INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Nikodem Sulik     
Biogram został opublikowany w latach 2007-2008 w XLV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sulik Nikodem, pseud.: Ładyna, Józef Żywczak, Żywczak, Jodko, Karol Jodko, Karol Sarnowski, Nikodem Sarnowski, Sarnowski, Oleś, Jod (1893–1954), generał brygady Wojska Polskiego.

Ur. 15 VIII w Kamiennej Starej (pow. sokólski), w wielodzietnej rodzinie chłopskiej, był synem Jana i Katarzyny ze Skoczków.

S. przez kilka lat uczył się w domu oraz niesystematycznie (z powodu trudnej sytuacji materialnej rodziców) w gimnazjum w Grodnie. W r. 1911 wysłano go (wg tradycji rodzinnej za namową Elizy Orzeszkowej) do Petersburga (od r. 1914 Piotrogród), gdzie miał wstąpić do Seminarium Duchownego; rozpoczął jednak naukę w tamtejszym katolickim gimnazjum św. Katarzyny, gdzie w kółkach samokształceniowych i dzięki «Bratniej Pomocy» uczył się także historii i języka polskiego. W maju 1915 zdał maturę i od razu został wcielony do armii rosyjskiej. Ukończył w Piotrogrodzie przyspieszony czteromiesięczny kurs we Włodzimierskiej Szkole Wojskowej i mianowany 1 X t.r. chorążym, służył w 163. baonie zapasowym w Czelabińsku na Syberii Zachodniej. Dn. 19 XII został odkomenderowany na Wołyń do 7. baonu marszowego w Starokonstantynowie, a 9 I 1916 do 133. pp symferopolskiego. Podczas ofensywy gen. A. Brusiłowa w bitwie pod Załowcami 23 VII t.r. został ciężko ranny. Odznaczony za odwagę Złotą Szablą św. Jerzego, leczył się w Piotrogrodzie. Dn. 7 I 1917 wrócił do 133. pp, walczącego tym razem na froncie rumuńskim, ale już w lutym t.r. przebywał w szpitalu wojskowym na Krymie w celu rehabilitacji. Ponownie wrócił do pułku w październiku, niebawem jednak zrewolucjonizowani żołnierze usunęli go ze stanowiska dowódcy kompanii karabinów maszynowych. Wyznaczony przez dowódcę pułku na kierownika demobilizacji przy sztabie pułku, dowodził jednocześnie 2. komp. Prawdopodobnie w kwietniu 1918 opuścił pułk i udał się do Mohylowa n. Dnieprem; starał się tam o przyjęcie do I Korpusu Polskiego, ponieważ jednak po rehabilitacji używał laski, został uznany za niezdolnego do służby. W czerwcu t.r. wrócił w strony rodzinne i związał się z powstającą Samoobroną Ziemi Grodzieńskiej; w listopadzie był delegatem pow. sokólskiego na jej zjazd założycielski. W okolicy Dąbrowy Grodzieńskiej (obecnie Białostockiej) zorganizował niewielki oddział wojskowy, który w chwili wycofywania się Niemców z pow. grodzieńskiego zajął miejscowość Różany Stok; objął tam dowództwo Komendantury nr 15, powstałej w ramach struktur terenowych Samoobrony. W poł. listopada był przez kilka dni więziony przez Niemców. Dn. 7 XII został szefem Komendantury nr 11 w Nowym Dworze koło Grodna; zorganizował tam kompanię wojska. W styczniu 1919 przedostał się do Ostrowi Maz., gdzie wstąpił do formowanych oddziałów Dyw. Litewsko-Białoruskiej.

Mianowany podporucznikiem, S. rozpoczął 25 I 1919 służbę w Białostockim Pułku Strzelców pod komendą ppłk. Stefana Pasławskiego. Po rozpoczęciu w lutym t.r. walk polsko-sowieckich został skierowany w pierwszych dniach marca na Front Litewsko-Białoruski i dowodził w pułku 6. komp., najpierw czasowo (17 IV – 1 VI t.r.), potem na stałe. Uczestniczył w walkach koło Wołkowyska, w ofensywie i zdobyciu Słonimia, Baranowicz i Nowogródka, a następnie w bitwach pod Stołowiczami, Horodyszczem i Mińskiem oraz w obronie przyczółka mostowego pod Borysowem, gdzie został dwukrotnie ranny. Od 15 X przebywał w szpitalu i do pułku, działającego wówczas w rejonie Sejn i Suwałk, a następnie Szyrwint wrócił w poł. stycznia 1920. Awansowany w lutym t.r. do stopnia porucznika, został oficerem zawodowym WP, wyznaczonym na oficera operacyjnego i ordynansowego Białostockiego Pułku Strzelców. Latem uczestniczył w walkach odwrotowych na północny wschód od Wilna; przekroczywszy z pułkiem granicę litewską, został 18 VII wraz ze swą jednostką internowany w obozie w Kownie; podjęta niebawem próba ucieczki skończyła się niepowodzeniem.

