INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stanisław Mareniusz (Marennius)     

Stanisław Mareniusz (Marennius)  

 
 
ok. 1532 - 1580-09-16
Biogram został opublikowany w 1974 r. w XIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Mareniusz (Marennius) Stanisław (ok. 1532–1580), filolog, teolog, profesor Akad. Krak. Syn Grzegorza Twardego, chłopa-poddanego w dobrach kapituły gnieźnieńskiej; humanistyczny przydomek Marennius urobił od rodzinnego Marzenina, wsi koło Wrześni, gdzie jeszcze w r. 1580 mieszkało jego rodzeństwo. Immatrykulowany w Uniw. Krak. w półr. letn. 1558 – wraz z całą grupą scholarów z Wielkopolski (S. Reszka, Stanisław z Buku, E. Gliczner, J. Wujek) – w czasie studiów mieszkał w Bursie Filozofów (1559), kształcąc się w humaniorach, m. in. pod kierunkiem Jana Kasprowicza Leopolity, którego później zaliczał do swych ulubionych mistrzów. Zapewne już w czasie studiów dobrze opanował język grecki, skoro bezpośrednio po promocji bakałarskiej (1564) przez dwa kolejne półrocza objaśniał poszczególne księgi „Iliady” (1564–5), po czym – być może jeszcze przed uzyskaniem magisterium (w półr. zim. 1566) – wyjechał do Przemyśla, obejmując rektorat miejscowej szkoły katedralnej. Powróciwszy rychło do Krakowa, tylko przez jedno półrocze wykładał na Wydziale Artium jako docent extraneus, już bowiem w semestrze letnim t. r. (1566), a więc zaledwie w kilka miesięcy po uzyskaniu mistrzostwa sztuk wyzwolonych, wszedł do Kolegium Mniejszego, obejmując związaną z senioratem Bursy Filozofów katedrę gramatyki («professio Brzezniciana»). W półr. zim. 1568 został przyjęty do Kolegium Większego, w którym zwyczajowo przez pierwsze dwa lata (1568–9) pełnił obowiązki prepozyta, później (1572) skarbnika (fiscarius) domu.

Prawdopodobnie jeszcze przed r. 1570 rozpoczął studia teologiczne, na co wskazuje tematyka jego wykładów poświęcona w l. 1566–75 niemal wyłącznie obowiązkowym traktatom Arystotelesa („Liber topicorum”, „Ethica”, „Metaphisica”, „De coelo”, „Vetus ars”, „Posteriora” i in.). Nie porzucił jednak dawnych zainteresowań filologiczno-humanistycznych, choć dawał im odtąd wyraz w prywatnej, nie przeznaczonej do druku twórczości przekładowej i literackiej (w l. 1564–77) oraz prowadzonej do końca życia działalności kolekcjonerskiej. Dobrze obeznany z najnowszymi osiągnięciami współczesnej krytyki filologicznej «homo trilinguis» i płodny, choć pozbawiony większego talentu, poeta łaciński opublikował w l. 1566–7 jedynie drobne epigramaty greckie i łacińskie dołączone do dzieł swoich przyjaciół S. Goritiusa i S. Pieniatusa, pozostawił natomiast w rękopisie trzy cenne kodeksy humanistyczne, zawierające m. in. greckie i hebrajskie przekłady Modlitwy Pańskiej, Credo, „Oratio ad Patrem” Erazma z Rotterdamu, apokryficznej ewangelii Nikodema, łacińskie i greckie «carmina» wotywne i panegiryczne na cześć przyjaciół, krewnych i uczniów (rkp. B. Jag. 3206), zbiór mów, «deklamacji» i listów z l. 1566, 1570–3 (rkp. B. Krasińskich 4789, zniszczony) oraz spisaną w r. 1572 antologię żałobnych oracji i wierszy (rkp. BOZ 817, obecnie depozyt w B. Narod.).

