INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Nazimek Stopka  

 
 
1868-10-02 - 1934-02-25
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stopka Nazimek (Nozimek) Andrzej, krypt. A.S. (1868–1934), pisarz ludowy, działacz regionalnego ruchu podhalańskiego.

Ur. 2 X w Kościelisku (pow. nowotarski), był synem Jana, rolnika, i Katarzyny Bachledy Purchorz.

Po ukończeniu założonej przez ks. Józefa Stolarczyka szkoły trywialnej w Zakopanem uczył się S. N. w l. 1883–91 w Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Ok. r. 1890 za namową Jana Czubka zaczął spisywać gawędy, opowiadane mu przez Jana Sabałę. W l. 1891–3 studiował na Wydz. Prawa UJ. W tygodniku „Kurier Zakopiański” (1892 nr 3, 6, 8) opublikował artykuł Z opowiadań Sabały, pierwszy utwór literacki napisany gwarą podhalańską. Spisał fragmenty kazań ks. Stolarczyka oraz wspomnienie o nim (rkp. w Muz. Tatrzańskim w Zakopanem). Studia przerwał w r. 1893 w związku ze służbą wojskową w 16. p. Obrony Krajowej (Landwehry) armii austro-węgierskiej, następnie kontynuował je w l. 1894–6. W Krakowie należał w l. 1894–5 wraz z Franciszkiem Smaciarzem (Władysławem Orkanem), Maciejem Szukiewiczem, Adamem Ładą-Cybulskim i Ryszardem Blumenfeldem (później Ordyńskim) do studenckiego kółka literackiego, zbierającego się raz na tydzień w restauracji Lesisza wokół Kazimierza Tetmajera i Lucjana Rydla. W r. 1896 porzucił studia prawnicze i rozpoczął studia polonistyczne na Wydz. Filozoficznym UJ. Równocześnie pracował kolejno jako sekretarz w biurze prezydium krakowskiego magistratu, pracownik biurowy w redakcji krakowskiego dziennika „Czas” oraz kustosz w Domu Jana Matejki. W r. 1897 opublikował, dedykowany Czubkowi, najwierniejszy gwarowo przekaz gawęd Sabały pt. Sabała. Portret. Życiorys. Bajki. Powiastki. Piosenki. Melodie (Kr., reprint Kr. 1987). Ferdynand Hoesick zaliczył go wtedy, wraz z Bronisławem Dembowskim, Henrykiem Sienkiewiczem i Stanisławem Witkiewiczem, do grona «ewangelistów Sabały». W r. 1898 opublikował S. N. opowieść gwarą Rycerze śpiący w Tatrach. Fantazje na tle podań ludowych (Kr., wyd. 2 Kr. 1911), a także zbiór pieśni, legend i opowiadań, połączony z opisem obrzędów z Zakopanego, Kościeliska, Poronina i Czarnego Dunajca Materiały do etnografii Podhala, cz. 1 („Mater. Antropol.-Archeol. i Etnogr. AU w Kr.” Dz. II T. 3, odb. Kr. 1898, w jęz. francuskim: Materiaux pour l’ethnographie du Podhale, Cracovie 1899). W r. 1899 grana była sztuka obyczajowa S-i N-a W Zakopanem. Był sekretarzem Komitetu Obchodu Mickiewiczowskiego w Krakowie, a podczas uroczystości Mickiewiczowskiej w Zakopanem wygłosił 22 V 1898 okolicznościową mowę w gwarze podhalańskiej („Przegl. Zakopiański” 1899 nr 15–16). W r. 1899 działał w komitecie na rzecz sprowadzenia prochów Juliusza Słowackiego na Wawel i organizował na ten cel kwesty, m.in. na wieczorkach artystycznych w Zakopanem. T.r. uzyskał absolutorium na Wydz. Filozoficznym UJ i w krakowskim Gimnazjum św. Anny odbył praktykę nauczycielską, po czym został mianowany zastępcą nauczyciela języka polskiego w III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego. W krakowskim miesięczniku „Krytyka” opublikował opowiadania gwarą: Zdekłe (R. 1: 1899 z. 7), Bajka nie bajka (R. 1: 1899 z. 8) oraz Żywcem (R. 2: 1900 z. 5).