Dn. 18 XII 1920 został S. zwolniony z obozu. Po powrocie do kraju służył od 22 I 1921 jako oficer sztabowy, a od 16 II t.r. jako dowódca kompanii w macierzystym Białostockim Pułku Strzelców, przeformowanym wówczas na 79. pp. Od 16 III był adiutantem w 40. brygadzie piechoty, po czym 27 VI wrócił do 79. pp. T.r. awansował do stopnia kapitana piechoty ze starszeństwem z 1 VI 1919. Od 1 VIII do 1 XI 1921 przebywał na kursie dowódców batalionów w Centrum Wyszkolenia we Lwowie, a w r. akad. 1921/2 był słuchaczem Wydz. Prawa USB. Od 16 V 1922 służył kolejno w dywizyjnej szkole piechoty, jako pierwszy oficer sztabu 29. DP w Grodnie, oraz w Komendzie Obozu Warownego Wilno. Następnie wszedł w skład sztabu grupy operacyjnej płk. Pasławskiego, która w poł. lutego 1923 zajęła część pasa neutralnego rozgraniczającego Litwę od Polski; potem wrócił do 29. DP jako nadetatowy oficer sztabu i w r. 1925 pełnił w zastępstwie obowiązki szefa sztabu oraz drugiego oficera sztabu. We wrześniu 1926 objął dowództwo 3. komp. 76. pp w Grodnie. Po odrzuceniu w r. 1927 jego wniosku o przyjęcie do Wyższej Szkoły Wojennej przeszedł do służby w administracji wojskowej. Za namową Pasławskiego, wówczas generalnego inspektora Straży Celnej, objął 1 IX t.r. komendę Centralnej Szkoły Straży Celnej w Górze Kalwarii. Awansowany do stopnia majora ze starszeństwem z 1 I 1928, został w lutym 1929 kierownikiem Okręgowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Obronnego Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu. W marcu 1932 wrócił do służby liniowej i został mianowany dowódcą 2. baonu detaszowanego 65. pp oraz komendantem garnizonu Gniew. Dn. 10 VI 1933 przeszedł do służby w Korpusie Ochrony Pogranicza (KOP); awansowany do stopnia podpułkownika ze starszeństwem z 1 I 1935, był w KOP dowódcą baonu «Dederkały» (do 17 IV t.r.), a następnie przez kolejne dwa lata baonu «Stołpce». W kwietniu 1937 został zastępcą dowódcy pułku KOP «Baranowicze»; odkomenderowany w październiku t.r., objął dowództwo baonu fortecznego KOP «Sarny».

