Tas (Tass, Thasso) z Vizmburga h. Złote Strzemię (zm. 1304), starosta krakowsko-sandomierski, starosta kujawsko-pomorski, komornik Królestwa Czeskiego.
Był synem Piotra ze Skalicy (obecnie Česká Skalice), młodszym bratem Sezemy z Czerwonej Hory (Červená Hora), najwyższego sędziego Królestwa Czeskiego w l. 1291–5. Pisał się z zamku Vizmburg (Wiesenburg) nad środkową Upą w północnowschodnich Czechach, zbudowanego w 3. ćwierci XIII w.
Działalność publiczną rozpoczął T. po śmierci króla czeskiego Przemysła Ottokara II (16 VII 1278) jako jeden z najzagorzalszych przeciwników margrabiego brandenburskiego Ottona V Długiego, pełniącego w l. 1278–83 funkcję regenta; często prowadził potyczki z wojskami brandenburskimi. W najbliższym otoczeniu króla czeskiego Wacława II pojawił się 23 VIII 1289, świadkując w dokumencie nadania księciu śląskiemu Bolkowi I Srogiemu m. Chełmsko Śląskie z czterema wsiami. Po czeskim możnowładcy Hynku z Dubé objął z nadania Wacława II urząd star. krakowsko-sandomierskiego. Przyjmuje się, że nastąpiło to po wyborze Jana Muskaty na biskupstwo krakowskie (11 VII 1294), do czego Hynek zmusił kapit. krakowską. Z tytułem starosty T. wystąpił 1 VIII 1294 w Krakowie, potwierdzając komesowi Stefanowi zwanemu Węgrem (Vngarus) nadanie za zasługi dla króla czeskiego dwóch wsi «Wirvitzi», położonych w ziemi sandomierskiej; w dokumencie wystąpili kapelan T-a, Teodoryk, oraz notariusze Konrad i Rudger. T. utrzymał się na tym urzędzie zaledwie kilka miesięcy, bo już 29 III 1 295 urząd starosty pełnił książę opawski Mikołaj. W l.n. brak w źródłach informacji o działalności T-a.
Ponownie T. pojawił się 25 I 1303 w Brześciu, gdzie jako star. kujawsko-pomorski potwierdził sprzedaż przez komesa Stanisława z Brzezia wsi Roskidalino mieszczaninowi brzeskiemu Hanuszowi; nominacja T-a związana była z przejęciem przez króla Wacława II Kujaw brzeskich i Pomorza Gdań. z rąk Krzyżaków (sierpień 1302). Już jednak 20 III 1303 zastąpił T-a na tym urzędzie bliżej nieznany Iwan, identyfikowany przez Błażeja Śliwińskiego ze star. wielkopolskim Janem. Spowodowane to było awansem T-a, najprawdopodobniej na początku t.r., na urząd komornika Królestwa Czeskiego, który objął po burgrabim magdeburskim Burchardzie. Ówczesne kroniki czeskie charakteryzowały T-a jako człowieka bogatego, lecz chciwego, uciskającego ludzi niższego stanu. Zginął z rąk drobnego rycerza Jana Wilka, któremu niesłusznie odebrał majątek; morderstwo zostało dokonane w r. 1304 w obecności króla Wacława II przed dominikańskim kościołem św. Klemensa w Pradze.
T. miał syna Jarosza z Vizmburka, o którym wiadomo, że łupił położone w okolicach Trutnowa majątki klasztoru bożogrobców.
Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Gd. 1997 IV; Urzędnicy, IV/1, V/1, VI/1; – Antonín R., Správa polského území za vlády posledních Přemyslovců, „Sborník Prací Filosofické Fakulty Brněnské University. Řada C” R. 48: 2001 s. 21, 29, 32–3; tenże, Zahraniční politika krále Václava II. v letech 1283–1300, Brno 2009; Bieniak J., Wielkopolska, Kujawy, ziemie łęczycka i sieradzka wobec problemu zjednoczenia państwowego w latach 1300–1306, Tor. 1969 s. 50–5; Hejna A., K sídlištní genezi panství hradu Vízmburka, „Historická Geografie” T. 10: 1973 s. 105–21; Jan L., Václav II a struktury panovnické moci, Brno 2006 s. 72–3; Jurek T., Polska pod władzą obcego króla. Rządy czeskie w latach 1291–1306, w: Król w Polsce XIV i XV wieku, Red. A. Marzec, M. Wilamowski, Kr. 2006 s. 207; Kutrzeba S., Starostowie, ich początek i rozwój do końca XIV w., „Rozpr. AU Wydz. Hist.-Filoz.” T. 45: 1903 s. 236–7; Nowakowski T., Małopolska elita władzy wobec rywalizacji o tron krakowski w latach 1288–1306, Bydgoszcz 1993 s. 59–60; Pietras T., „Krwawy wilk z pastorałem”. Biskup krakowski Jan zwany Muskatą, W. 2001; Rodziewicz A., O dacie elekcji Jana Muskaty na biskupstwo krakowskie, „Gdań. Studia z Dziej. Średniowiecza” 1995 nr 2 s. 129–36; Śliwiński B., Pomorze Wschodnie w strukturze państwa Wacława II i Wacława III (Okoliczności zaprowadzenia czeskich rządów, problem starostw pomorskiego, kujawskopomorskiego i wielkopolsko-kujawsko-pomorskiego), w: Rola komunikacji i przestrzeni w średniowiecznych i wczesnonowożytnych dziejach Czech i Polski, Red. A. Paner, W. Iwańczak, Gd. 2008 s. 355, 359, 363, 370; Šimák J. V., Počátky erbu Třmene, „Časopis Rodopisné Společnosti Československé v Praze” R. 4: 1932 nr 1 s. 1–9, nr 2 s. 65–74; Vaníček V., Velké dějiny zemí Koruny české, sv. III. 1250–1310, Praha–Litomyšl 2002 s. 429–31, 453–4, 533–4; Włodarski B., Polska i Czechy w drugiej połowie XIII i początkach XIV wieku (1250–1306), Lw. 1931 s. 137–40, 164–6; – Cod. Pol., II/1; Fontes Rer. Boh., III, IV; Kod. Mpol., II; Kod. Wpol., VI; Mon. Germ. Hist., V/1; Mon. Pol. Vat., III; Pomm. Urk.-buch; Regesta diplomatica nec non epistolaria Bohemiae et Moraviae, Ed. J. Emler, Pragae 1882 II.
Dariusz Karczewski