INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Tadeusz Samuel Smoleński     

Tadeusz Samuel Smoleński  

 
 
1884-08-16 - 1909-08-29
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Smoleński Tadeusz Samuel, pseud. dr Samuel Socha, krypt. Tad. Smol. (1884–1909), historyk, archeolog, egiptolog. Ur. 16 VIII w Jaworzu koło Bielska, był synem Stanisława, lekarza (zob.) i Heleny z Babireckich, bratankiem Macieja (zob.), Władysława (zob.), siostrzeńcem Jana Babireckiego (zob.) i młodszym bratem Jerzego (zob.). Osierocony w r. 1889, zamieszkał w Krakowie wraz z bratem u Marii i Jana Babireckich. Po śmierci J. Babireckiego (1902) opiekę nad S-m i jego bratem przejęli stryjowie Maciej i Władysław.

W r. 1902 S. ukończył III Gimnazjum im. Jana Sobieskiego w Krakowie i rozpoczął studia historyczne na UJ. Uczęszczał na seminaria historyczne Wincentego Zakrzewskiego, Stanisława Krzyżanowskiego, Karola Potkańskiego i Wiktora Czermaka, geograficzne Franciszka Schwarzenberg-Czernego, filozoficzne ks. Stefana Pawlickiego i Maurycego Straszewskiego oraz na lektorat arabskiego ks. Franciszka Gołby. W Tow. Akademickim «Młodość» pełnił funkcję sekretarza, należał do Tow. Szkoły Ludowej oraz przez pewien czas udzielał się w «Eleusis», pozostając krótko pod silnym wpływem Wincentego Lutosławskiego. W r. 1904 zachorował na gruźlicę, co wpłynęło na dalsze jego życie. S. zaliczył r. akad. 1902/3 i pierwsze półr. 1903/4. Interesowała go początkowo geografia historyczna, potem tematyka XVI w. Ogłosił z tej dziedziny artykuły: Skargiana (1564–1570), w pracy zbiorowej „Z wieku Mikołaja Reja” (W. 1905) i Wczesna młodość Stanisława Orzechowskiego („Przegl. Hist.” 1906 i odb. W. 1906); monografia o Orzechowskim miała stanowić jego pracę doktorską. Pod pseud. dr Samuel Socha pisał do „Krytyki”, „Książki” i „Nowej Reformy” recenzje i felietony o tematyce historycznej. Był też autorem życiorysów zamieszczanych w „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej”. Rozwijająca się choroba zmusiła go do przerwania studiów uniwersyteckich. Leczył się w Rabce, a następnie w Zakopanem. Prywatne stypendium, pomoc W. Smoleńskiego oraz kontakt z przyjacielem Lutosławskiego – Mieczysławem Geniuszem umożliwiły S-emu w marcu 1905 wyjazd do Egiptu. Pierwsze trzy miesiące spędził u Geniusza w Rassuah koło Port Saidu; zawiązana wówczas przyjaźń trwała do końca życia S-ego: utrzymywali regularną korespondencję, wyjeżdżali wspólnie, a Geniusz wspomagał go finansowo.

W czerwcu 1905 S. przeniósł się do Kairu, a nawiązane tam stosunki z G. Maspero, dyrektorem Service des Antiquités de l’Egypte zadecydowały o jego naukowej przyszłości. Podjął studia nad pismem hieroglificznym, równocześnie pracując w jednej z kairskich firm handlowych. Postanowił pisać pracę doktorską z historii starożytnego Wschodu. Dzięki poparciu Zakrzewskiego i Bolesława Ulanowskiego jeszcze w r. 1905 S. otrzymał subwencję AU w wysokości 600 koron z obowiązkiem przygotowania referatu o stanie badań egiptologicznych w ostatnim pięcioleciu. W grudniu 1905 wraz z Geniuszem odbył podróż do Górnego Egiptu, zwiedzając m.in. Karnak, Teby i Asuan. Wiosną 1906 wspólnie spędzali Wielkanoc w Jerozolimie.