Od września 1900 był S. N. zastępcą nauczyciela języka polskiego w gimnazjum w Podgórzu pod Krakowem, potem od stycznia 1901 w gimnazjum w Stryju, a od września t.r. w gimnazjum w Samborze. Utrzymując kontakt z Podhalem, organizował wycieczki uczniów w Tatry. Był jednym z założycieli Tow. Związek Górali pod opieką Błogosławionego Andrzeja Boboli w Zakopanem i 4 III 1904 wszedł do jego Zarządu Głównego. Po zdaniu 29 V 1905 egzaminów pedagogicznych odszedł z gimnazjum w Samborze i został nauczycielem języka polskiego w gimnazjum z ukraińskim językiem nauczania w Tarnopolu (pracował tam do r. 1914). Założył w Tarnopolu Tow. Warsztatów Studenckich. W r. 1906 m.in. z Orkanem i Józefem Jedliczem (właśc. Józefem Kapuścieńskim) utworzył Sekcję Akademicką Podhalan, afiliowaną przy Tow. Związek Górali. Należał też do Związku Podhalan i w l. 1911–33 uczestniczył we wszystkich jego zjazdach. W nowotarskim tygodniku „Gazeta Podhalańska” (1913 nr 49) ogłosił gawędę góralską Jako Sabała grał w Chochołowie. W czasie pierwszej wojny światowej prawdopodobnie pracował w gimnazjum w Kownie. Od r. 1917 uczył, a następnie był dyrektorem w Seminarium Nauczycielskim w Kętach. Po r. 1920 organizował polskie szkoły na kresach wschodnich. Opublikował w „Gazecie Podhalańskiej” opowiadania Jako topielec dwók dziadusiów wyonacył (1922 nr 35) i Jako Ciakóra topielca wyonacyła (tamże) oraz artykuł Góralska legenda o Matce Boskiej (1923 nr 15). Należał do Sekcji Etnograficznej Tow. Historyków Polskich. Był autorem 3-aktowego dramatu Wiatr halny, wystawianego w okresie międzywojennym przez amatorskie zespoły teatralne (scenopis przepisany z autografu w zbiorach Muz. Tatrzańskiego w Zakopanem) oraz utworów dramatycznych Na świtaniu i Kostka Napierski (rkp.). W r. 1928 przeszedł na emeryturę; odtąd prowadził odziedziczone po wuju żony, Zygmuncie Grzymalskim, gospodarstwo we wsi Siedlec koło Krzeszowic (pow. chrzanowski). S. N. należał do pierwszego pokolenia inteligencji góralskiej. Jego twórczość cenili m.in. Jan Kasprowicz i Henryk Sienkiewicz, który wg Michała Asanki-Japołła nazwał go «jedynym odtwórcą góralskiej poezji [...] jaką posiadł w całej sile i wartości artystycznej, rodzimej». S. N. przyjaźnił się m.in. z Tetmajerem, który wg Janusza Zdebskiego miał wykorzystać jego teksty w „Na skalnym Podhalu”, a także z Andrzejem Galicą oraz Jakubem i Antonim Zachemskimi. Zmarł 25 II 1934 w Siedlcu, w wyniku zawału serca, został pochowany 27 II w Rudawie (pow. chrzanowski). Dn. 29 XI 1936 jego prochy zostały przeniesione na stary cmentarz na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem, obok grobu Sabały.

W małżeństwie z Marią Zygmuntą Pruczek (Prutschek, zm. 27 VI 1923), miał S. N. córki: Halinę Marię zamężną Szkarłat, nauczycielkę w Libiążu (pow. chrzanowski), Józefę Zygmuntę, zamężną Trojanowską, nauczycielkę w Łodzi, Katarzynę Zofię, kierownika szkoły w Żarach (pow. chrzanowski), oraz Annę Zygmuntę, a także syna Andrzeja Wiesława (zob. Stopka Andrzej).

Pośmiertnie opublikowano wspomnienia S-i N-a pt. Zakopane przed stu laty w zbiorze „Obrazki zakopiańskie” w opracowaniu Włodzimierza Wnuka (Kr. 1982).