W kampanii wrześniowej 1939 r. dowodził S. odtworzonym pułkiem KOP «Sarny» w składzie Grupy Operacyjnej gen. Wilhelma Orlika-Rückemanna. Dn. 13 IX t.r. otrzymał rozkaz przetransportowania podległych sobie oddziałów do Lwowa (akcja montowania tzw. przedmościa rumuńskiego), ale po agresji sowieckiej, 17 IX, odwołał rozkaz ewakuacji i obsadził ponownie dopiero co opuszczone fortyfikacje. Po parodniowych ciężkich walkach w rejonie Sarn (na umocnionej linii Słuczy), pułk S-a wycofał się 20-22 IX do rejonu Kuchecka Wola – Moroczno, a następnie uczestniczył w bitwach pod Szackiem i Wytycznem (28 IX – 1 X). S. uniknął niewoli sowieckiej i 13 X przybył do Warszawy, gdzie wstąpił do organizacji «Tajny KOP», a następnie Komendy Obrońców Polski związanej ze Służbą Zwycięstwu Polski (SZP). Wyznaczony przez komendanta SZP gen. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza na zastępcę wileńskiego dowódcy wojewódzkiego (ppłk. Janusza Gaładyka), wyruszył 11 XI z dokumentami na nazwisko Franciszek Żywczak do Wilna. Aresztowany przez pograniczników sowieckich, był więziony w Sopoćkiniach i Augustowie. Po zwolnieniu 8 XII dotarł do okupowanego przez Litwinów (od 28 X) Wilna; tam dowiedział się, że władze litewskie aresztowały i internowały w Kownie ppłk. Gaładyka. Rozpoczął wówczas organizowanie dowództwa wojewódzkiego SZP, obejmującego całą Wileńszczyznę (tj. obszary pod okupacją zarówno litewską, jak sowiecką); współpracował z przewidywanym na dowódcę ppłk. Adamem Obtułowiczem z Kół Pułkowych oraz mjr. Władysławem Kamińskim, założycielem Komitetu Walki o Wyzwolenie. W następstwie sprzeciwu części działaczy wobec Obtułowicza, na zebraniu konspiracyjnych ugrupowań i stronnictw 28 XII został mianowany dowódcą wojewódzkim SZP na Wileńszczyźnie (jego zastępcami zostali Kamiński i Obtułowicz) oraz powołał sztab organizacji wileńskiej. Równocześnie pełnił funkcję przewodniczącego Rady Wojewódzkiej Obrony Narodowej, organu doradczego przy dowództwie SZP, złożonego z przedstawicieli partii politycznych i kurii metropolitalnej. Mimo to na początku r. 1940 przychodziły z Warszawy i Paryża instrukcje dla Obtułowicza jako dowódcy wojewódzkiego, co traktowano jako przejaw nieufności wobec S-a; dopiero rozkaz Stefana Roweckiego z 26 II t.r., kierujący Obtułowicza na Nowogródczyznę w celu zorganizowania tam nowego okręgu, unormował sytuację. S. został wówczas Komendantem Samodzielnego Okręgu ZWZ Wilno (jego zastępcami byli Kamiński i mjr Aleksander Krzyżanowski), choć oficjalnie mianował go Komendant Główny ZWZ gen. Kazimierz Sosnkowski dopiero 4 V; równocześnie bezpośrednio dowodził częścią Okręgu Wileńskiego – miastem Wilnem (krypt. Dwór). Przekształcając SZP w ZWZ zorganizował S. zalążki wywiadu, łączności i organów sprawiedliwości. Dokonał konsolidacji działających w Wilnie ok. 40 grup niepodległościowych. Od początku r. 1940 przeprowadzał wraz z mjr. Krzyżanowskim tzw. akcję scaleniową i skupił pod swoim dowództwem ok. 3 tys. ludzi, w tym oddziały zbrojne Komendy Miasta Wilna i komórkę tzw. legalizacji. Przyczynił się do wydawania od wiosny t.r. tajnego pisma „Polska w Walce”, do którego sam dostarczał materiały. Po włączeniu Wileńszczyzny do ZSRR (16 VI) obszar działania S-a znalazł się już w całości pod okupacją sowiecką. Awansowany w lipcu 1940 do stopnia pułkownika (decyzję dostarczono mu we wrześniu t.r.), zachowywał w tym czasie szczególną ostrożność; posługując się nazwiskiem Nikodem Sarnowski, na pewien czas opuścił Wilno. Na fali aresztowań, które osiągnęły apogeum w marcu i kwietniu 1941, także S. 13 IV 1941 został zatrzymany w Wilnie przez NKWD.

Po kilkudniowym pobycie w wewnętrznym więzieniu NKWD w Wilnie został S. przewieziony do Moskwy; od 20 IV 1941 przebywał na Łubiance, od 24 IV t.r. w Lefortowie i od 21 VI ponownie na Łubiance (przez kilka dni siedział w jednej celi z gen. Władysławem Andersem). Był przesłuchiwany kilkadziesiąt razy, a podczas przesłuchań bity (kilkakrotnie do utraty przytomności), torturowany i poddawany naciskom psychicznym, m.in. szantażom represjonowania rodziny (jego żona wraz z najstarszą córką, Zofią, były deportowane w kwietniu 1940 do Kazachstanu). Oskarżony 30 VI 1941 jako wróg państwa, stanął 29 VII t.r. wraz z Kamińskim przed Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRR; obaj zostali skazani na karę śmierci przez rozstrzelanie oraz na konfiskatę mienia. S-a osadzono w celi śmierci w więzieniu na moskiewskich Butyrkach. Jednak w następstwie podpisanego 30 VII układu Sikorski–Majski oraz dzięki interwencji gen. Andersa u komisarza ludowego spraw wewnętrznych ZSRR Ł. P. Berii i jego zastępcy W. N. Mierkułowa przewieziono go nocą z 8 na 9 VIII z powrotem na Łubiankę. Dn. 13 VIII został powiadomiony o treści układu i o zamianie kary śmierci na 10 lat pobytu w łagrze; 15 VIII został zwolniony.

