INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Szymon Adam Syrski     

Szymon Adam Syrski  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Syrski Szymon Adam (1829–1882), lekarz, biolog, podróżnik, profesor zoologii Uniwersytetu Lwowskiego.

Ur. 24 X w Łubnie (obwód jasielski), był synem Dominika.

S. uczęszczał do szkół w Jaśle i Przemyślu, a od r. 1849 do Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Od r. 1853 studiował na Wydz. Lekarskim UJ. W r. 1858 przerwał naukę i wyjechał do Londynu, gdzie bez powodzenia próbował zaciągnąć się do służby lekarskiej w Indiach. W rezultacie przeniósł się w granice Cesarstwa Rosji i podjął pracę urzędnika (także lekarza – wg „Tyg. Ilustr.” 1874 nr 335) w wileńskim oddz. francuskiego Tow. Budowy Drogi Żelaznej, przy pracach niwelacyjnych między Dyneburgiem a Mitawą. W r. 1859 wrócił do Londynu, a następnie kontynuował studia medyczne na uniw. w Wiedniu i w r. 1864 złożył końcowy egzamin doktorski. Odbył wiele podróży naukowych, m.in. do Neapolu, gdzie 8 XII 1861 obserwował wybuch Wezuwiusza i zainteresował się problemem erupcji wulkanicznych, oraz do Paryża, gdzie uczęszczał przez semestr na wykłady C. Bernarda, A. H. Dumêrila i H. Milne-Edwardsa. Od r. 1865 był w Wiedniu członkiem Zoologisch-Botanische Gesellschaft. Współpracował z warszawską „Encyklopedią Powszechną” Samuela Orgelbranda, dla której, jako zwolennik darwinowskiego ewolucjonizmu, opracował m.in. hasło Rozwój jestestw organicznych (1866 XXII). W r. 1866 przyjechał do Warszawy; ubiegał się tam o posadę docenta anatomii porównawczej na Wydz. Lekarskim Szkoły Głównej, na podstawie przygotowanej w Wiedniu pod kierunkiem Carla Brühla rozprawy Porównanie kończyn małpy z kończynami człowieka („Medizinische Wochenschr.” 1869). Ostatecznie zrezygnował jednak z tych starań, bowiem otrzymał pracę w Trieście na stanowisku dyrektora Muz. Historii Naturalnej.

Zatrudniony 1 VIII 1866 w Muzeum w Trieście, nadal uczestniczył S. w wyprawach naukowych. W zorganizowanej przez rząd austriacki podróży do Azji Wschodniej, został kierownikiem działu rolnictwa i jedwabnictwa. W poł. października 1868 wypłynął z Triestu, docierając najpierw do Algieru, gdzie przebywał 6–11 XI t.r., zwiedzając m.in. założone przez Francuzów Muz. Przyrodnicze. Następnie opływając Afrykę, dotarł przez Ocean Indyjski na Jawę, a potem do Syjamu, Chin i Japonii. Oprócz jedwabnictwa i rolnictwa badał wpływ odżywiania się na rozwój fizyczny i obyczajowy ludów tych krajów, a także tamtejsze stosunki etniczne i warunki przyrodnicze. W drodze powrotnej przebywał przez pół roku w Ameryce Północnej, prowadząc badania głównie w Kalifornii. Efektem wyprawy było m.in. sprawozdanie w r. 1870 dla rządowej stacji doświadczalnej do badań nad chorobą jedwabników (tzw. pebryną) w Gorycji; S. zanegował w nim ustalone przez L. Pasteura przyczyny tej choroby, sprzeciwiając się równocześnie przyznaniu francuskiemu uczonemu nagrody 5 tys. złr. za wynalezienie przeciw niej lekarstwa. Opublikował też prace: Landwirtschaft, Wasserproduktion und die wichtigsten zu diesen in näher Beziehung stehenden mineralischen Erzeugnisse in China, Landwirtschaft in Japan oraz Über Seidenkultur in Japan („Fachmännische Berichte über die Western-Ungarische Expedition nach Siam, China und Japan, 1868–1870”, Stuttgart 1872). Za udział w wyprawie otrzymał Order Franciszka Józefa, a jego osiągnięcia naukowe zostały w r. 1872 wysoko ocenione przez Maurycego Wagnera w gazecie augsburskiej oraz w „Die Zeitschrift Petermanns Geographische Mitteilungen”.

