INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Tadeusz Mieczysław Szantroch (Schantroch)  

 
 
1888-04-19 - 1942-03-23
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szantroch (Schantroch) Tadeusz Mieczysław, pseud. i krypt.: Leszczot, T. Sz., Tad. Sz. (1888–1942), poeta, literat, pedagog.

Ur. 19 IV w Tarnopolu, był synem Rudolfa Schantrocha (1857–1929), nauczyciela w I Gimnazjum w Tarnowie, radcy szkolnego, oraz Walentyny z Nowakowskich (1856–1928). Miał czworo rodzeństwa: Władysława (1889–1967), nauczyciela-germanistę w II Gimnazjum im. Hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnowie, Jadwigę (1891–1967), żonę Bolesława Skwarczyńskiego, przemysłowca, Zygmunta (zob.) oraz Stefanię (1899–1900).

W l. 1898–1905 uczęszczał S. do I Gimnazjum w Tarnowie; od r. 1905 był uczniem Zakładu Wychowawczo-Naukowego Jezuitów w Bąkowicach pod Chyrowem, a następnie Gimnazjum Wyższego w Nowym Sączu, gdzie w r. 1906 uzyskał świadectwo dojrzałości. Od t.r. kontynuował edukację na Wydz. Filozoficznym uniw. w Wiedniu, ale przerwał studia po pierwszym semestrze i zgodnie z sugestiami matki przeniósł się do Krakowa. Debiutował tomem Poezje (Kr. 1906), wydanym nakładem własnym, a jego wiersz W jesienny dzień ukazał się jako słowa piosenki z nutami, do muzyki Bolesława Wallek-Walewskiego (Kr. 1908). Od kwietnia 1907 studiował na Wydz. Lekarskim UJ. W październiku t.r. przeniósł się na polonistykę na tamtejszym Wydz. Filozoficznym, gdzie w lutym 1909 poznał Emila Zegadłowicza, z którym niebawem się zaprzyjaźnił. W r. 1909 zaangażował się w działania młodzieży uniwersyteckiej związane z zamiarem sprowadzenia prochów Juliusza Słowackiego na Wawel; miał w tej sprawie publiczne wystąpienie („Gaz. Tarnowska” nr 23) oraz ogłosił tamże (nr 29) wiersz dedykowany Słowackiemu pt. Powstałeś z mroku... Utwory poetyckie publikował również w tarnowskim dwutygodniku „Pogoń” (1909), czasopismach: lwowskich „Widnokręgi” (1910) i „Gazeta Wieczorna” (1911) oraz krakowskich, dzienniku demokratów „Nowa Reforma” (1910–12) i miesięczniku kulturalnym „Rydwan” (1912). Dn. 15 V 1912 uzyskał absolutorium na UJ i odbył roczną obowiązkową służbę wojskową w armii austro-węgierskiej. W r. 1913 podjął pracę nauczyciela w gimnazjum w Trembowli.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej S. został zmobilizowany w Krakowie i 15 VIII 1914 wyruszył na front jako żołnierz 4. baonu 13. pp z Krakowa. W okolicach Tarnowa został niebawem ranny („Kur. Pol.” 1914 nr 10). W r. 1915 znalazł się w kadrze dowódczej 3. komp. marszowej 7. baonu marszowego 13. pp. Pisane w tym okresie wiersze publikował w „Ilustrowanym Tygodniku Polskim” (1915), „Wiadomościach Polskich” (1916–18) i ponownie „Nowej Reformie” (1916–18), a ponadto w „Dzienniku Narodowym” (1917) i „Wiedeńskim Kurierze Polskim” (1917). Nakładem Centralnego Biura Wydawnictw Naczelnego Komitetu Narodowego wydał dwa tomy poetyckie Z lutni żołnierza (Kr. 1916) oraz W zorzach krwi (Kr. 1918), które były lirycznym zapisem szlaku bojowego. Dosłużył się stopnia porucznika. W wyniku ran odniesionych w r. 1917 na froncie rosyjskim został inwalidą wojennym (stracił oko). Dn. 31 X 1918 wziął udział w wyzwalaniu Krakowa (31 X 1924, w szóstą rocznicę wyzwolenia, został odznaczony Srebrnym Krzyżem Pamiątkowym). W listopadzie 1918 objął dowództwo 2. baonu 8. pp. WP. T.r. założył w Krakowie Związek Inwalidów Wojennych RP. W l. 1918–19 ogłaszał wiersze w krakowskim tygodniku literacko-artystycznym „Maski”; do jego wiersza Pieśń inwalidów skomponował muzykę Józef Edmund Titz (Kr. po r. 1918). S. wziął udział w wojnie polsko-sowieckiej 1920 r., w której ponownie został ranny. W r. 1921 przeniesiono go do rezerwy w stopniu kapitana.