S. zgłosił się do Polskiej Misji Wojskowej w Moskwie i otrzymał stanowisko szefa komisji mobilizacyjnej Armii Polskiej w ZSRR. Jego zadaniem były m.in. wyjazdy do łagrów i werbunek ich więźniów do polskiego wojska (już w sierpniu 1941 był w obozie Juża w Talicy i Suzdalu). Dn. 15 IX t.r. w Tatiszczewie objął w 5. DP gen. Mieczysława Boruty-Spiechowicza dowództwo 13. pp (tzw. Pułk Rysiów). Ze względu na ojcowski stosunek do żołnierzy nazywany był przez nich «Tatą Rysiem». Razem z pułkiem został pod koniec stycznia t.r. odkomenderowany do Dżałał-Abadu w Kirgizji. W marcu 1942 odszedł z pułku i objął dowództwo piechoty dywizyjnej 7. DP, dowodzonej przez płk. Leopolda Okulickiego w Kermine w Uzbekistanie. Od 5 VII t.r. był komendantem Centrum Wyszkolenia Armii. We wrześniu ewakuował się z wojskiem polskim z Krasnowodzka przez Morze Kaspijskie do Pahlevi w Iranie.

W Armii Polskiej na Wschodzie objął S. na początku czerwca 1943 stanowisko p.o. dowódcy 5. Kresowej DP (KDP), stacjonującej w Kirkucie w Iraku; uczestniczył wówczas w inspekcji dywizji przez naczelnego wodza gen. Władysława Sikorskiego. Dn. 6 VIII t.r. został mianowany dowódcą tej jednostki, wchodzącej w skład II Korpusu Polskiego gen. Andersa. Dn. 18 IX ukończył trwający od 30 VIII kurs wyższych dowódców. We wrześniu przybył wraz z 5. KDP do Palestyny i kwaterował 20 km od Gazy (rejon Mughazi-Nuseirat). W listopadzie brał udział w spotkaniu wyższych oficerów II Korpusu z dokonującym inspekcji naczelnym wodzem gen. Sosnkowskim. Po odbytych w listopadzie i grudniu sześciotygodniowych ćwiczeniach w Libanie znalazł się wraz z 5. KDP w Egipcie w obozie w Quassassin, a w lutym 1944 został przerzucony do Włoch, gdzie 1 III t.r. otrzymał awans na stopień generała brygady. Na czele 5. KDP walczył w kampanii włoskiej II Korpusu, m.in. pod Volturno i nad rzeką Sangro. Pod Monte Cassino dowodzona przez S-a dywizja zdobyła m.in. kluczową pozycję obrony niemieckiej – wzgórza «Widmo» i San Angelo (17–18 V), a następnie wzięła udział w walkach w obszarze Piedimonte (19–25 V). S. dowodził również w działaniach nad Adriatykiem, m.in. nad rzekami Fiumicello i Musone w pierwszej dekadzie lipca (operacja loretańska). W nocy z 7 na 8 VII uległ tam wypadkowi samochodowemu i leczył się w szpitalu. Do dywizji wrócił ok. 20 VIII; przejął dowodzenie z rąk płk. Klemensa Rudnickiego i uczestniczył w natarciu na pozycje niemieckie w rejonie rzek Metuaro, Cesano i Foglia. Następnie kontynuował walkę w Apeninach północnych; zimą 1944/5 zajął ze swoją dywizją pozycje obronne nad rzeką Senio, a w kwietniu 1945 uczestniczył w zajęciu Bolonii.

