INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Zygmunt Szantroch (Schantroch)     

Zygmunt Szantroch (Schantroch)  

 
 
1894-04-29 - 1940
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szantroch (Schantroch) Zygmunt, pseud. Zygmunt Zyblicz (1894–1940), lekarz anatom, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ur. 29 IV w Samborze, był synem Rudolfa Schantrocha (1857–1929) i Walentyny z Nowakowskich (1856–1928), młodszym bratem Tadeusza Mieczysława (zob., tu informacje o ojcu i rodzeństwie).

S. uczęszczał do I Gimnazjum w Tarnowie, gdzie pod pseud. Zygmunt Zyblicz należał do konspiracyjnej, paramilitarnej Drużyny Strzeleckiej. Po zdaniu z wyróżnieniem matury w r. 1912 podjął studia lekarskie na UJ; w Krakowie kontynuował działalność w Tow. Strzeleckim. Powołany 1 VII 1913 do służby w 56. pp armii austro-węgierskiej, wyreklamował się w październiku t.r. Po wybuchu pierwszej wojny światowej zgłosił się do Legionów Polskich i 16 VIII 1914 otrzymał przydział do służby sanitarnej przy Komisji Wojskowej Legionów Polskich w Tarnowie. Urlopowany 26 I 1915 z powodu choroby, został ponownie wcielony 25 VI t.r. do armii austro-węgierskiej; służył tam jako lekarz pomocniczy, najpierw w 57. pp (do 1 VI 1917), a potem w szpitalu w Nowym Sączu (do 20 XII t.r.), awansowany w październiku na chorążego. W r. 1918 kierował kolumną sanitarną szpitala polowego w okolicach Kowla na Wołyniu. Dn. 28 X t.r. zakończył służbę w armii austro-węgierskiej i już 1 XI wstąpił do tworzonego WP. Został lekarzem batalionowym 5. Baonu Sanitarnego w Krakowie w randze podporucznika, pracując krótko w Szpitalu Załogi Kraków, a następnie w oddziale wewnętrznym Szpitala Wojskowego w Tarnowie i Szpitalu Okręgowym w Przemyślu. W okresie 1 I 1919 – 1 IV 1920 odbywał służbę w baonie zapasowym 37. pp w Łęczycy, a od kwietnia do lipca 1920 przebywał na kursie medyków wojskowych w Krakowie. Skierowany w 2. poł. sierpnia t.r. na front polsko-sowiecki, służył jako lekarz batalionowy 167. pp, a od września – 157. pp. W styczniu 1921 przeniesiono go do rezerwy w stopniu porucznika.