W l. 1921–2 jako dyplomowany nauczyciel pracował S. w Państw. Gimnazjum w Mielcu. W okresie 1 IX – 14 XII 1922 uczył języka niemieckiego w Państw. Gimnazjum im. Króla Kazimierza Wielkiego w Bochni. Przeniesiony do Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Myślenicach, uczył od 1 IV 1923 historii i języka polskiego. Współpracował z wydawanym przez PPS i redagowanym przez Adama Ciołkosza krakowskim czasopismem młodzieżowym „Płomienie”; opublikował w nim m.in. wiersz Wychyli się już wnet (1923 nr 1). W r. 1924 zamieszkał w Wadowicach, gdzie objął posadę nauczyciela języków polskiego i niemieckiego oraz kultury klasycznej i psychologii w Państw. Gimnazjum im. Marcina Wadowity. Odnowił kontakty z Zegadłowiczem i t.r. został członkiem regionalistycznej grupy poetyckiej «Czartak». Opublikował zbiór wierszy Cyklady. Poezje 19071924 (Wadowice–Kr. 1924), na który złożyły się cykle, m.in. Wyspy szczęśliwe, Rok 1918 i Kraków oraz przekłady utworów F. Jammesa, R. Huch i P. Zecha. W opracowanej przez Zegadłowicza publikacji „Dziewiętnasty marca MCMXXIV. Wirydarz literacki na cześć Józefa Piłsudskiego wydany staraniem Związku Strzeleckiego w Grodnie” (Wadowice 1924) opublikował wiersze, szkic o przyjacielu legioniście Kazimierzu Bereżyńskim, oraz wspomnienia z r. 1916 pt. Z kroniki wielkiej wojny. Był współtwórcą drugiego numeru czasopisma „Czartak” (W. 1925 [1924]), w którym ogłosił siedem wierszy (m.in. Droga, zamieszczony także w powieści Zegadłowicza „Cień nad falami”, P. 1929, Buki na Leskowcu i Wieczór pod Babią Górą) oraz Glosę o mitach, faktach i możliwościach, stanowiącą autokomentarz do własnej twórczości. W r. 1925 pisał recenzje teatralne do „Listów z Teatru”, m.in. w numerze piątym recenzował wystawienie sztuki Zegadłowicza „Noc św. Jana Ewangelisty”. W r. 1926 uczył języka polskiego w wadowickim Miejskim Seminarium Nauczycielskim Żeńskim. Pisał o sztukach plastycznych do krakowskiego organu Związku Zawodowego Literatów Polskich (ZZLP), „Gazety Literackiej”, m.in. III Wystawa Jednoroga (1926 nr 8). Po r. 1926 został członkiem BBWR. Wraz z Zegadłowiczem i emerytowanym gen. Juliuszem Bijakiem utworzył w r. 1927 w Wadowicach terenowe koło Oddz. Babiogórskiego Polskiego Tow. Tatrzańskiego i pełnił w nim funkcję sekretarza (od r. 1929 członka Zarządu). W r. 1927 współpracował z prasą krakowską: „Głosem Narodu” oraz „Kurierem Literacko-Naukowym” dodatkiem do „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”. W „Jednodniówce Syndykatu Dziennikarzy” (Kr., styczeń 1927), wydanej na cele budowy domu wypoczynkowego i uzdrowiskowego w Makowie, opublikował wiersz W ponikiewskiej dolinie. Wraz z członkami grupy «Czartak» uczestniczył 28 VI t.r. w uroczystościach pogrzebowych Słowackiego na Wawelu. Razem z Zegadłowiczem reprezentował «Czartak» 8–10 VI 1928 na pierwszym zjeździe poetów, zorganizowanym przez Ludwika Hieronima Morstina w Pławowicach; wziął udział również w drugim zjeździe (23–25 VI 1929). Redagował numer trzeci „Czartaka” (Kr. 1928), w którym zamieścił jedenaście wierszy (m.in. Wieczór w górach, W Pieninach, W kolibie starego bacy). Poezja S-a, chociaż nie wolna od konwencji młodopolskich, zbudowana była wokół oryginalnych pomysłów z realiami topograficznymi Beskidów i odznaczała się osobistym tonem.