Po zakończeniu wojny 5. KDP pod dowództwem S-a pełniła przez ok. rok służbę wartowniczą na terenie Włoch, m.in. przy obozach jenieckich, portach i lotniskach. S. opatrzył w tym czasie wstępem książkę „Kresowa walczy w Italii” (Rzym 1945). W r. 1945 współtworzył pismo „Na szlaku Kresowej” i zamieścił w nim artykuły m.in. Pismo przyjaciel odważny, wieczny i mądry (1945 nr 1) oraz przemówienia i rozkazy: Rozkaz na zakończenie działań wojennych we Włoszech (1945 nr 5 <23>), Rozkaz na dzień Święta Dywizji i Przemówienie [...] na święto 5. Kresowej (oba 1945 nr 8–9 <26–27>). W lutym t.r. zaprotestował przeciw decyzjom konferencji jałtańskiej i opowiedział się za «zbrojnym marszem» na Rzym. W maju 1946 większość oficerów jego dywizji zaprotestowała przeciw decyzji dowództwa brytyjskiego rozwiązującego PSZ (tzw. bunt 5. dyw.). Od wiosny t.r. czynił S. starania o zorganizowanie przyjazdu z Polski swoich dzieci: Marii, Anny i Bolesława; dopiero wczesną jesienią t.r. nielegalnie, pod fałszywymi nazwiskami, wydostały się z Polski i przybyły do Włoch. Jesienią t.r. II Korpus Polski wraz z dowodzoną przez S-a 5. KDP przeniesiono do Wielkiej Brytanii. Po formalnym rozwiązaniu PSZ przez Brytyjczyków S. wstąpił 30 XII do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia i zamieszkał początkowo w Amesbury, potem w South Harrow, a następnie wraz z rodziną w Londynie. Jako jedyny z piętnastu generałów PSZ, którym władze brytyjskie przyznały jednorazowe zapomogi w wysokości 1 tys. funtów i pożyczki w wysokości 2 tys. funtów, odmówił ich przyjęcia.

Pod koniec l. czterdziestych zamieszkał S. wraz z żoną u córki Anny, żony Kazimierza Sabbata (zob.), a swój londyński dom wynajmował. Dodatkowo zarobkował, prowadząc dorywczo księgowość w firmie Sabbata «Limba». Organizował koła oddziałowe oraz Związek Kół Oddziałowych 5. KDP, w którym został prezesem. Był członkiem Stow. Polskich Kombatantów, Związku Ziem Wschodnich, Koła Żołnierzy AK, oraz Koła Generałów i Pułkowników byłych Wyższych Dowódców. Brał udział w pracach Studium Polski Podziemnej i wchodził do jego Rady. Był współzałożycielem Niezależnej Grupy Społecznej i z jej ramienia wszedł w r. 1951 w skład Rady Narodowej RP; od stycznia 1952 pracował w jej komisji spraw zagranicznych i wojskowej. Krótko należał do Ligi Niepodległości, ale zrezygnował na początku r. 1953, po wyborze na przewodniczącego ZHP poza granicami Kraju. Nadal publikował w piśmie „Na szlaku Kresowej”, będącym wówczas organem Związku Kół Oddziałowych 5. KDP (m.in. we wrześniu 1950 ogłosił tam artykuł Nakaz chwili); współpracował też z „Wiadomościami Wojskowymi 2. Korpusu” (w zesz. nr 3 z r. 1946 ogłosił artykuł Od kryzysu do włamania: ze wspomnień i nastrojów). Zmarł nagle 14 I 1954 w Londynie, został pochowany 21 I na cmentarzu Brompton. Dn. 12 IX 1993 prochy S-a i jego żony sprowadzono do kraju i złożono na cmentarzu przykościelnym w rodzinnej wsi Kamiennej Starej, gdzie w r. 2001 odsłonięto pomnik z pamiątkowym napisem. S. był odznaczony m.in.: Orderem Virtuti Militari V kl. (1919) i IV kl. (1944), Krzyżami Kawalerskim (1928) i Komandorskim (1954, pośmiertnie) Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Niepodległości z Mieczami, Złotym Krzyżem Zasługi (1933), Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1943), czterokrotnie Krzyżem Walecznych, m.in. za wojnę 1919, za pracę konspiracyjną na Wileńszczyźnie i za walki we Włoszech, Medalem Za Wojnę 1918–1920, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości i Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino (z numerem piątym) oraz odznaczeniami zagranicznymi: brytyjskimi Order of the British Empire Military Division (1945) i 1939–1945 Star oraz Italy Star, włoskimi Croce al Valor Militare (1946) i Ordine Dei SS. Maurizio e Lazzaro (1946), a także amerykańskim Legion of Merit, in the Degree of Commander (1946).