Mimo że w karierze uniwersyteckiej doszedł jedynie do godności dziekana Wydziału Filozoficznego (1572) i kustosza fundacji Benedykta Koźmina (1574–80) oraz trudnych warunków materialnych (na które w listach często się uskarżał) żywił głęboką cześć i przywiązanie do Akademii, dla której pod wpływem J. Leopolity i S. Grzepskiego zrezygnował w r. 1568 z propozycji objęcia rektoratu Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu. Z głęboką troską obserwował również postępy szkolnictwa jezuickiego, upatrując w jego popularności zagrożenie interesów Uniwersytetu, a po ogłoszeniu w r. 1578 przez Stefana Batorego nie znanego bliżej edyktu ograniczającego wolność i autonomię uczelni wystąpił na polecenie władz uniwersyteckich z obszernym memoriałem na sejm warszawski, w którym przedstawił zasługi cywilizacyjne Akademii i zwrócił się do izby poselskiej z apelem o cofnięcie krzywdzących szkołę krakowską zarządzeń. Uzyskawszy 22 IX 1575 stopień bakałarza kursora, z początkiem półr. zim. 1575/6 przeszedł na Wydział Teologiczny, na którym 27 XI 1578 odbył w obecności Stefana Batorego, nuncjusza J. A. Caligariego i licznie zgromadzonych senatorów czterogodzinną dysputę «De primatu papae». W r. 1579 po odbyciu kolejnej dysputy («pro adimplendo cursu») jako bakałarz-sentencjonariusz został kanonikiem kolegiaty Św. Floriana, uprzednio bowiem (przed r. 1572) posiadał jedynie altarię św. Donata w kościele Św. Anny. Rozległy krąg swoich przyjaciół utrwalił w poetyckich epitafiach, m. in. na zgon Jana Leopolity, S. Grzepskiego, Grzegorza z Sambora, epigramatach dla B. Herbesta, S. Pieniaka z Buku, Sebastiana z Felsztyna, Andrzeja z Sambora, A. Bargiela oraz korespondencji (m. in. z J. Wargockim i S. Sokołowskim); do końca życia utrzymywał również bliskie stosunki z rodzinnym Marzeninem, upamiętniając w swoich utworach, obok ojca, matki i braci, aż 16 innych członków swojej rodziny.

Współcześnie i w późniejszej tradycji uniwersyteckiej uchodził M., obok S. Grzepskiego, za jednego z głównych przedstawicieli akademickiej uczoności (M. Glicjusz, J. Brożek, Jan Przecławczyk), wdzięcznie zapisał się również we wspomnieniach swoich uczniów, z których B. Goliniusz uczcił jego pamięć pochwalnym nekrologiem. Zebrany kosztem dużych wyrzeczeń majątek przeznaczył niemal w całości na rzecz Uniwersytetu: w r. 1571, nie ujawniając swego nazwiska, ustanowił fundację dla Kolegium Mniejszego, w testamencie zapisał dalsze legaty, m. in. Kolegium Większemu, kościołom Św. Anny i Św. Floriana i in. Z wyjątkiem kilku ksiąg, które wraz z naczyniami liturgicznymi ofiarował kościołowi w Marzeninie, pomiędzy obydwa kolegia rozdzielił również zgromadzoną z dużym znawstwem bibliotekę filologiczno-humanistyczną, obok księgozbioru S. Grzepskiego niewątpliwie jedną z najcenniejszych kolekcji książkowych w Uniw. Krak. drugiej poł. XVI w. Zmarł w Krakowie 16 IX 1580 w czasie zarazy i został pochowany w kościele Św. Floriana, gdzie jego uczniowie i przyjaciele wznieśli mu nagrobek z wierszowanym (dziś nie istniejącym) epitafium.

 

Estreicher; Inwentarz rękopisów Biblioteki Ordynacji Zamojskiej, W. 1967 s. 21; Wisłocki, Incunabula, s. 313; tenże, Katalog, s. 704; – Barycz, Historia UJ; tenże, Z epoki renesansu, reformacji i baroku, W. 1971 s. 578, 587; Fijałek J., Przekłady pism św. Grzegorza z Nazyanzu w Polsce, „Polonia Sacra” Nr 3: 1919 s. 139, 163, 176, 184; Kamińska-Lewicka A., Biblioteka Jagiellońska w l. 1492–1655, w: Zathey J., Lewicka-Kamińska A., Hajdukiewicz L., Historia Biblioteki Jagiellońskiej, Kr. 1966 I 157, 217, 250, 266; Muczkowski J., O Janach Leopolitach, Kr. 1845 s. 12–15; Piekarski K., Exlibris J. Brożka, czyli o profesorskiej genezie polskiego znaku książkowego, „Silva Rerum” T. 3: 1927 s. 127; – Acta rectoralia, II; Conclusiones Univ. Crac.; Hornowska M., Rękopisy Biblioteki Ordynacji Krasińskich dotyczące dziejów szkolnictwa polskiego, W. 1930 s. 251; Laurysiewicz L., Index scholarum in Universitate studiorum Iagellonica 1843/4, Kr. 1843 s. III–VI; Mater. do dziej. piśmiennictwa pol., I; Starowolski, Monumenta Sarmatarum, s. 170; – Arch. UJ: rkp. 18, 57, 63, 69, 76, 77, 95, 180; B. Jag.: Cim. 8420 (Zapiski M. Glicjusza), rkp. 230, 232, 3047, 3206.

Leszek Hajdukiewicz

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt III (Waza)

1566-06-20 - 1632-04-30
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Janusz Ostrogski

ok. 1554 - 1620-09-12
książę
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.