INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stefan Lubowidzki h. Kopacz  

 
 
brak danych - 1805 lub 1808
 
Biogram został opublikowany w 1973 r. w XVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Lubowidzki (Lubowicki) Stefan h. Kopacz (zm. 1805 lub 1808), generał wojsk pol., następnie rosyjskich. Najstarszy syn Stanisława, podczaszego inowłodzkiego, i Antoniny Blejzanki (de Blaise); ur. zapewne przed poł. XVIII w. Nie wyróżniał się specjalnymi talentami, a karierę wojskową zawdzięczał ponoć urodzie i protekcji kobiet. W r. 1768 otrzymał L. chorągiew lekką przedniej straży, a w r. 1774 został generalnym adiutantem króla. L. ustąpiwszy chorągwi bratu Jakubowi, późniejszemu pułkownikowi wojsk kor. (drugi brat L-ego Michał dosłużył się w wojsku rangi majora), dostał stopień rotmistrza pancernego (1775). Od 1 IX 1776 do 24 VII 1792 był komendantem 5 brygady kor. (3 ukraińskiej) kawalerii narodowej; stopień brygadiera uzyskał w r. 1779, a gen. majora – 12 XII 1783 (błędnie podają: Boniecki – 1785, Uruski – 1787). W następnych latach (1786–90) L. zastępował w komendzie dyw. ukraińskiej i podolskiej, często nieobecnego, gen. lejtnanta Szczęsnego Potockiego. W październiku 1788 otrzymał od Departamentu Wojskowego rozkaz zaprzysiężenia wojska na posłuszeństwo sejmowi i obstawienia granicy.

Już w r. 1787 L. miał zyskać sławę dzięki stawieniu zdecydowanego oporu oddziałom rosyjskim na Ukrainie, a sejmik dobrzyński w r. n. przedstawił go nawet za to królowi do nagrody. W końcu grudnia 1788 L. napomknął w raporcie, iż ma baczenie «na chłopstwo» skłonne do buntów, a wówczas sejm, po burzliwej debacie, polecił mu przez Komisję Wojskową (28 I 1789) penetrację wojskową zagrożonych buntem rejonów. Gdy Sejm mimo rekomendacji (sesja 1 X 1789) do awansu na gen. lejtnanta wniosku nie przyjął, L. w marcu 1790 sam zwrócił się z prośbą o ten awans do Komisji Wojskowej Obojga Narodów, która w kwietniu t. r. oddała sprawę Sejmowi do decyzji. Pretensje swoje do awansu przed forowanym M. Lubomirskim wyłożył L. w drukowanej Nocie do Najjaśniejszych skonfederowanych Rzpltej Stanów oraz w obszerniejszej publikacji pt. Dowody nietylko starszeństwa j. w. S. L-ego, gen. majora amplojowanego… Wszystkie te zabiegi nie przyniosły na razie upragnionego awansu jak również starania (popierane przez J. Komarzewskiego) o wakującą kasztelanię owrucką, którą Stanisław August obiecał już Antoniemu Rybińskiemu. Po objęciu przez ks. Józefa dowództwa korpusu, w skład którego wchodziła m. in. brygada L-ego, przeprowadzona w listopadzie 1791 r. lustracja wykazała jej złe wyszkolenie; brygada ta otrzymała najniższą notę («żadna») za «doskonałość w mustrze».