W r. szk. 1928/9 był S. nauczycielem języka polskiego w wadowickim Prywatnym Gimnazjum Karmelitów Bosych. W r. 1929 przygotowywał numer czwarty „Czartaka”, który jednak nie został wydany. Przyjaźń z Zegadłowiczem znalazła wyraz w dedykowanym S-owi cyklu poezji „Sierpień” (E. Zegadłowicz, „Dęby pod pełnią”, W. 1929). Dzięki staraniom przebywającego w Poznaniu Zegadłowicza podjął S. t.r. współpracę z poznańską rozgłośnią Polskiego Radia; wygłosił m.in. audycje: o wycieczce Zegadłowicza na Czarnohorę (29 VII), Poeci Czartaka, Beskid w poezji i Plastyka młodego Krakowa (28–30 VIII). Publikował również w poznańskich czasopismach: „Tęcza” (1928–9) i „Świat Kulis” (1929–30).

W r. 1930 przeniósł się S. do Krakowa, gdzie podjął pracę nauczyciela języka polskiego i niemieckiego, historii oraz propedeutyki filozofii w III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego. Od t.r. współpracował z krakowską rozgłośnią Polskiego Radia; wygłosił m.in. audycje: Kraków sierpień 1914 (6 VIII 1930), Na Połoniny Czarnohory film pejzażowy (15 VIII t.r.) oraz Zielone Święta u Zegadłowicza (10 VI 1933). W l. 1930–1 publikował w „Czasie”. Należał do krakowskiego oddziału ZZLP (w r. 1932 był członkiem Zarządu). Był również członkiem krakowskiego Koła Tow. Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych. Od r. 1933 współpracował z eksperymentalnym teatrem plastyków «Cricot». W l. 1932–4 był członkiem komitetu redakcyjnego „Gazety Literackiej”. Podczas uroczystości 25-lecia pracy artystycznej Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym (pow. wadowicki) wygłosił (4 lub 5 VI 1933) w imieniu krakowskiego oddziału ZZLP okolicznościową mowę. W l. 1932–4 był członkiem komitetu redakcyjnego „Gazety Literackiej”; ogłaszał w niej wiersze (m.in. Akropolis S. Wyspiańskiego, 1933 nr 3) oraz artykuły krytycznoliterackie (m.in. Idziemy dalej, 1933 nr 9, poświęcony grupie «Czartak»). W r. 1935 opublikował tom Po czabańskim gościńcu (Kr.), na który złożyły się wiersze z dwóch numerów „Czartaka” oraz sześć nowych cykli. Jego poezja l. trzydziestych (wiersz Krajobraz muzyczny) ponownie zainspirowała Wallek-Walewskiego do napisania muzyki. Kontynuował współpracę z „Kurierem Literacko-Naukowym” (1935–7) i „Czasem” (1937–8). Razem z Czesławem Nablem redagował w listopadzie 1938 biuletyn Pow. Koła Związku Inwalidów RP w Krakowie pt. „20 lat Odrodzonego Państwa Polskiego: 11 XI 18 – 11 XI 38”; zamieścił w nim artykuł wstępny Bogarodzica, Dziewica. W krakowskiej siedzibie Związku Inwalidów RP wygłosił w r. 1938 prelekcję Kraków 20 lat temu. Ze wspomnień naocznego świadka (Przyboś K., Dwie relacje Tadeusza Szantrocha o Krakowie 31 października 1918 roku, „Roczn. Krak.” T. 53: 1987). W dowód uznania dla jego pracy pedagogicznej absolwenci krakowskiego III Gimnazjum ofiarowali mu w r. 1938 rękopiśmienną księgę pamiątkową pt. „Droga ośmiu lat”.

