INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Ignacy Łaszczyński  

 
 
1872-07-31 - 1939-09-05
Biogram został opublikowany w 1973 r. w XVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Łaszczyński Stanisław Ignacy (1872–1939), chemik, wynalazca, przemysłowiec. Ur. 31 VII w Grabowie (pow. Września), był synem Władysława (zob.) i Marii z Moraczewskich (zm. w Miedziance 1928). Do gimnazjum uczęszczał w Ostrowie Wielkopolskim, Śremie i Krakowie (Gimnazjum Św. Anny, matura 1890). Początkowo studiował chemię na UJ, potem blisko 4 lata na uniwersytecie berlińskim, uzyskując w r. 1894 (14 VI) doktorat filozofii na podstawie pracy Organische Flüssigkeiten als Lösungsmittel für anorganische Salze. W firmie Siemens & Halske w Wiedniu pracował w dziedzinie praktycznych zastosowań elektrochemii. Po prowadzonych od r. 1900 badaniach, uznawszy odpryski błyszczu miedzianego, pod względem chemicznym siarczku miedziawego, występujące w ułamkach procentu (ok. 0,2%) na podłożu wapiennym na górze Miedziance pod Chęcinami, za wystarczające źródło surowcowe, podjął działania umożliwiające rozpoczęcie eksploatacji przemysłowej. Osiadł w pobliżu góry Miedzianki w miejscowości o tej samej nazwie i wraz z bratem Bolesławem założył (1904) dla produkcji miedzi towarzystwo akcyjne «Zofia» z kapitałem nominalnym 200 tys. rubli. Głównym udziałowcem był inż. górniczy W. Morzycki. Wysortowaną i rozdrobnioną skałę rudonośną poddawano przerobowi w zakładzie uruchomionym w odległej o 5 km od Miedzianki miejscowości Papiernia, wykorzystując przy tym siłę wodną miejscowego młyna. W zakładzie czynna była instalacja do trawienia kwasem siarkowym rudonośnej skały i do elektrolizy otrzymanego siarczanu miedzi z zastosowaniem nierozpuszczalnych anod. Uruchomieniem wytwórni zapoczątkował Ł. hydroelektrometalurgię w Polsce. W Miedziance wybito trzy szyby, zainstalowano motor Diesla 60 KM oraz nie znany w tych stronach kompresor firmy Ingersoll-Sergeant do wierceń pneumatycznych. Zakład zaczął dawać ponad 100 kg czystej miedzi dziennie. Rząd carski odnosił się do poczynań Ł-ego z obojętnością, a nawet utrudniał uzyskiwanie niezbędnych do prac górniczych środków wybuchowych (dynamitu). Po kilkuletnich (1905–8) próbach wynalazł Ł. praktyczny środek wybuchowy, w skład którego wchodził chloran potasowy i nafta; środek ów otrzymał nazwę «Miedziankit». Dla jego produkcji założył «Tow. Firmowo-Komandytowe Miedziankit – St. Łaszczyński, Br. Jasiński i J. Zakrzewski», działające w Sosnowcu (1908–21).

Dzięki ruchliwości Ł-ego (wielojęzyczna korespondencja, wyjazdy do Petersburga, Zagłębia Donieckiego i Turkiestanu) spółka umiała trafić z nowym materiałem wybuchowym do kopalń polskich, rosyjskich, niemieckich, a nawet japońskich, amerykańskich i południowoafrykańskich. «Miedziankit» znalazł zastosowanie zarówno przy budowie pobliskiej linii kolejowej Kielce–Częstochowa (wykop koło Ludyni), jak i przy wznoszeniu fortyfikacji Władywostoku i budowie kolei transsyberyjskiej. Zaczynano też stosować metodę elektrolitycznego otrzymywania miedzi i cynku wedle patentu Ł-ego w Karkalińsku (obwód Semipałatyńsk na Syberii), w Bogosławskim Zawodzie (Ural), w Hernadthal (Węgry) i w kopalni Naukat (Turkiestan), kierowanej przez Polaka inż. Witolda Morzyckiego. Ł. uzyskał z Turkiestanu transporty złomu miedzianego, co polepszyło na jakiś czas zaopatrzenie w surowiec zakładu w Papierni, gdy zasoby rudy w Miedziance zaczynały wymagać instalowania kosztownych urządzeń, umożliwiających sięganie do głębszych, zagrożonych zalewaniem wodą, pokładów. Rosnące trudności finansowe doprowadziły do zamknięcia zakładu w Papierni (1908), a zalanie kopalni unieruchomiło wydobywanie rudy (1909). W czasie pierwszej wojny światowej władze austriackie zasekwestrowały kopalnię i po dokonaniu pewnych wkładów rozpoczęły jej eksploatację. Ł. prowadził w tym czasie swe badania naukowe oraz nadzorował «Miedziankit» w Sosnowcu. W niepodległym państwie polskim uzyskał reaktywowanie Tow. Akcyjnego «Zofia», które jednak działało krótko (1918–22), nie zdoławszy w ciężkiej ówczesnej sytuacji gospodarczej uporać się (wobec braku węgla dla uruchomienia pomp) z zalewaniem kopalni przez wodę (1919, 1920).