W małżeństwie zawartym 2 VIII 1921 z Anielą z Tarasiewiczów (1895–1963), nauczycielką, działaczką społeczną i harcerską, deportowaną w kwietniu 1940 do Kazachstanu, następnie służącą w PSZ, miał S. trzy córki: Zofię (ur. 1922), zamężną za Jarosławem Żabą, deportowaną do Kazachstanu wraz z matką, służącą w kompanii Pomocniczej Służby Kobiet, a następnie w plutonie łączności 5. KDP, uczestniczkę bitwy pod Monte Casino, Annę (ur. 1924), zamężną Sabbatową, i Marię Anielę (ur. 1925), zamężną za Władysławem Polaszkiem; wszystkie działały w środowisku polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii. Miał także syna Bolesława Andrzeja (ur. 1929), dziennikarza i krytyka filmowego, reżysera i scenarzystę filmów dokumentalnych oraz fabularnych, współpracownika paryskiej „Kultury” i Radia Wolna Europa, związanego ze środowiskiem Komitetu Obrony Robotników, do r. 1991 przebywającego na emigracji, potem m.in. przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (XII 1995 – IV 1999).

Pośmiertnie opublikowano S-a: Okruchy wspomnień (oprac. K. Filipow, Białystok 1993), Wspomnienia z konspiracji w Okręgu Wilno (oprac. K. Tarka, w: „Generał Nikodem Sulik o SZP-ZWZ na Wileńszczyźnie”, „Dzieje Najnowsze” 2000 nr 4) i Rozkaz gen. Nikodema Sulika do żołnierzy 5. Kresowej DP wydany 8 maja 1945 roku z okazji zakończenia działań we Włoszech (fragmenty, „Rzeczpospolita” 2007 nr 53, dod. „Chwała Oręża Pol.” nr 32). W r. 1994 powstał o S-u telewizyjny film dokumentalny (reż. Z. Wawer, K. Filipow). Jego imieniem nazwano strażnicę Straży Granicznej we Włodawie i na jej budynku umieszczono poświęcono mu tablicę pamiątkową z portretem.

 

Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii, Tor. 2005 V 26; Generałowie II Rzeczypospolitej, W. 1990 s. 303–8; Kawalerowie Virtuti Militari, II cz. 1 s. 144 (fot.); Kosk H. P., Generalicja polska, Pruszków 2001 II 193–4 (fot.); Kryska-Karski–Żurakowski, Generałowie, s. 150; Suchcitz A., Non omnis moria… Polacy na londyńskim cmentarzu Brompton, W. 1992 s. 80–1; Władze RP na Obczyźnie podczas II wojny światowej, Red. Z. Błażyński, Londyn 1994 I; – Bielski R., Życie społeczne i kulturalne emigracji, W. 1999 I, III; [Bujnowski J.] Walter-Alf-Wilk, Adiutant Komendanta Miasta Wilna ZWZ „ZHP. Biul. Inform. Naczelnictwa. Dod. do Wiad. Urzęd.” (Londyn) 1954 nr 10; Burel E., Dąbrowa uczciła pamięć Rodaka. Generał Nikodem Sulik zajmuje należne mu miejsce w polskim panteonie sławy, „Kur. Podlaski” 1989 nr 181 (fot.); Czarnocka H., Generał Nikodem Sulik. W 20 rocznicę śmierci, „Ognisko Harcerskie” T. 1–3: 1974 nr 1 s. 19–24 (fot.); taż, Generał Nikodem Sulik. W 20 rocznicę śmierci „Tydzień Pol.” (Londyn) 1974 nr z 2 II (fot.); taż, W 25-lecie zgonu gen. bryg. Nikodema Sulika, „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” (Londyn) 1979 nr 2 s. 12; Damski Z., Zaczął pod Sarnami: generał Sulik, „Spocznij. Polska Zbrojna. Magazyn” 1996 nr 36 (fot.); Działania 2. Korpusu we Włoszech, Red. S. Biegański, Londyn 1963 s. 231; Filipow K., Generał Nikodem Sulik (Kamienna Stara 1893 – Londyn 1954), Białystok 1996 (fot.); tenże, Kresowy generał – początki wojskowej kariery, „Zeszyt Nauk. Muz. Wojska” 1990 z. 4 s. 115–19; tenże, Generał Nikodem Sulik, w: Korpus Ochrony Pogranicza. Materiały z Konferencji Naukowej w 80-rocznicę powstania Korpusu Ochrony Pogranicza, Kętrzyn 2005 s. 252–63; Hęciak B., 503 poległych i 1531 rannych uczczono na wzgórzu 575 w 45 rocznicę bitwy pod Monte Cassino, „Dzien. Pol.” (Londyn) 1989 nr z 7 VII (fot.); Kiałka S. T., Legenda wileńskiej konspiracji. Materiały biograficzne i pisma wybrane, Bydgoszcz 2000 (fot.); Kierownictwo obozu niepodległościowego na obczyźnie 1945–1990, Red. A. Szkuty, Londyn 1996 III; Konopka A., Prochy generała Sulika spoczęły w Kamiennej Starej, „Polska Zbrojna” 1994 nr 179; Kospath-Pawłowski E. i in., 5. Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego, Pruszków 1997; Kresowa walczy w Italii, Oprac. L. Paff, Kr. 1992; Lewandowska S., Losy Wilnian. Zapis rzeczywistości okupacyjnej. Ludzie, fakty, wydarzenia 1939–1945, W. 2004; Mierzwiński Z., Generałowie II Rzeczypospolitej: Generał Nikodem Sulik, „Stolica” 1988 nr 22 s. 15 (fot.); Nicman Z., Gen. bryg. Nikodem Sulik (1893–1954) w 100 rocznicę urodzin, „Polska Zbrojna” 1993 nr 170; Niwiński P., Garnizon konspiracyjny miasta Wilna, Tor. 1999 s. 49–56, 78 (fot.); Pawłowski J., Nikodem Sulik (1893–1954), W. 2003; 5 Kresowa Dywizja Piechoty 1941–1986. Program jubileuszowy, Londyn 1986 (fot.); Pustkowska M., Za kulisami rządu polskiego na emigracji, W. 2000; Rezler M., Podpułkownik Nikodem Sulik dowódca pułku KOP «Sarny», w: Korpus Ochrony Pogranicza w 70 rocznicę powołania. Materiały z konferencji, Red. L. Grochowski, Kętrzyn 1994 s. 103–10; Roman W. K., Konspiracja polska na Litwie i Wileńszczyźnie. Wrzesień 1939 – czerwiec 1941. Lista aresztowanych, Tor. 2002 s. 186 poza indeksem; taż, Nikodem Sulik – szkic do portretu, „Studia z Dziej. Pol. Historiografii Wojsk.” T. 6: 2002 s. 49–62; taż, 60 lat temu w Wilnie, „Tydzień Pol. Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” (Londyn) 2001 nr 14 (84) s. 10–11, nr 15 (90) s. 10–11; taż, Za Polskę do celi śmierci: śledztwo i proces Nikodema Sulika, Tor. 2001 (fot.); Romanowski A., Nikodem Sulik od stepowych stanic, w: tenże, Jak oszukać Rosję?, Kr. 2002 s. 185–96; tenże, Ostatni obrońca Kresów, „Tyg. Powsz.” 1991 nr 1; Suchcitz A., Rzecz o «tacie» Suliku, „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza (Londyn) 1997 nr 192; Sulik B., Przeniesienie prochów gen. N. Sulika do Polski, „Dzien. Pol.” (Londyn) 1993 nr z 26 X; Sylwetki kobiet-żołnierzy. Służba Polek na frontach II wojny światowej, Red. K. Kabzińska, Tor. 2003 XLI; Szawłowski R., Wojna polsko-sowiecka 1939, W. 1995 I–II; Tomaszewski L., Kronika wileńska, 1939–1941, W. 1994 s. 166–7 (fot.); tenże, Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939–1945, W. 1999 s. 668–9 (fot.); Wańkowicz M., Bitwa o Monte Cassino, W. 1992 s. 130, 154–5; Wołkonowski J., Okręg Wileński Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej w latach 1939–1945, W. 1996 s. 27–30, 33–7, 66 (fot.); – AK w dokumentach, I–II; Anders W., Bez ostatniego rozdziału. Wspomnienia z lat 1939–1960, Londyn 1989 s. 60, 77; Blum A., O broń i orły narodowe…, Pruszków 1997 s. 13, 18; Dziennik Personalny (Londyn) R. 29: 1946 nr 4, 6; Flisiński W., Od łagrów Komi do winnic Italii. Dziennik wojenny, L. 1992 s. 199; Kucharski K., Konspiracyjny ruch niepodległościowy w Wilnie w okresie od września 1939 do maja 1941 roku, Bydgoszcz 1994; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; Szczepański W., Pogrzeb gen. Sulika – odpowiada prezes 5 KDP, „Dzien. Pol.” (Londyn) 1993 nr z 3 XI; tenże, Wspomnienie. Generał Nikodem Sulik, „Dzien. Pol.” (Londyn) 1989 nr 4; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Biul. Inform. Koła b. Żołnierzy 14 Baonu Strzelców Wil.” 1954 nr z 1 II, „Dzien. Pol.” (Londyn) 1964 nr z 1 II (fot.), „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” (Londyn) 1954 nr 13, „Fotorama” 1964 nr z lutego, „Głos Wpol.” 1994 nr 213, „Kombatant Pol.” 1954 nr 2, „Na szlaku Kresowej” 1954 s. 38, „Orzeł Biały” 1954 nr 5, „Prawo i Życie” 1994 nr 36 s. 11, „Przekrój” 1995 nr 31 s. 40–1; – CAW: Kolekcja Generałów, akta personalne, sygn. 15737; Ministry of Defence, APC Polish Enquiries w Middlesex (Wielka Brytania): Akta personalne S-a, sygn. P/6172; Studium Polski Podziemnej w Londynie: Akta personalne S-ego, sygn. TP 3; – Zbiory rodzinne w Londynie, Alderley Egde i Warszawie: Anny Sabat, Marii Polaszek, Zofii Żaby i Bolesława Sulika; – Informacje Anny Sabat z Londynu (1986, 2008) i Bolesława Sulika z W. (2008).

