rządów, w: Dwór a kraj. Między centrum a peryferiami władzy, Red. R. Skowron, Kr. 2003; Królik L., Dziesięć dokumentów związanych z parafią Rokitno, „Warsz. Studia Teolog.” T. 5: 1992; Krupa J., Żydzi w Rzeczypospolitej w czasach Augusta II (1697—1733), Kr. 2009; Kupke G., Die Gefangennahme des Bischofs von Posen in Warschau im Jahre 1704 und seine Reise nach Rom zur Verantwortung „Historische Monatsblätter für die Provinz Posen” R. 2: 1901 nr 7 s. 97—104; Łukaszewicz J., Obraz historyczno-statystyczny miasta Poznania w dawniejszych czasach, P. 1838 I 91, 206, II 109, 290; Makarczyk I., Biskupi polscy z Zakonu Kanoników Regularnych Laterańskich, „Echa Przeszłości” T. 8: 2007 s. 23, 44—7, 56; Martens R., Die Absetzungs des Königs August II „Zeitschr. des Westpreussischen Geschichtsvereins” Bd. 8: 1882; Nowacki, Dzieje archidiecezji pozn., I—II; Otwinowski E., Dzieje Polski pod panowaniem Augusta II od roku 1698—1728, Kr. 1849 s. 67, 71; Parthenay J. B., Dzieje panowania Augusta II, króla polskiego, W. 1854 s. 76, 86, 89; Perłakowski A., Jan Jerzy Przebendowski jako podskarbi wielki koronny (1703—1729), Kr. 2004; Piwarski K., Hieronim Lubomirski hetman wielki koronny, Kr. 1929; Porazinski J., Epiphania Poloniae. Orientacje i postawy polityczne szlachty polskiej w dobie wielkiej wojny północnej (1702—1710), Tor. 1999; tenże, Sejm lubelski 1703 r. i jego miejsce w konfliktach wewnętrznych na początku XVIII wieku, Tor. 1988; Pukianiec M., Organizacja i funkcjonowanie poznańskiej kapituły katedralnej w XVII w. (mszp. rozprawy doktorskiej z r. 2013 na UAM); Rodocanachi E. P., Le Château Saint-Ange, Paris 1909; Roszkowska W., Oława królewiczów Sobieskich, Wr. 1987 s. 34; Sawicki M., Elekcja i koronacja Stanisława Leszczyńskiego w świetle polskich gazet ulotnych, w: Wesela, chrzciny i pogrzeby w XVI—XVIII w., Red. H. Suchojad, W. 2001; Skrzypietz A., Królewscy synowie — Jakub, Aleksander i Konstanty Sobiescy, Kat. 2011; Staszewski J., August II Mocny, Wr. 1998; tenże, O miejsce w Europie, W. 1973; tenże, Stosunki Augusta II z kurią rzymską w latach 1704—1706, Tor. 1965 s. 51, 58—60, 62—3, 79, 81, 95—6, 102, 104, 120, 134—6; Wagner M., Korpus oficerski wojska polskiego w 2. poł. XVII w., Oświęcim 2015; Wojtasik J., Walka Augusta II z obozem kontystowsko-prymasowskim w pierwszym roku panowania (1697—1698), „Przegl. Hist.” R. 60: 1969 z. 1 s. 33, 38—9; Zwierzykowski M., Samorząd sejmikowy województw poznańskiego i kaliskiego w latach 1696—1732, P. 2010; — Acta Nuntiaturae Polonae, Romae 1995 XXXIV cz. 2, Romae 2001 XXXIV cz. 3, Romae 2002 XXXIV cz. 4, Cracoviae 2005 XXXIV cz. 5, Cracoviae 2008 XXXIV cz. 6, Cracoviae 2015 XXXIV cz. 8, Cracoviae 2004 XXXVII cz. 1, Cracoviae 2010 XXXVII cz. 2, Romae 1991 XLI cz. 1, Romae 1997 XLI cz. 2, Romae 1998 XLI cz. 3, Romae 2002 XLII cz. 1, Cracoviae 2007 XLI cz. 2, Cracoviae 2014 XLI cz. 3; Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. Lata 