S. kontynuował studia lekarskie na UJ i równocześnie pracował jako demonstrator, a od 1 X 1921 młodszy asystent w Katedrze Anatomii Opisowej u Kazimierza Kostaneckiego. Dn. 1 VII 1922 uzyskał absolutorium. W l. 1922–3 działał w Tow. Biblioteki i Bratniej Pomocy Medyków UJ. Brał udział w pracach nad przygotowaniem trzeciego wydania drugiego tomu „Anatomii człowieka” Adama Bochenka (Kr. 1927). Opisał należący do układu nerwowego autonomicznego nerw jelitowy u ptaków oraz wykazał jego pochodzenie, podobnie jak mięśniówki gładkiej jelita, z komórek mezodermy trzewnej – splanchnopleury (Morphologie des Darmnerven beim Hühnchen, „Bulletin International de l’Académie Polonaise des Sciences et Lettres. Classe des Sciences Mathématiques et Naturelles. Série B. Sciences Naturelles” 1927 nr 3). W artykule Über ein vesikales Nervengeflecht bei Hühnerembryonen („Journal für Psychologie und Neurologie” Bd. 37: 1929 H. 5–6) przedstawił morfologię splotu pęcherzowego. Dn. 9 V 1928 otrzymał dyplom doktora wszech nauk lekarskich i awansował na starszego asystenta. Ogłosił prace o wadach układu moczopłciowego i dystalnego odcinka przewodu pokarmowego w aspekcie rozwoju embrionalnego: Vesica gigantea (in foetu) („Ginekologia Pol.” T. 8: 1929 z. 7–9, wspólnie z Józefem Szymanowiczem) oraz Un cas de malformations congénitales de l’intestin postérieur et de l’appareil uro-génital („Archives d’Anatomie, d’Histologie et d’Embryologie” Vol. 11: 1930). Dn. 23 VI 1930 habilitował się i t.r. otrzymał docenturę na podstawie pracy Histogeneza zwojów nerwowych serca („Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. PAU”, Dz. B, T. 29: 1930 nr 2), w której opisał kolejność rozwoju ontogenetycznego zwojów nerwowych serca oraz ich związek z naczyniami serca. Wykład habilitacyjny pt. Współczesne poglądy na budowę i czynności układu współczulnego opublikował w „Polskiej Gazecie Lekarskiej” (R. 10: 1931 nr 11). Jako stypendysta Fundacji Rockefellera przebywał w l. 1931–2 w Turynie, zapoznając się ze sztuczną hodowlą tkanek, oraz Paryżu, gdzie zajmował się embriologią doświadczalną. Następnie dzięki stypendium Funduszu Kultury Narodowej kontynuował badania nad układem nerwowym współczulnym w Neapolu oraz Roscoff (Francja), a w l. 1934–5 podobnie obserwował sztuczną hodowlę tkanek, tym razem na wyspie Helgoland. Opublikował w tym czasie wyniki swych badań nad zawartością tłuszczu w komórkach różnych tkanek (Untersuchungen über den Fettgehalt embryonaler Gewebe, „Anatomische Anzeiger” Bd. 75: 1932 nr 1–3) oraz nad zmianami zachodzącymi w komórkach zwojowych układu współczulnego i ich wypustkach, rozgałęzieniach i połączeniach (Beobachtungen an den Kulturen des Sympathicus. Ergebnisse der Züchtung des Remakschen Darmnerven, „Archiv für experimentelle Zellforschung besonders Gewebezüchtung” Bd. 14: 1933). Na IV Zjeździe Polskiego Tow. Anatomiczno-Zoologicznego, który odbył się w ramach XIV Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich w Poznaniu (11–15 IX 1933), wygłosił referat Struktura i znaczenie morfologiczne komórek koszyczkowych w zwoju współczulnym szyjnym („Pamiętnik XIV Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich”, P. 1933 I). Od r. 1935 był stałym referentem polskich prac naukowych do „Anatomischer Bericht”.

Dn. 4 IV 1936 został S. profesorem nadzwycz. i po przejściu Kostaneckiego na emeryturę objął 1 V t.r. Katedrę Anatomii Opisowej. Wykładał anatomię prawidłową, opisową i topograficzną. Z ramienia Senatu UJ był kuratorem Koła Medyków Żydowskich, powstałego po usunięciu studentów Żydów z Bratniej Pomocy Medyków UJ i zatwierdzonego przez Senat UJ 26 V 1936; w swej katedrze kategorycznie zakazał antysemickich ekscesów. W kwietniu 1939 otrzymał zaproszenie do objęcia Katedry Anatomii na uniw. w Toronto, ale odmówił jej przyjęcia. Dn. 9 VI t.r. został wybrany na członka korespondenta PAU. W ramach stypendium PAU podjął w Stacji Morskiej na Helu badania nad układem nerwowym współczulnym u ryb; opublikował wtedy pracę Z badań nad morfologią elementów nerwowych. Wielkość komórek nerwowych ze szczególnym uwzględnieniem neuronów współczulnych („Med. i Przyr.” R. 3: 1939 nr 1). Badania S-a miały charakter interdyscyplinarny; łączyły anatomię, histologię, embriologię, fizjologię i patologię. S. zajmował się też opracowaniem nowych metod technicznych do badań mikroskopowych preparatów anatomicznych i embrionalnych. Wykorzystywał w badaniach sztuczną hodowlę tkanek. Przygotowywał podręcznik dotyczący anatomii porównawczej systemu nerwowego bezkręgowców i kręgowców.