S. współpracował z prof. zoologii na UJ Maksymilianem Nowickim i razem z nim prowadził w r. 1871 obserwacje naukowe fauny morskiej wzdłuż wybrzeża Triestu. Na Wystawie Światowej w Wiedniu zorganizował w r. 1873 nowatorską ekspozycję działu morskiego pt. „Płody Morza Adriatyckiego”, na której zamiast okazów w formalinie wystawił ilustrujące ideę ewolucyjną, naturalnej wielkości wypchane zwierzęta morskie, wysuszone rośliny oraz sprzęt używany do połowów. Zaprezentował także pierwszą mapę batymetryczną Adriatyku, której był współautorem. Obok pawilonu urządził akwarium z florą i fauną śródziemnomorską, wypełnione wodą morską wytwarzaną (wg jego projektu) z ługu posolnego. Ekspozycja S-ego została uznana za «perłę wystawy wiedeńskiej», a tamtejsza Rada Miejska wynegocjowała od władz Triestu pozostawienie jej w Wiedniu. Za organizację wystawy S. otrzymał 27 X 1873 dziedziczne szlachectwo oraz stanowisko dyrektora akwarium w Wiedniu. Był członkiem Società Agraria i z jej ramienia wchodził w skład powołanej przez rząd austriacki komisji, badającej możliwości hodowli ryb morskich, gąbek i ostryg w warunkach Morza Śródziemnego. Był współzałożycielem i pierwszym prezesem (do r. 1874) Società Adriatica di Scienze Naturali w Trieście; planował wtedy utworzenie doświadczalnej stacji morskiej w Barcola koło Triestu. Ogłosił pracę Sulle masse glutinose osservate nei mesi di giugno e luglio 1872 nella parte settentrionale dell’ Adriatico („Relazione prodotta all’I. R. Governo Marittimo di Trieste”, Trieste 1874). Największym osiągnięciem naukowym S-ego było stwierdzenie rozdzielnopłciowości u węgorzy i odkrycie ich męskich gruczołów rozrodczych, nazwanych organami Syrskiego. Wyniki tych badań przedstawił 16 IV 1874 na posiedzeniu wiedeńskiej Akad. Nauk i opublikował w pracy Über die Reproductions-Organe der Aale (Wien 1874). Ponadto odkrył obojnactwo u adriatyckich ryb z rodzaju Serranus. Prowadził także badania nad pasożytami występującymi na winoroślach oraz interesował się geologią i mineralogią.

W r. 1875 zrezygnował S. z funkcji dyrektora Muz. Przyrodniczego w Trieście i przybył do Lwowa, gdzie 25 XII t.r. objął po Hermanie Maksymilianie Schmidcie profesurę zoologii Uniw. Lwow. Wprowadził wykłady w języku polskim oraz urządził gabinet zoologiczny, któremu przekazał swój zbiór korali, opracowując także jego inwentarz. Był współinicjatorem utworzonego 17 I 1875 we Lwowie Polskiego Tow. Przyrodników im. Kopernika. W l. 1876–7 wygłosił w lwowskiej sali ratuszowej cykl piętnastu wykładów, poświęconych swej podróży do Azji Wschodniej oraz zagadnieniom zoologicznym; dochód w wysokości 1 tys. złr. przekazał na rzecz Tow. Przyrodników. W miesięczniku „Kosmos” opublikował artykuły: Ustęp z opisu podróży po Japonii (1876 z. 1), Wypadki poszukiwań odnoszących się do narządów rodnych ryb kostnych (tamże z. 4) oraz Pieczara Postojny (Adelsbergska) (1877 z. 1). Dn. 3 V 1877 został wybrany na członka korespondenta AU w Krakowie. Należał do Galicyjskiego Tow. Gospodarskiego we Lwowie. Na Krajowej Wystawie Rolniczo-Przemysłowej tamże (4 IX – 4 X 1877) zorganizował dział rybny i akwarium; był też współpracownikiem ukazującego się od 1 IX do 1 X t.r. periodyku „Wystawa Krajowa Rolnicza i Przemysłowa” dodatku do czasopisma „Tydzień Literacki, Artystyczny, Naukowy i Społeczny”. W lwowskim „Dzienniku Polskim” ogłosił artykuł O rolnictwie w Kochinchinie (1878 nr 145), a w tygodniku „Łowiec” Gospodarstwo rybne krajowe, przyczyny jego nędznego stanu i środki zaradcze (1878 nr 10). W l. 1877–82 był dyrektorem uniwersyteckiego muz. zoologicznego we Lwowie. W l. 1878–82 wykładał zoologię na Wydz. Chemii Technicznej w lwowskiej Szkole Politechnicznej. W tym okresie był we Lwowie członkiem komisji egzaminacyjnych dla nauczycieli w szkołach realnych, a w l. 1880–1 także w gimnazjach. Dn. 25 I 1880 został wybrany do Rady Miejskiej Lwowa i działał w jej IV sekcji ds. bezpieczeństwa, porządku, zdrowia, policyjnych i wojskowych. Zmarł 13 I 1882 we Lwowie, został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim.