1696—1732, Wyd. M. Zwierzykowski, P. 2008; Diariusz sejmu walnego warszawskiego 1701—1702, Wyd. P. Smolarek, W. 1962; Limiers de H. P., Histoire de Suéde sous la regne de Charles XII, Amsterdam 1721 V; Mongrillon de M., Pamiętnik sekretarza ambasady, Wr. 1982; Nordber g J. A., Histoire de Charles XII roi de Suéde, La Haye 1744 II; Polonia e Curia Romana. Corrispondenza del Lucchese Tommaso Talenti segretario intimo del Re di Polonia con Carlo Barberini protettore del Regno (1681—1683), Wyd. G. Platania, Viterbo 2004; Prokop K. R., Wypisy źródłowe do biografii polskich biskupów i opatów z czasów Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niewoli narodowej doby zaborów (XVI—XIX w.), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kośc.” 2012 nr 78, 98 s. 354 (cz. XI), 2014 nr 101 s. 188 (cz. XII); Rafałowiczówna J., A z Warszawy nowiny te…, Oprac. B. Popiołek, Kr. 2000; Rakowski W. F., Pamiętniki wielkiej wojny północnej, Oprac. M. Nagielski, M. Wagner, W. 2002; Rokosz generalny [b.m.w.] 1697; Seyler G. D., Historia życia najjaśniejszego Stanisława I króla polskiego, wielkiego książęcia litewskiego [b.m.w.] 1744; Synodus Posnaniensis post gloriosam [...] in ecclesia cathedrali convocata, Varsaviae 1689 s. 66; Voltaire, Histoire de Charles XII, roi de Suéde, Basel 1731; Vol. leg., VI 56; Weimann R., Receptiones seu installationes ad episcopatum, praelaturas et canonicatus Ecclesiae Cathedralis Posnaniensis ab anno 1532 usque ad annum 1800, „Roczniki Tow. Przyjaciół Nauk Pozn.” R. 35: 1909; Załuski, Epistolae, III, IV; — AGAD: Arch. Publ. Potockich., rkp. 57 s. 286—7, rkp. 163a t. 31 k. 48, Arch. Radziwiłłów, Dz. V 383, Metryka Kor., nr 215 s. 201—5; AP w P.: Gr. Nakło, rkp. 148 k. 194, 270v, 290, 304v, Gr. Poznań, rkp. 828 k. 353, rkp. 834 k. 18v—19, Akta Archidiec. Poznań, rkp. CP 55 k. 272—2v, 273—3v, 275v—6, 279—9v, 284—6, 282—3, 288—9v, 292—3, 295v—6, 303—4, 316—19, 320—2, 326—7v, 329—9v, 332—5v, 341—4, 347—8, 257v, 370—70v, 375, 378v, 383—6v, 389, 392, 399, 400—2v, 404v—5, 424v, 430, 447v, 453v, 467v, 474v, 478, 489, 504v, 516—18, 520—2v, 530v—1v, 534v, 537v—8, 555v, 560v, 563—3v, 570v, 573, 576v, 578, 593—4v, rkp. CP 56 k. 8, 16—17, 22v, 24v, 28v—9, 37, 47, 50v—1v, 53v—4, 57, 61v, 68v, 69—70, 73—3v, 77, 91—2, 97v—8, 101—2v, 104, 115, 135v, 157v, 173—3v, rkp. CP 83 (Installationes) k. 167v—9, 172— 2v, 190v—1v; AP w Tor.: rkp. 3348; Arch. Archidiec. w W.: Iura ecclesiae Rokitnensis; B. Czart.: rkp. 525 k. 303—6, rkp. 528 s. 327, rkp. 2447 s. 20; B. Jag.: rkp. 5961 k. 135—6v; B. Kórn.: rkp. 407 k. 94—6, rkp. 408 k. 2, 3, 21; B. Narod.: rkp. 3200, rkp. 9086 k. 25v—6; B. Ossol.: rkp. 233 II s. 67, 94—7, rkp. 271 III s. 93, rkp. 2023 II s. 197—9, rkp. 3550 II s. 7, rkp. 6606 II s. 60—3, 81, 91—2; Lietuvos mokslų akademijos biblioteka w Wil: F. 148 nr 65 k. 4v; Nacyjanal’ny histaryčny archiŭ Belarusi w Mińsku: F. 694 op. 12 rkp. 96 k. 152v—3v.
Igor Kraszewski i Michał Zwierzykowski