Righi Tomasso (1727–1802), rzeźbiarz, sztukator. Ur. w Rzymie.
Dn. 11 XII 1757 R. został członkiem Congregazioni Virtuosi, w r. 1779 jej regentem. Od 3 VIII 1760 sprawował różne funkcje w Akademii św. Łukasza w Rzymie i był jej profesorem. W Rzymie wykonał dekorację figuralną Złotego Salonu (Salone d’oro) w Pałacu Chigich (1766–7), brał udział w pracach dekoracyjnych wnętrz Cassino willi Borghese; w kościele ŚŚ. Łukasza i Marcina wykonał nagrobek architekta i inżyniera C. P. Balestra, ozdobiony portretowym medalionem zmarłego (1776). Z gipsowego modelu R-ego A. Calamanti wykonał w r. 1785 popiersie papieża Piusa VI, zamówione przez miasto Anconę.
W r. 1784 bp wileński Ignacy Massalski sprowadził R-ego do Wilna, powierzając mu wykonanie prac dekoracyjnych przy przebudowywanej przez Wawrzyńca Gucewicza katedrze Św. Stanisława. R. wykonał wówczas grupę w płaskorzeźbie Ofiara Noego w tympanonie świątyni, 5 prostokątnych płaskorzeźb zdobiących fasadę pod portykiem ze scenami z dziejów apostolskich (Zesłanie św. Ducha, Uzdrowienie chromego, Kazanie św. Piotra, Św. Paweł uzdrawiający chorego, Śmierć Ananiasza i Safiry), cztery figury Ewangelistów ustawione w niszach między pilastrami portyku, posągi Abrahama i Mojżesza w niszach po obu stronach portyku. Wewnątrz zaś katedry wykonał posągi symbolizujące Miłość Boga i Miłość bliźniego, wypełniające nisze ścian zamykających boczne nawy od strony prezbiterium. R. zatrudniony był również przy dekorowaniu siedziby biskupiej w Werkach pod Wilnem.
Ok. r. 1790 (1791) R. przyjechał do Warszawy, gdzie znalazł zatrudnienie na dworze króla Stanisława Augusta. Pracował głównie przy dekoracji letniej siedziby królewskiej w Łazienkach. Główną tam jego pracą było wykonanie (w technice narzutowej) w l. 1792–3, wedle projektu «pierwszego» rzeźbiarza królewskiego Andrzeja Le Bruna, 16 posągów sławnych dramaturgów starożytnych i nowożytnych (m. in. Ajschylosa, Eurypidesa, Arystofanesa, Seneki, Szekspira, Calderona, Racina, Moliera, a także dwóch polskich dramaturgów, Stanisława Trembeckiego i Adama Naruszewicza), przedstawionych w pozycji siedzącej (w okresie międzywojennym XX w. zastąpiono je 8 inaczej skomponowanymi kamiennymi posągami dramaturgów) oraz leżące postacie – alegorie Komedii i Tragedii. W r. 1793 wykuł w kamieniu dwie leżące postacie – alegorie rzek (Wisły i Dźwiny), ustawione na krańcach tarasu przed Pałacem Na Wodzie (w r. 1855 zostały zastąpione alegoriami Wisły i Bugu wyrzeźbionymi przez Ludwika Kauffmana. Rzeźby R-ego, bardzo zniszczone, znajdują się obecnie na tarasie przed Starą Pomarańczarnią w Łazienkach). Do wnętrz Pałacu na Wodzie R. wykonał 3 pary puttów z białego marmuru, ujmujących popiersia cesarzy nad wejściami w Rotundzie oraz 2 pary puttów (także marmurowych) do Sali Balowej – (jedne ujmują kartusz herbowy nad wejściem na galerię kolumnową, drugie podtrzymują zegar, ozdobiony nadto przez R-ego maską Chronosa). R. nie otrzymywał stałej pensji od króla; za wszystkie prace w Łazienkach otrzymać miał 1 150 dukatów. W r. 1795 nie zatrudniany już od 2 lat przez króla (który był winny R-emu jeszcze 180 dukatów) artysta pozostawał w Warszawie, oczekując dalszych zamówień. Mieszkał nadal w Łazienkach w «oficynie przy teatrze» w Starej Pomarańczarni. W r. 1795 król przyznał mu gratyfikacji 400 dukatów oraz miesięczną pensję 20 dukatów, którą w r. 1795 odbierał R. od Mateusza Tokarskiego, w r. 1796 – od Marcelego Bacciarellego; w t. r. wypłacono mu także 540 dukatów. Po 10 dukatów miesięcznie wypłacano mu jeszcze do połowy 1797 r. W r. 1802 w dokumencie przedstawionym rządowi pruskiemu przez Bacciarellego w sprawie utworzenia Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, figuruje «le vieux Righi» – jako jedyny wówczas rzeźbiarz, który mógłby pełnić funkcje profesora rzeźby. R. zmarł w r. 1802 w Warszawie.
Stosunki rodzinne R-ego nie są znane.
Thieme-Becker, Lexikon d. Künstler (Z. Batowski); Kłos J., Wilno – przewodnik krajoznawczy, Wil. 1929 s. 121, 122; – Kwiatkowska M. I., Rzeźba XVIII w., w: Warszawa w latach 1526–1795, W. 1984 s. 528, 529; Kwiatkowski M., Łazienki, W. 1972 s. 193, 198, 215; Tatarkiewicz W., Łazienki Warszawskie, W. 1968 s. 50, 68, 84, 90, 107; tenże, Michał Płoński, W. 1926 s. 18 („Indication des artistes qui se trouvent à Varsovie”); – AGAD: Arch. Kameralne III/477 (Notte des ouvrages de Mr le chevalier Righi), III/483 (pokwitowania pensji miesięcznych I–XII 1796), III/484 (pokwitowania I–VI 1797), Arch. Korespondencji Stanisława Augusta 5A (listy Bacciarellego z 3 VI, 2 VII, 20 IX, 12 X, 8 XI, 11 XI 1793), 5B (k. 233 Depense 1 IV – 30 VI 1796).
Maria Irena Kwiatkowska