Niezrażony tym urządził Ł. w Miedziance zaimprowizowane laboratorium, gdzie wraz z bratem prowadził badania nad wzbogaceniem niskoprocentowych rud cynkowych i nad wyzyskaniem odpadów z hut cynkowych oraz ponownie zdołał udoskonalić ogniwo galwaniczne (patenty na «Akumulator Polski» i «Abyssus», ostatni także z zastosowaniem do radia). Gdy śląskie huty cynkowe nie wykazały zainteresowania wynikami jego badań, opracował w zaimprowizowanym laboratorium w Miedziance dwa patenty na ogniwa galwaniczne, spróbował uruchomić eksploatację kamieniołomów w górach Miedziance i Ołowiance (1925) i prowadził je przez lat kilka, aż znękany przegrywanymi procesami ze skarbem państwa, zgłaszającym pretensje o zwrot nakładów poczynionych przez austriackiego okupanta, oraz z miejscową gromadą, żądającą opłat za wywożony kamień w wysokości ustalonej za rudę miedzi, zaprzestał wydobywania kamienia (1932). Odtąd, nadal gnębiony procesami i sekwestracjami, wegetował wraz z bratem Bolesławem i jego rodziną ze skromnych dochodów, jakie przynosił chałupniczy wyrób ogniw elektrycznych, galanterii marmurowej i pasieka Bolesława w Miedziance. Dopiero w r. 1938 otrzymał zatrudnienie w fabryce chemicznej inż. Nowackiego w Kielcach.

Ł. wykazywał także zainteresowania społeczne i uzdolnienia humanistyczne. Jeszcze jako student ogłosił drukiem utwór pt. Monolog (b. m. 1890), żywo interesował się początkami Słowian i państwa polskiego, pozostawiając w rękopisie ciekawie ujęty szkic oraz wypisy ze źródeł i literatury przedmiotu. W Chęcinach założył bibliotekę i czytelnię (1905), w Sosnowcu współdziałał w redagowaniu „Głosu Polskiego” (1915–6), w Bolminie zaś założył pierwszy wiejski sklep spółdzielczy, kasę im. Stefczyka i młodzieżowe kółko teatru amatorskiego (1918 i n.). Napisał kilka utworów, z którymi teatr ten występował w Bolminie i na wyjazdach. Głosił otwarcie swe przekonania narodowo-demokratyczne, a jego negatywny stosunek do rządu sanacyjnego na pewno nie ułatwiał mu wybrnięcia z trudności finansowych i procesów.

Dn. 5 IX 1939 r. został zastrzelony w Kielcach przy ul. Focha przez żołnierzy niemieckich, gdy stanął w obronie kobiety, prowadzonej przez nich na rozstrzelanie wraz z mężem, u którego podobno znaleziono broń. Pochowany we wspólnym grobie wraz z dwojgiem straconych oraz kilku polskimi żołnierzami na nowym cmentarzu w Kielcach. Ł. nie był żonaty.

Brat Ł-ego Bolesław Paweł (1875–1947) był również chemikiem, ukończył Gimnazjum Św. Anny w Krakowie, następnie doktoryzował się na uniwersytecie w Monachium na podstawie pracy „Über das Vorkommen eines peptonisirenden Enzymus im Malz”. Od r. 1902 zamieszkał razem z bratem w Miedziance pod Kielcami.

 

Ullmans Encyklopedie der technischen Chemie, 1960 XI 178; Słow. Geogr., II 784; – Archiwum geologii Polski: Chemik Polski 1901–1914, W. 1955 s. 30–6, 57–9; Braun J., Une page de l’histoire de l’extraction du cuivre dans la région des Monts de Sainte-Croix, w: Monografie z dziejów nauki i techniki, Wr.–W.–Kr. 1968 I 270–6; Eberling Dr., Miedziankit, „Zeitschr. des Oberschles. Berg- und Hüttenmännischen Vereins, 1912 Mai (tłum. polskie S. Łaszczyńskiego: Dr Eberling, Miedziankit, Dąbrowa 1912 odb. z „Przegl. Górn.-Hutn.”); Grivnak K. I., Kratkoe opisanie novogo sposoba elektrolitičeskogo izvedenija medi iz mednych rud „Medjanskogo rudnika” v Boleslavskom Zavode, Keleckoj Gubernii, „Gornyj Žurnal”, 1906; Łoskutow F. M., Metalurgia ciężkich metali nieżelaznych, ołów i cynk, Stalinogród 1956 (tłum. z ros., błędnie przypisano tu Ł-emu narodowość rosyjską); Pawlikowski B., Zarys elektrochemii technicznej, W. 1969 s. 191; Stoeger W., Elektrolytische Zinkgewinnung, „Oesterr. Zeitschr. für Berg- und Hüttenwesen” 1909 nr 1 i odb., s. 1–4; tenże, Die Kupfergruben und die elektrolytische Kupferhütte in Miedzianka, tamże, 1906 nr 30 i odb. s. 1–5; – „Chemik Pol.” T. 5: 1905 nr 10 s. 177–183, nr 19 s. 375, T. 8: 1909 nr 8 s. 1–3; „Głos Pol.” (Sosnowiec) 1915, 1916; „Przegl. Techn.” T. 49: 1911 nr 43 s. 556; – Papiery rodziny Łaszczyńskich w posiadaniu rodziny.

Józef Mitkowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Olga Łaszczyńska

1912-08-09 - 1971-01-31 historyk
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wincenty Witos

1874-01-21 - 1945-10-31
publicysta
 

Maksymilian Fajans

1825-05-05 - 1890-07-28
litograf
 

Jerzy Pomianowski

1921-01-13 - 2016-12-29
prozaik
 

Jerzy Kaliszewski

1912-06-08 - 1990-05-31
aktor teatralny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Henryk Kieszkowski

1821-05-10 - 1905-03-12
dyrektor
 

Stanisław Ludwik Ptaszycki

1853-04-12 - 1933-12-20
filolog
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.