W maju 1906 S. przyjechał do kraju. Podjął starania o dalsze subwencje, uczestniczył w zorganizowanym przez AU Zjeździe Historyczno-Literackim im. Mikołaja Reja. Wyjechał do Kosowa na kurację w lecznicy dr. Apolinarego Tarnawskiego. Dn. 18 VI t. r. na posiedzeniu Wydz. Historyczno-Filozoficznego AU przedstawił referat O dzisiejszym stanie badań egiptologicznych („Spraw. AU” nr 6 i „Bulletin de l’Académie des Sciences de Cracovie”, 1906 nr z czerwca–lipca). Tej tematyce poświęcił też artykuł Wykopaliska egipskie 1901–1906 („Kwart. Hist.” T. 21: 1907). W październiku 1906 po powrocie do Egiptu przyjął zaoferowane mu za pośrednictwem Maspero kierownictwo ekspedycji finansowanej przez Węgra F. Backa, właściciela firmy Orosdi-Back w Kairze, który chciał zaopatrzyć budapeszteńskie Muz. Narodowe w eksponaty egipskie. Dn. 12 I 1907 wyjechał do Szaruny w Górnym Egipcie. W wyniku badań S-ego odkryto tu grób księcia Chua i jego małżonki z VI w. p.n.e., zawierający pokaźny materiał hieroglificzny. Na pobliskim płaskowyżu Kom-el-Ahmar odkrył S. ruiny domu wzniesionego z wtórnym użyciem kamiennych bloków pokrytych reliefami i hieroglifami, pochodzącymi ze zniszczonej świątyni ufundowanej przez Ptolomeusza Sotera. Materiał epigraficzny przyniósł cenne informacje o sztuce sakralnej w początkach dynastii ptolemejskiej. Od 4 do 26 III 1907 S. działał w El Gamhud na lewym brzegu Nilu, gdzie w nekropolii z epoki ptolemejskiej odkrył m.in. 47 kompletnych sarkofagów z mumiami i liczne inskrypcje hieratyczne, demotyczne i greckie. Pogorszenie stanu zdrowia zmusiło S-ego do opuszczenia Gamhud.

W kwietniu 1907 S. rozpoczął w Kairze opracowywanie wydobytych obiektów. W dn. 8 VI przyjechał do Krakowa, 17 VI przedstawił w AU referat Austro-węgierskie wykopaliska w Górnym Egipcie 1907 („Spraw. AU” 1907 nr 6 oraz „Bulletin de l’Académie des Sciences de Cracovie” 1907 nr z czerwca–lipca). W lipcu t.r. ponownie przebywał w Kosowie na kuracji, która jednak nie przyniosła poprawy i do Egiptu S. powrócił chory w październiku t.r. Zdecydował się mimo to na objęcie kierownictwa drugiej ekspedycji finansowanej przez Backa. W grudniu 1907 podjął poszukiwania w Mingar, a w styczniu 1908 w Gamhud, gdzie rozpracował nekropolię z czasów Nowego Państwa oraz pobliski klasztor koptyjski Deir-el-Galamun. Z początkiem marca 1908 był w Kairze, a od 10 do 20 IV wraz z Geniuszem zwiedził Syrię i Galileę, oglądając Bejrut, Baalbek, Damaszek, Tyberiadę, Nazaret, Hajfę i Karmel. Szczegółowe wyniki badań w Szarunie, Kom-el-Ahmar i Galamun publikował S. w kairskich „Annales du Service des Antiquités (T. 9: 1908, T. 10: 1909). Warunki w jakich prowadzone były wykopaliska przedstawił w szkicu etnograficznym Lud górnoegipski („Lud” T. 13: 1907). Zajmował się także przekładami: w l. 1904–5 przełożył dialog Platona „Gorgiasz” (tekst zachowany w rękopisie) oraz opowiadania staroegipskie „Zdobycie pancerza” (niedokończony fragment przekładu) i baśń „Na dworze Cheopsa” („Museion” T. 3: 1913 z. 1). Popularne artykuły o tematyce egipskiej i relacje z wykopalisk zamieszczał ponadto w „Głosie Narodu” i „Słowie Polskim”, którego był stałym korespondentem, oraz w egipskich gazetach ,Bosphore” i „Journal de Caire”. Bibliografia prac S-ego, wstępnie zestawiona przez Krystynę Stachowską, obejmuje ok. 260 pozycji. Praca zamierzona jako doktorska (temat zaproponował Maspero) pt.: Północne ludy morskie za Ramzesa II i Minefty ukazała się już po jego śmierci nakładem AU (Kr. 1912). Działalność archeologiczna S-ego dała początek egipskim zbiorom AU. W r. 1907 F. Back przekazał jej trzy sarkofagi pochodzące z kampanii wykopaliskowej S-ego. Z badań w Szarunie S. przesłał AU dwie kamienne płyty z reliefami oraz skrzynię z czaszkami dla badań antropologicznych. Dla Biblioteki AU nabył w Kairze trzy rękopisy (sygn. 1610, 1611, 1612) – dwa arabskie z komentarzem do Koranu i jeden perski z poematem Saadiego „Gulistan”. W r. 1908 S. przyjął zaoferowaną mu przez Maspero posadę sekretarza II Kongresu Archeologicznego odbywającego się od lipca 1908 do czerwca 1909 w Kairze. Do kraju powrócił w czerwcu 1909; przebywał na kuracji w sanatorium Kazimierza Dłuskiego w Zakopanem. Ostatnie tygodnie życia spędził w Krakowie w szpitalu bonifratrów, gdzie zmarł 29 VIII 1909, pochowany został na cmentarzu Rakowickim.