Pod koniec sierpnia 1939 został S. powołany w stopniu kapitana do czynnej służby w WP z przydziałem do kadry zapasowej 5. Szpitala Okręgowego w Krakowie. Był komendantem kolumny sanitarnej działającej w okolicach Lwowa i Tarnopola. Po 17 IX t.r. dostał się do niewoli sowieckiej. W szpitalu w Tarnopolu pracował jako lekarz jeniecki i mimo namów kolegów nie podjął próby ucieczki. Następnie został osadzony w obozie jenieckim w Starobielsku; starania żony (w grudniu) o uwolnienie go za pośrednictwem Fundacji Rockefellera nie dały rezultatu. Przewieziony w kwietniu 1940 do Charkowa, został zamordowany w tamtejszej siedzibie NKWD; pochowano go w zbiorowej mogile w lesie we wsi Piatichatki. S. był odznaczony Medalem za wojnę 1918–1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Medalem Niepodległości (1932) oraz Brązowym i Srebrnym Krzyżami Zasługi (1938).

W zawartym 19 XI 1921 w Łodzi małżeństwie z Marianną (Marią) Klarą Wiktorią z Wieczorków (zm. 1973) miał S. córkę Zofię Jadwigę Danutę (ur. 1922), 1.v. Białek, 2.v. Reklińską. Żona i córka mieszkały po wojnie w Myślenicach.

Imienne tabliczki poświęcone S-owi, jako ofierze zbrodni stalinowskiej, zostały umieszczone na Ścianie Pamięci w kościele garnizonowym p. wezw. św. Agnieszki w Krakowie oraz kościele p. wezw. św. Jakuba Starszego w Myślenicach. Jego imię jest też wymienione na tablicy pamiątkowej w hallu Collegium Novum UJ, upamiętniającej ofiary stalinizmu wśród pracowników uczelni podczas drugiej wojny światowej. Na cmentarzu ofiar totalitaryzmu w Charkowie – Piatichatkach odsłonięto w r. 2000 pomnik, na którym pod nr 2766 znajduje się tabliczka epitafijna S-a.

 