W wojnie 1792 r. L. nie uczestniczył. Król mianował go komendantem m. Warszawy. Po przystąpieniu Stanisława Augusta do Targowicy L. awansował na gen. lejtnanta i został dowódcą 4 dyw. wojsk kor., która miała obsadzić woj. krakowskie i lewobrzeżną część sandomierskiego. We wrześniu t. r. objął komendę dyw. ukraińskiej i podolskiej, a od grudnia dyw. ukraińsko-bracławskiej, która odcięta kordonem od kraju narażona była na zagarnięcie przez Rosjan (styczeń 1793). L. początkowo sygnalizował władzom polskim niebezpieczeństwo, ale rychło zgodził się przejść na służbę rosyjską, a nawet przeforsować przejście całej dywizji. W związku z tym 18 IV t. r. z Łabunia prosił Stanisława Augusta (druk ulotny: Podanie o dymisją…) o dymisję dla siebie i tych, którzy z nim pójdą. Król 23 t. m. odpowiedział z Grodna odmownie, zasłaniając się niezbędnością w tej sprawie rezolucji Komisji Wojskowej, lecz L. złożył już przysięgę na wierność imperatorowej, otrzymał rosyjski stopień gen. porucznika i stanowisko dowódcy dywizji oraz ściągnął 43 wyższych oficerów swojego korpusu do głównej kwatery rosyjskiej w Łabuniu, gdzie zmuszono ich do wykonania przysięgi pod groźbą zesłania. Usiłowano również zaprzysiąc żołnierzy, którzy w kilku wypadkach czynnie dali wyraz swemu oburzeniu na zdradę dowódców.

Ukazem z 6 (17) V 1793 Katarzyna II zatwierdziła wcielenie dywizji do armii rosyjskiej, a L-ego nagrodziła gratyfikacją w wysokości 20 tys. dukatów i Orderem Aleksandra Newskiego (podobno pieniądze odebrano mu, gdy w rok później znaczna część wojska polskiego przedarła się do Kościuszki). W lipcu L. przewodniczył delegacji oficerów na dwór cesarzowej, przed którą stanął już w mundurze rosyjskim. W r. 1794 L. podobno rozbrajał oddziały polskie na Ukrainie. Sądy insurekcyjne skazały go za zdradę na karę śmierci, a wyrok wykonano in effigie. Paweł I pozbawił L-ego najpierw dowództwa dywizji, mianując go szefem pułku kirasjerów nieżyńskich, a w r. 1797 zdymisjonował go.

L. ożenił się prawdopodobnie ok. r. 1790 z Franciszką Czarnecką, starościanką karolińską (gdy zabiegał o jej rękę, zabił w pojedynku na pistolety oficera rosyjskiego Bachanowa). Żona wniosła mu w posagu czwartą część majątku ojca, dzięki czemu L. kupił od Zachariasza Hańskiego w r. 1790 (wg Bonieckiego już w r. 1780) miasteczko Nowy Chwastów (Nowofastów, Hołochwasty; wg Uruskiego były to dobra dziedziczne) z przyległymi wsiami, a w n. r. od Rzewuskich wsie Morozówkę, Rochacze Wielką (później: Samorodek) i Małą oraz Berezianki. L. wspólnie z braćmi i 4 siostrami dziedziczył rodzinny Kraszew, który został sprzedany w r. 1796; uzyskaną sumą rodzeństwo podzieliło się. Wg przypisów do „Pamiętników” T. Bobrowskiego L. odziedziczył po ojcu, wespół z bratem Jakubem, ponadto dobra położone w pow. owruckim (złożone z miasteczka Iskorosti, wsi Zabcza, Czułówki i lasu Hereszczek). Wg tego samego źródła L. roztrwonił część majątku i zostawił spadek obdłużony sumą aż 580 000 zł. Podobno do dłużników L-ego należał Stanisław August, który był mu winien 60 000 zł, co miał potwierdzić własnym listem.

Na temat śmierci L-ego, najprawdopodobniej w r. 1805 (ale wg innych źródeł w 1808), jest kilka wersji, zgodnych tylko co do jej samobójczego charakteru. Zdaniem M. Zenowicza L. z powodu zdrady «dręczony ustawiczną zgryzotą, ciągle w pomieszaniu zmysłów […] sam siebie na haku powiesił [w Hołochwastowie] i haniebne życie haniebną śmiercią zakończył». Natomiast autor przypisu do „Pamiętników” T. Bobrowskiego, powołując się na tradycję rodzinną, twierdzi, że L. zadał sobie śmierć strzałem z pistoletu w Iskorosti «w napadzie melancholii». L. był kawalerem Orderów: Orła Białego (28 III 1792) i Św. Stanisława (1779).