S. nie założył rodziny.

 

Fot. w. Pilecki J., Tadeusz Samuel Smoleński, pionnier de l’égyptologie polonaise, „Folia Orientalia” T. 2: 1960 (po s. 232); – Bibliogr. historii Pol. XIX w., II cz. 2; Słownik pseudonimów pisarzy polskich XV w. – 1970 r., W. 1996 IV; Czubek J., Katalog rękopisów Akademii Umiejętności w Krakowie, Kr. 1906; Majewski K., Bittner H., Materiały do bibliografii archeologii śródziemnomorskiej za lata 1800–1950, W.–Wr. 1950 poz. 119, 279, 280, 282, 883, 979, 1067, 1068; – Gąsiorowski J., Badania polskie nad sztuką starożytną. Historia nauki polskiej w monografiach, Nr 21 Kr. 1948 s. 36–7; Maspero G., Tadeusz Smoleński, 16 VIII 1884 – 29 VIII 1909, W. 1909 (podob.); Pilecki J., Działalność naukowo-badawcza Tadeusza Smoleńskiego w dziedzinie archeologii egipskiej „Archeologia” T. 10: 1958 (W.-Wr.) 1960 s. 219–38; tenże, Tadeusz Samuel Smoleński pionier polskiej egiptologii (1884–1909), „Przegl. Human.” R. 5: 1961 s. 147–60 (bibliogr.); Stachowska K., Studia uniwersyteckie Tadeusza Smoleńskiego w świetle jego listów do Władysława Smoleńskiego, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 29: 1984 s. 33–119 (bibliogr.); taż, Wkład Akademii Umiejętności w początki polskich badań wykopaliskowych w Egipcie w latach 1910–1914, tamże R. 18: 1972 s. 93–148; taż, Zu den Anfängen des Interesses an Ägypten in Polen. Tadeusz Smoleński (1884–1909) und seine Nachfolger, w: Zur Geschichte der klassischen Altertumswissenschaft, Jena–Budapest–Kr. 1990 s. 105–43; – Dydówna Z., Preissner A., Z korespondencji Bolesława Ulanowskiego (Wyjazdy zagraniczne i prace uczonych polskich poza krajem na początku XX w.), „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 13: 1967 s. 289–93; Stachowska K., Listy Tadeusza Smoleńskiego do Mieczysława Geniusza z roku 1905. Pierwszy rok pobytu w Egipcie, tamże R. 37: 1992 s. 117–79 (bibliogr.); taż, Listy Tadeusza Smoleńskiego… [z l. 1906–9], tamże R. 38–40: 1993–5; taż, Z egipskiego „Dziennika” Tadeusza Smoleńskiego (Dwie kampanie wykopaliskowe), tamże R. 33: 1988 s. 59–147 (bibliogr., podob.); – „Głos Warsz.” 1909 nr 241; „Kur. Warsz.” 1909 nr 243; „Lud” T. 16: 1910 s. 115–16; „Nowa Gaz.” 1909 nr 400; „Nowa Reforma” T. 28: 1909 nr 399; „Przegl. Hist.” T. 9: 1909 z. 2 s. 254–9; – Arch. PAN w Kr.: Spuścizna J. Pileckiego K III–16 nr 15, PAU I–67 nr 165/09, I–62 nr 266/07, I–224; B. Jag.: rkp. 7417; B. PAN w Kr.: rkp. 2159 t. 17 k. 267, rkp. 2234, rkp. 2402 t. 3 k. 797–114, rkp. 4079 k. 122, rkp. 7097; B. Publ. m. St. Warszawy: rkp. 2511; – Mater. źródłowe w posiadaniu bratanka S-ego, ks. bpa Stanisława Smoleńskiego.

Karolina Grodziska

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jan Babirecki

1855-05-16 - 1902-07-28 kartograf
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

August Emil Fieldorf

1895-03-20 - 1953-02-24
generał brygady WP
 

Jan Kanty Federowicz

1858-08-06 - 1924-07-13
kupiec
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Michał Mościcki

1894-09-29 - 1961-03-04
dyplomata
 

Władysław Jabłonowski

1865-09-22 - 1956-06-21
krytyk literacki
 

Wiktor Emeryk Jan Staniewicz

1866-09-21 - 1932-12-23
matematyk
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.