 

Portret olej. z r. 1929 przez syna Andrzeja, w Zw. Podhalan w Zakopanem, fot. w: Wnuk W., Obrazki Zakopiańskie, Kr. 1982; – Bibliogr. dramatu pol.; Bystroń, Bibliogr. etnografii; Enc. tatrzańska (1995); Estreicher w. XIX, IV; Gawełek, Bibliogr. ludoznawstwa (w indeksie S. N. jako Aleksander); Krytyka 1899–1914. Bibliografia zawartości, Wr. 1953; PSB (Sabała Jan, Stolarczyk Józef); Słown. pseudonimów, IV; Słownik folkloru polskiego, W. 1965 (błędna data ur.); Zdebski J., Stary cmentarz w Zakopanem, W.–Kr. 1986 (bibliogr.); – Hoesick F., Legendowe postaci zakopiańskie, W. 2001; Jazowski A., Złoty okres literatury podhalańskiej 1890–1918, W. 1989 s. 66, 107, 124–8; Kasprowicz J., Dzieła, Kr. 1930 XVII 161–2; Kolbuszewski J., Tatry w literaturze polskiej 1805–1939, Kr. 1982 cz. 1–2; Koniński K. L., Pisarze ludowi. Wybór pism i studium o literaturze ludowej, Lw. 1938; Kowalczyk J., Idom casy za casami..., Nowy Targ 2004 s. 22; Łobczowski J., Rudawa. Kościół, probostwo, parafia, Kr. 1916 s. 139; Orkan W., Listy ze wsi i inne pisma społeczne, Kr. 1970; Wnuk W., Obrazki zakopiańskie, Kr. 1982 s. 23–34; Wnuk W., Kudasik A., Podhalański ruch regionalny, Kr. 1993; Wodzinowska-Stopkowa W., Portret artysty z żoną w tle, Kr. 1989 s. 8–9 (fot.); Zachemski A., Andrzej Stopka „Nozimek”, „Ziemia Podhalańska” 1936 nr 5 (fot.); Zborowski J., Z dziejów ruchu wydawniczego w Zakopanem do roku 1898, „Roczn. Podhalański” T. 3: 1985; Sprawozdanie Dyrekcji Gimnazjum arcyksiężniczki Elżbiety w Samborze za l. 1903–1906, Sambor 1903–6; – Sprawozdanie Dyrekcji Gimnazjum w Podgórzu za r. szk. 1901, Podgórze 1901 s. 23; Sprawozdanie Dyrekcji Gimnazjum w Stryju za r. szk. 1901/2, Stryj 1901–2; Sprawozdanie dyrektora Gimnazjum Nowodworskiego czyli św. Anny w Krakowie za l. 1884–6, Kr. 1884–6; toż za r. szk. 1890/1, Kr. 1890/1; toż za r. szk. 1899/1900, Kr. 1899/1900; Zvět dyrekcyji Hěhmnazyji Franc-Josyfa I v Ternopoly 1905/6, Ternopyl’ 1906; toż za l. 1907/8–1910/11, Ternopyl’ 1908–11; toż za r. 1913/14, Ternopyl’ 1914; Szematyzmy galicyjskie za l. 1900–14; – „Gaz. Podhalańska” 1934 nr 5, 11; „Kur. Codz.” 1934 nr 61 (fot.); „Wierchy” R. 12: 1934 (fot.); „Ziemia Podhalańska” 1936 nr 6; – Arch. ASP w Kr.: sygn. 120 (teczka osobowa S-i N-a); Arch. UJ: Corpus studiosorum (w przygotowaniu), sygn WP II 228, 230–4, WF II 324–9, PKEN 26; Muz. Tatrzańskie w Zakopanem: sygn. AR/NO/214/2, AR/242, AR/NO/894 AR/302 (Staich T., Stary cmentarz w Zakopanem, mszp.); – Informacje wnuczki Barbary Stopki-Olszańskiej z Kr.

Józef Janczy i Tomasz Latos

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Andrzej Wiesław Stopka

1904-09-23 - 1973-08-11 scenograf
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Władysław Kazimierz Broniewski

1897-12-17 - 1962-02-10
poeta
 
 

Adam Didur

1874-12-24 - 1946-01-07
śpiewak operowy
 

Jan Stanisław Jankowski

1882-05-06 - 1953-03-13
polityk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Telesfor Otmianowski

1850-12-08 - 1939-01-15
kupiec nasienny
 

Maria Sadzewiczowa

1881-09-24 - 1957-02-23
pedagog
 

Karol Popiel

1887-10-28 - 1977-06-06
działacz polityczny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.