Z małżeństwa z Franciszką Czarnecką miał L. 7 lub 8 dzieci, córki: Katarzynę Gabrielową Niemojewską, Wiktorię Bonawenturową Niemojewską i Teofilę Erazmową Kumanowską, oraz synów: Józefa (zm. 1859), majora wojsk rosyjskich, Franciszka Ksawerego, Edwarda, marszałka szlachty pow. stawiskiego, Wacława; Boniecki wymienia jeszcze Michała, cześnika bydgoskiego.

 

Estreicher; Finkel, Bibliografia; Enc. Wojsk.; Łoza S., Kawalerowie Orderu Św. Stanisława, W. 1925; Boniecki; Uruski; – Dzwonkowski W., Polacy w armii Katarzyny II, „Bibl. Warsz.” 1913 t. 1 s. 105–9; Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, W. 1925 s. 9; Kalinka W., Sejm Czteroletni, Wyd. 4., Kr. 1895 I 434, 442; Kieniewicz S., I. Działyński 1754–1797, Kórnik 1930; Korzon, Wewnętrzne dzieje; Łoza S., Historia Orderu Orła Białego, W. 1922; Mann Z., Stanisław August na sejmie ostatnim, W. 1938; Mościcki H., Dzieje porozbiorowe Litwy i Rusi, T. 1: 1772–1800, Wil. 1913; Pawłowski B., Od konfederacji barskiej do powstania styczniowego. Studia z historii wojskowości, W. 1962; Smoleński W., Konfederacja targowicka, Kr. 1903; Tokarz W., Rozprawy i szkice, T. 2: Militaria, W. 1959; Wolański A., Wojna polsko-rosyjska 1792 r., P. 1924 I; – Bobrowski T., Pamiętniki, Z przedmową W. Spasowicza, Lw. 1900 II 57–62; Bukar S., Pamiętnik z końca XVIII i początków w. XIX, W. [b.r.] s. 102–9, 118–22, 125–9; Dzieje porozbiorowe Polski w aktach i dokumentach, Cz. I: Od rozbiorów do Księstwa Warszawskiego. 1792–1807, Wyd. H. Mościcki, W. [b.r.]; Kitowicz A., Pamiętniki, Wyd. W. Zawadzki, Lw. 1882 II 173–4, 221; Korespondencja A. Naruszewicza 1762–1796, Wyd. J. Platt, Wr. 1959; Niemcewicz J. U., Pamiętniki czasów moich, Oprac. J. Dihm, W. 1957; Stanisław August i ks. Józef Poniatowski w świetle własnej korespondencji, Wyd. B. Dembiński, Lw. 1904; Tajna korespondencja z Warszawy 1792–1794. Do I. Potockiego J. Dembowski i in., Oprac. M. Rymszyna i A. Zahorski, W. 1961; Trębicki A., Opisanie sejmu… r. 1793 w Grodnie. O rewolucji r. 1794, Oprac. J. Kowecki, W. 1967; Zenowicz M., Opis kampanii pod Wyszkowskim. Pamiętniki z XVIII w., P. 1862 II dodatki, II s. 6–9; – AGAD: Arch. Sejmu Czteroletniego, sygn. 4; B. Narod.: rkp. 6147 t. 7; B. Ossol.: rkp. 11650 (rezolucje i rozrządzenia gen. L-ego).

Jerzy Kowecki

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Bitwa Pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.

24 marca 1794 roku na rynku krakowskim ogłoszony został „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”, dający początek powstaniu kościuszkowskiemu, jednemu z przełomowych......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jędrzej Śniadecki

1768-11-30 - 1839-05-11
chemik
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Paweł Benoe h. Taczała

brak danych - 1755-04-18
instygator koronny
 

Józef Zachariasz Bem h. Bem

1794-03-14 - 1850-12-10
generał
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.