INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Rypsyma (w zakonie Benedykta) Spendowska  

 
 
poł. XVII w. - 1730-01-05
Biogram został opublikowany w 2002 r. w XLI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Spendowska Rypsyma, imię zakonne Benedykta (zm. 1730), założycielka klasztoru mniszek ormiańskich w Jazłowcu, współzałożycielka i przełożona klasztoru we Lwowie, następnie benedyktynka obrządku ormiańskiego. Była córką Stefana, wójta ormiańskiego w Jazłowcu (zm. ok. 1671), prawdopodobnie bratanicą Bogdana Spendowskiego (zob.).

Ok. r. 1670 wraz z matką udała się S. na pielgrzymkę do Jerozolimy, gdzie ojciec jej przebywał już od jakiegoś czasu. W Jerozolimie «u grobu Najświętszej Panny» matka przeznaczyła ją do życia mniszego; S. złożyła podobny ślub w Bazylice Grobu Świętego. Po śmierci ojca, który został pochowany w Jerozolimie, przed r. 1672 wróciła wraz z matką do Jazłowca. Tam została poświęcona do życia zakonnego «według porządku kościoła starego» (tj. sprzed reformy liturgicznej Kościoła ormiańskiego w Rzpltej w duchu katolickim) przez pierwszego ormiańskokatolickiego arcybpa lwowskiego Mikołaja Torosowicza. Zamieszkała przy ormiańskim kościele p. wezw. Bogurodzicy w Jazłowcu w specjalnie zbudowanym dla niej mieszkaniu, gdzie – wg kroniki ormiańskich benedyktynek – «jawne od pokus prześladowanie cierpiała». Wkrótce dołączyły do niej inne mniszki.

Po zdobyciu Jazłowca przez Turków w r. 1672 «panny jazłowieckie» na czele ze S-ą schroniły się w Brodach. Stamtąd S. przeniosła się do Lwowa, gdzie początkowo mieszkała prywatnie wraz z rodziną, a potem – z mniszkami jazłowieckimi «w nieporządku i niedostatku bez ścisłej klauzury» w prowizorycznym klasztorze, ulokowanym przez lwowskich seniorów ormiańskich w zrujnowanej kamieniczce przy cmentarzu ormiańskim. Po przybyciu z Turcji «panien kamienieckich» (1682) S. wraz z Anną Mikołajówną – jako najstarsze – zostały obrane przełożonymi obu grup mniszek, jednak już w r.n. tylko S. pełniła tę funkcję. W tym czasie mniszki wahały się co do wyboru jednej z łacińskich reguł zakonnych – augustiańskiej (dominikańskiej) lub benedyktyńskiej, przy czym S. wraz z mniszkami jazłowieckimi, pod wpływem bpa Deodata Nersesowicza, administratora arcybiskupstwa ormiańskiego, wyraziła chęć przyjęcia reguły benedyktyńskiej. Po uzyskaniu zgody Rzymu (15 VII 1690), wraz z pozostałymi mniszkami w obecności ksieni łacińskich benedyktynek lwowskich Heleny Eleonory Kazanowskiej, przyjęła 26 XI 1691 habit benedyktyński, otrzymując imię Benedykta, przez co niewątpliwie chciano podkreślić jej zasługi wynikające z dotychczasowej roli jako przełożonej. W ten sposób zapoczątkowane zostało nowe zgromadzenie zakonne, benedyktynek ormiańskich, które dotrwało do r. 1961. Po odprawieniu rocznego nowicjatu, 9 XII 1692 złożyła S. benedyktyńską profesję zakonną na ręce arcybpa ormiańskiego Wartana Hunaniana w obecności licznie zgromadzonych przedstawicieli ludności lwowskiej – ormiańskiej i polskiej. Ponieważ pozostałe benedyktynki ormiańskie musiały nadal odbywać nowicjat, w r. 1693 utraciła S. godność przełożonej; została nią wtedy benedyktynka łacińska Katarzyna Zebrzydowska. Zachowała jednak wśród mniszek autorytet; w zakonie benedyktyńskim przeżyła jeszcze 36 lat. Zmarła 5 I 1730 «lat mając około sto». Pogrzeb miała uroczysty z udziałem arcybpa ormiańskiego Jana Tobiasza Augustynowicza i rzymskokatolickiego bpa łuckiego Stefana Rupniewskiego oraz szlachty polskiej, co świadczyło o jej koneksjach i szacunku współczesnych, nawet spoza środowiska ormiańskiego. Pochowana została w lwowskiej katedrze ormiańskiej «pod chórem niedaleko wielkich drzwi».

W kronice benedyktynek ormiańskich określono S-ą jako osobę «wielkich cnót, pobożności i przykładów pełną, pierwszą ozdobę i zaszczyt i prawie fundatorkę tego klasztoru». Siostrą S-iej była Barbara Kazina, dobrodziejka klasztoru. Inna jej krewna, Helena Fortunata Spendowska (ok. 1669–1751) była ksienią benedyktynek ormiańskich w l. 1710–51.

 

Portret S-iej pędzla niewiadomego malarza wisiał jeszcze w r. 1853 w chórze katedry ormiańskiej we Lwowie (F. Łobeski, Opisy obrazów znajdujących się w kościołach m. Lwowa, „Dod. Tyg. przy Gaz. Lwow.” T. 3: 1853 nr 5 s. 19); – Borkowska M., Słownik polskich ksień benedyktyńskich, w: Siostry zakonne w Polsce: słownik biograficzny, Niepokalanów 1996 II (dot. też Heleny Fortunaty Spendowskiej, tu inform., że portret tejże znajduje się w klasztorze benedyktynek w Wołowie na Śląsku); – Żychliński, XIX; – Augustynowicz-Ciecierska H., Sczaniecki P., Kronika benedyktynek ormiańskich, „Nasza Przeszłość” T. 62: 1984 s. 104–17; Barącz S., Pamiątki jazłowieckie, Lw. 1862 s. 120–1; tenże, Rys dziejów ormiańskich, Tarnopol 1869 s. 91; tenże, Żywoty sławnych Ormian w Polsce, Lw. 1856 s. 419, 429, 446 (tu fragment kron. benedyktynek ormiańskich).

Krzysztof Stopka

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.