Portret przez Janinę Rapf-Słowikowską z r. 1974 w Katedrze Anatomii Collegium Medicum UJ; Fot. w Mater. Red. PSB; – Biogramy uczonych pol., Cz. VI z. 2; Bolechowski A., Pierzchała H., Losy polskich pracowników nauki w latach 1939–1945. Straty osobowe, Wr. 1989 s. 144; Gliński, Słown. lek. i farmac., I (fot.); Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Nieciowa, Członkowie AU oraz PAU; Peretiatkowicz–Sobeski, Współcz. kultura pol.; Rozstrzelani w Charkowie. Alfabetyczny spis 3739 jeńców polskich ze Starobielska rozstrzelanych w kwietniu–maju 1940, według źródeł sowieckich i polskich, W. 1996 II 191; Słown. biogr. nauk med., II z. 2 (fot.); Śródka A., Uczeni polscy XIX–XX stulecia, W. 1998 IV (fot.); – Bilikiewicz T., Sieńkowski E., Rys historyczny anatomii, w: A. Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka, W. 1999 II 31–2, 43; Dybiec, UJ; Gajda Z., O Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kr. 2003 s. 83, 180, 182; Gawęda S., Uniwersytet Jagielloński w okresie II wojny światowej 1939–1945, Kr.–Wr. 1986 s. 237; Historia medycyny, Red. T. Brzeziński, W. 2006 s. 275; Kalbarczyk S., Polscy pracownicy nauki ofiary zbrodni sowieckich w latach II wojny światowej. Zamordowani. Więzieni. Deportowani, W. 2001 s. 56, 173–4, 202; Kohmann S., Zygmunt Szantroch (wspomnienia), „Folia Morphologica” T. 1: 1950 s. 188–90; Kohmann S. i in., Szkoła Kazimierza Kostaneckiego, tamże T. 28: 1969 z. 2 s. 123; Kosmala J., Zygmunt Szantroch. Życie i działalność naukowa, (praca doktorska z r. 2004 w B. Collegium Medicum UJ, bibliogr., fot.); Księga jubileuszowa z okazji 75-lecia Bratniej Pomocy Medyków Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kr. 1938 s. 192; Kuźmiński J. J., Lekarze polskich sił zbrojnych polegli – zaginięci podczas II wojny światowej, „Gaz. Lek.” 1992 nr 6 s. 21; Muszyński A., Lista katyńska. Jeńcy obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk, zaginięci w Rosji Sowieckiej, W. 1989 s. 168; Nekropolia katyńskie. Tu spoczywają lekarze, „Gaz. Lek.” 2000 nr 9 s. 42; Nowakowska-Zamachowska M., Zygmunt Szantroch – krakowski anatom okresu międzywojennego, „Przegl. Lek.” T. 57: 2000 nr 4 s. 241–3 (fot.); Polska Akademia Umiejętności 1872–1952. Nauki lekarskie, ścisłe, przyrodnicze i o Ziemi, Wr. 1974; Ruta Z., Ryś J., I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie do 1939 r., Kr. 1999 s. 141, 144, 147, 196, 200 (dot. ojca); Rybicki A., Uniwersytecka księga katyńska. Pamięci pracowników naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego zamordowanych wiosną 1940 r. przez NKWD, Kr. 2000 s. 119–30 (bibliogr., fot.); Sokłowska-Pituchowa J., Sylwetki kierowników Katedry Anatomii Opisowej i Topograficznej w Krakowie w minionym stuleciu, „Folia Morphologica” T. 28: 1969 z. 2 s. 118 (fot.); Sześćsetlecie medycyny krakowskiej, Kr. 1964 II 233–5 (fot.); Ślusarska J., Zygmunt Szantroch, „Wojsk. Przegl. Hist.” R. 34: 1989 nr 4 s. 323; Śródka A., Album lekarzy i farmaceutów polskich. Zygmunt Szantroch, „Arch. Hist. i Filoz. Med”. T. 53: 1990 z. 1–2 s. 63 (fot.); Tucholski J., Mord w Katyniu. Kozielsk. Ostaszków. Starobielsk. Lista ofiar, W. 1991; Walczak M., Ludzie nauki i nauczyciele podczas II wojny światowej. Księga strat osobowych, W. 1995; Wolski S., Stowarzyszenia młodzieży medycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego (1918–1939), „Przegl. Lek.” T. 50: 1993 nr 5/6 s. 190; Zając S., Kpt. prof. Zygmunt Szantroch (1894–1940), „Polska Zbrojna” R. 2: 1991 nr 113 s. 4; tenże, Pokój Wam. Ocalić od zapomnienia, Kr. 1994 s. 342–3; – Rocznik lekarski RP na l. 1933/4, W. 1933; toż na r. 1936, W. 1936; toż na r. 1938, W. 1938; Rocznik oficerów rezerwy, pospolitego ruszenia, w stanie spoczynku oraz weteranów powstania uczestników powstania narodowego 1863 r. 1925/1926, W. 1927 s. 49; Rocznik oficerski na r. 1923, W. 1923; Rocznik oficerski rezerwy na r. 1934, W.–Londyn 2003 s. 218, 764; „Roczn. PAU” 1938/9, Kr. 1945 s. LIV–LV (częściowa bibliogr.); Wachholz i in., Skład osobowy Wydz. Lek. i Farmac. UJ, Akad. Med.; – CAW: sygn. AP 1490, 17 IX 1932; – Mater. Red. PSB: Biogram S-a autorstwa Kazimierza Przybosia (częściowa bibliogr. prac); – Informacje wnuka, Wojciecha Reklińskiego z Myślenic.

Krzysztof Brożek

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Ignacy Daszyński

1866-10-26 - 1936-10-31
marszałek sejmu II RP
 

Zygmunt Gloger

1845-11-03 - 1910-08-16
etnograf
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Henryk Stanisław Segno

1882-01-22 - 1964-07-21
pilot
 

Bolesław Piotr Korolewicz

1874-09-11 - 1942-01-18
lekarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.