S. prawdopodobnie nie założył rodziny.

Po śmierci S-ego jego uczeń, Ludwik Hodola, planował wydanie opracowanej przez S-ego pracy

„Polskie słownictwo zoologiczne Dr. Syrskiego”, która krytycznie zrecenzowana przez Nowickiego, nie została przyjęta do druku.

 

Album zasłużonych lekarzy polskich, W. 1925; Bibliografia turystyki polskiej, Wr. 1971; Biogr. Lexikon d. hervorr. Ärzte; Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii, Tor. 2005; Górzyński S., Nobilitacje w Galicji w latach 1772–1918, W. 1997; Jakubowski A., Dyrdowska M., Bibliografia fauny polskiej do roku 1880, „Prace Monograficzne Kom. Fizjograficznej PAU” T. 6: 1928; Kucharzewski, Bibliogr. techn.; Nicieja, Łyczaków; Nusbaum-Hilarowicz J., Szlakami nauki ojczystej. Życiorysy znakomitych biologów polskich 18 i 19 wieku, W. 1916; Słabczyński W., Polscy podróżnicy i odkrywcy, W. 1973; Słabczyńscy W. i T., Słownik podróżników polskich, W. 1992; Słown. biologów; Słown. Geogr. (Łubno); Słown. pol. tow. nauk., I; Spis rzeczy zawartych w tomach I–XX czasopisma Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika „Kosmos” (1876–1895), Oprac. R. Zuber, W. Siczyński, Lw. 1899; Zieliński S., Wybitne czyny Polaków na obczyźnie, Wil. 1935; – Katalog krajowej wystawy rolniczej i przemysłowej we Lwowie 1877, Lw. 1877 s. 68; – Fedorowicz Z., Kawecki Z., Maksymilian Siła Nowicki (1826–1890), „Memorabilia Zoologica” T. 8: 1962; Finkel–Starzyński, Hist. Uniw. Lwow.; Hist. Nauki Pol., IV cz. 1–2; Hoyer H., Zarys dziejów zoologii w Polsce, Kr. 1948 s. 25; Giller A., Polska na wystawie powszechnej w Wiedniu, Lw. 1873 s. 161–7; Kinastowski W., Szymon Syrski (1829–1882), „Wszechświat” 1972 z. 10 (fot.); Konopka M., Adam Dominik Bartoszewicz redaktor, księgarz i wydawca lwowski, Kr. 1995; Kożuchowski J., Zarys historiografii zoologii na ziemiach polskich, „Memorabilia Zoologica” T. 11: 1963; Leniek, Książka pamiątkowa Gimn. św. Anny, s. 261; Miasto Lwów w okresie samorządu 1870–1895, Lw. 1896 s. 280–9; Polska i Polacy w cywilizacjach świata, Red. J. S. Bystroń i in., W. 1939 I 198, 201, 223; Politechnika Lwowska 1844–1945, Red. J. Boberski i in., Wr. 1993; Popławski Z., Dzieje Politechniki Lwowskiej 1844–1945, Wr. 1992; Rościszowski Z., Podróż naokoło ziemi, „Bibl. Warsz.” 1877 t. 1 s. 281–95; [Sulimierski F.] S.F., Szymon Syrski, „Wędrowiec” 1877 nr 1 (rys.); Towarnicki R., Szymon Syrski mało znany zoolog polski w 90 rocznicę śmierci, „Przegl. Zool.” 1974 z. 1 s. 7–24 (fot.); – Szematyzmy Król. Galicji za l. 1874–82; – „Tyg. Ilustr.” 1874 nr 335 s. 340–1 (fot.), nr 336 s. 352–4; „Wędrowiec” 1877 nr 9 s. 140–2, nr 10 s. 150–2; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1882: „Czas” nr 13, „Gaz. Lwow.” nr 11, „Kur. Warsz.” nr 12, „Nowa Reforma” nr 13, „Tyg. Ilustr.” nr 318 s. 55; – Arch. UJ: sygn. S II 448\A (rodowody studentów UJ).

Agata Barzycka

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.