Wanda Krystyna Roman

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

Służba Zwycięstwu Polski, Związek Walki Zbrojnej, wojna z bolszewikami 1919-1920, kampania wrześniowa 1939, okupacja sowiecka, pochodzenie chłopskie, śmierć nagła, rana w boju (ciężka), Korpus Ochrony Pogranicza, Krzyż Walecznych x4, areszt NKWD, działalność konspiracyjna w czasie II wojny światowej, dowodzenie kompanią, dowodzenie dywizją piechoty, więzienie na Łubiance, bitwa o Monte Cassino 1944, bitwa o Bolonię 1945, rodzeństwo liczne, ordery włoskie, dowodzenie baonem, przeniesienie prochów do Polski, Order Imperium Brytyjskiego, armia polska w ZSSR (gen. Andersa), rana w boju (wielokrotnie), Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia, front litewsko-białoruski, internowanie na Litwie, kara śmierci (sowiecka), Dywizja Litewsko-Białoruska, gimnazjum w Petersburgu, areszt sowiecki, bitwa o Piedimonte San Germano 1944, gimnazjum w Grodnie, ordery brytyjskie, Korpus Polski (2.) na Zachodzie, walki z bolszewikami na Białorusi 1919, ewakuacja z ZSSR z Armią Andersa, więzienie Butyrki w Moskwie, ofensywa Brusiłowa 1916, Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino, Uniwersytet we Lwowie II RP, Związek Harcerstwa Polskiego poza granicami kraju, Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, front rumuński I Wojny Światowej, Order Odrodzenia Polski (II RP, krzyż kawalerski), cmentarz w Brompton w Londynie, krytyka układu jałtańskiego, Dywizja Piechoty (5. Wileńska) w ZSSR, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów w Wielkiej Brytanii, kampania włoska 1944, Pułk KOP Sarny, kariera wojskowa XX w., Okręg ZWZ Wilno, przejście do powstającego Wojska Polskiego, więzienie w Lefortowie, tortury NKWD, Rada Studium Polski Podziemnej w Londynie, Rada Narodowa RP (emigracyjna), Koło Generałów i Pułkowników Byłych Wyższych Dowódców, zwolnienie z więzienia po układzie Sikorski-Majski, Dywizja Piechoty (5. Kresowa), Złota Szabla "Za Odwagę" (rosyjska), Medal za Wojnę 1918-1921, Niezależna Grupa Społeczna na emigracji, służba w wojsku rosyjskim XX w., Order Virtuti MIlitari (II RP, V kl.), Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (rząd na uchodźstwie), Wydział Prawa uniwersytetu we Lwowie, żona - nauczycielka, dzieci - 4 (w tym 1 syn), syn - dziennikarz, bohaterowie filmów dokumentalnych, patroni ulic w kilku miastach, osoby na muralach (ur. od 1801), osoby na medalach (ur. od 1801)
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Andrzej Konic

1926-07-24 - 2010-10-25
reżyser telewizyjny
 

Andrzej May

1934-03-03 - 1993-12-07
aktor teatralny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Kazimierz Rogoyski

1870-03-12 - 1940-05-10
rolnik
 

Władysław (Wolf Natan) Stein

1906-02-08 - 1966-05-13
lekarz
 

Henryk Struve

1840-06-27 - 1912-05-16
filozof
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.