Po wybuchu drugiej wojny światowej, we wrześniu 1939, zgłosił się S. do WP i został korespondentem wojennym Armii «Kraków»; funkcji tej nie zdążył jednak objąć. W czasie okupacji niemieckiej podjął działalność konspiracyjną w ZWZ i w stopniu majora został oficerem wywiadu II Odcinka Komendy Obszaru IV (pseud. Orsza); współdziałał też z prasą podziemną i brał udział w tajnym nauczaniu. Jako przedstawiciel ZWZ uczestniczył jesienią 1940 w rozmowach z ludowcami, w celu nawiązania współpracy. Dn. 22 V 1941 został aresztowany przez Gestapo i osadzony w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich; przeniesiony do więzienia przy ul. Pomorskiej, został 20 VIII t.r. przetransportowany do obozu koncentracyjnego w Auschwitz (nr 20106, więzień polityczny bloku XI). Zginął tam 23 III 1942. Symboliczny grób S-a znajduje się na Starym Cmentarzu w Tarnowie, w grobowcu rodzinnym (kw. XX).

W małżeństwie z Józefą Wandą z domu Utschik (1901–1970) miał S. trzy córki: Maurę (1923–1993), Annę (1925–1989), zamężną Miszke, lekarza okulistę, i Krystynę (ur. 1929), zamężną Wąchalewską.

 

Portret S-a i Zegadłowicza w pokoju balkonowym, olej., przez Jana Hrynkowskiego w Muz. Emila Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym; Reprod. portretu przez Hrynkowskiego, w: „Czartak” 1925 [1924] z. 1; toż przez Zbigniewa Pronaszkę, w: tamże 1928 nr 3; Liczne fot. S-a, m.in. z żoną po premierze „Lampki oliwnej” (Kr. 31 V 1924), z okazji jubileuszu 25-lecia pracy artystycznej Emila Zegadłowicza (Gorzeń Górny, czerwiec 1933), w: tamże; – Literatura Pol. Enc., II; Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Słown. pseudonimów, IV; Sypek A., Alejami Starego Cmentarza, Tarnów 2005; Współcz. pol. pisarze, VIII; – Bartelski L. M., Pieśń niepodległa. Pisarze i wydarzenia 1939–1942, Kr. 1988; Brzoza C., Kraków między wojnami. Kalendarium 28 X 1918 – 6 IX 1939, Kr. 1998; Jarocki R., Widzieć jasno bez zachwytu, W. 1982; Księga pamiątkowa III Gimnazjum obecnie II Liceum im. Króla Jana Sobieskiego w Krakowie, Kr. 1958; Marczyk M., Żołnierz, poeta, pedagog, „Życie Liter.” 1985 nr 29 (błędy); Rozkwitały pąki białych róż, Oprac. A. Romanowski, W. 1990 I 374–8, II 80, 191; Tadeusza Szantrocha trzy audycje radiowe z lat 1929–1933, Oprac. K. Przyboś, „Pam. Liter.” 1987 z. 3 (błędy); Wójcik M., Pan na Gorzeniu, Kielce 2005; – Iwaszkiewicz J., Marginalia, W. 1993; Kozikowski E., Portret Zegadłowicza bez ramy. Opowieść biograficzna na tle wspomnień osobistych, W. 1966 (fot.); Kudliński T., Młodości mej stolica, W. 1970; Listy Emila Zegadłowicza do Tadeusza Szantrocha z lat 1924–1933, Oprac. J. Dużyk, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 10: 1964; Wielkie rzeczy zrozumienie. Korespondencja Jerzego, Witolda i Wandy Hulewiczów z Emilem Zegadłowiczem, Oprac. M. Wójcik, W. 2008; Zechenter W., Upływa szybko życie, Kr. 1975 I; – Informacje wnuczki S-a, Małgorzaty z Wąchalewskich Przyboś z Kr., Jana Witka z Bochni i Adama Spytkowskiego z Myślenic.

Mirosław Wójcik

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt Kęstowicz

1921-01-24 - 2007-03-14
aktor filmowy
 

Anna Piasecka (z domu Łęgowska)

1882-03-13 - 1980-08-09
pedagog
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Schayer

1899-05-08 - 1941-12-01
indolog
 

Ludwik Witold Rajchman

1881-11-01 - 1965-07-13
lekarz
 

Michał Rosnowski

1897-09-20 - wiosna 1940
internista
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.