INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Wacław Ksawery Osiński     

Wacław Ksawery Osiński  

 
 
Biogram został opublikowany w 1979 r. w XXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Osiński Wacław Ksawery (1868–1945), ksiądz katolicki, działacz narodowy w Prusach Wschodnich. Ur. 2 XII w Sztumskim Polu w pow. sztumskim, w wielodzietnej rodzinie właściciela gospodarstwa Konrada i Marii z Kamińskich, był bratem Bolesława (zob.). Wychowywał się w domu o tradycjach patriotycznych. Progimnazjum ukończył w Pelplinie (1888), maturę uzyskał w Malborku (1891), następnie ukończył Seminarium Duchowne w Braniewie, otrzymując święcenia kapłańskie we Fromborku 29 X 1894. Pracował jako wikary najpierw w Gietrzwałdzie (1894–9), następnie w Opaleńcu (1899–1904). W r. 1904 został proboszczem w polskiej parafii Butryny pod Olsztynem. W l. 1904–5 był ostatnim redaktorem polskiego centrowego pisma „Warmiak”. W marcu 1911 założył w Butrynach Katolicki Związek Robotniczy, liczący ok. 130 członków, i został jego prezesem. Przed pierwszą wojną światową nie uczestniczył w polskich poczynaniach politycznych. Zdecydowanie opowiedział się po stronie polskiej w okresie plebiscytu. W dn. 24 II 1920 na tzw. sejmiku ludu warmińskiego O. został patronem Związku Towarzystw Ludowych, skupiającego ok. 5 000 członków. Był wiceprezesem Warmińskiej Rady Ludowej. Przy jego poparciu ukazał się pierwszy i ostatni zarazem numer „Przyjaciela Ludu Warmińskiego” (1 VI 1920). Przed głosowaniem plebiscytowym powołano go do Komisji Kontrolującej na pow. olsztyński. Po plebiscycie wraz z Janem Baczewskim udał się do premiera Wincentego Witosa, aby zorientować się w politycznych zamierzeniach rządu polskiego wobec ludności polskiej w Prusach Wschodnich. W r. 1922 został prezesem utworzonego 30 XI 1920 w Olsztynie Związku Polaków w Prusach Wschodnich, który wszedł w skład Związku Polaków w Niemczech (ZPwN) jako tzw. IV Dzielnica (ukonstytuowana 1 I 1923). Prezesem IV Dzielnicy aż do r. 1939 był O. Ponadto wchodził do Rady Naczelnej ZPwN. W r. 1921 wybrano O-ego na członka Rady Nadzorczej Banku Ludowego w Olsztynie, a następnie na jej prezesa. Był także prezesem spółdzielni rolniczo-handlowej «Rolnik». O. wiele uwagi poświęcał kwestii szkolnej. W r. 1921 wystosował memoriał do rejencji olsztyńskiej w sprawie nauczania języka polskiego. Przez kilka lat piastował funkcję prezesa Polsko-Katolickiego Tow. Szkolnego na Warmię, opiekował się specjalnie szkołą polską w Chaberkowie, a także dziećmi polskimi w Kopance. Miał sporą polską bibliotekę. Dzięki jego postawie w kościele butryńskim nabożeństwa polskie odbywały się aż do r. 1933, a tylko w pierwszą niedzielę miesiąca głoszono, obok polskiego, kazanie niemieckie.

O. udzielał się w prawie wszystkich akcjach wyborczych w okresie międzywojennym. Kilkakrotnie kandydował z ramienia Polskiej Partii Ludowej do Parlamentu Rzeszy (luty 1921, maj 1924, wrzesień 1930), a w marcu 1928 stanął na czele Tymczasowego Komitetu Wyborczego na Warmię. W r. 1933 uzyskał mandat do sejmiku prowincjonalnego Prus Wschodnich, w r. 1935 został opiekunem Hufca Harcerskiego w Prusach Wschodnich. Działalność O-ego władze niemieckie systematycznie inwigilowały. W r. 1933 za to, iż nie chciał wpuścić na cmentarz hitlerowskiego pocztu sztandarowego, dokonano napadu na plebanię w Butrynach. Gwałtowne ataki ze strony nazistowskiej prasy, a także nacisk bpa M. Kallera spowodowały, że O. w r. 1935 przeszedł na emeryturę i zamieszkał w Olsztynie, nadal jednak pełniąc liczne funkcje w organizacjach polskich. W dn. 1 IX 1939 aresztowano go i ok. 7 IX t. r. wywieziono do obozu w Hohenbruch koło Królewca, skąd został uwolniony prawdopodobnie w październiku 1939. Za pomoc świadczoną polskim jeńcom wojennym otrzymał w lutym 1940 wyrok: 9 miesięcy więzienia, które odsiedział w Olsztynie, częściowo w miejscowym areszcie szpitalnym. Następnie bp Kaller skierował go na plebanię do Krosna w pow. braniewskim. Jesienią 1944 ewakuowano go do Pilawy, skąd po dłuższej chorobie udał się na Pomorze Gdańskie do Wejherowa. Tam zmarł 17 III 1945.

 

Leksykon Polactwa w Niemczech, W.–Wr. 1973; Oracki, Słown. Warmii; – Fato profugi. Vom Schicksal ermländischer Priester 1939–1945–1965, Kiel 1965 s. 48; Lehr H., Osmańczyk E., Polacy spod znaku Rodła, W. 1972 (fot.); Lemański A., Za wierną służbę, „Słowo na Warmii i Mazurach” 1958 nr 12; Łagodziński S., Z badań nad obozem Hohenbruch, „Komun. Mazur.-Warmińskie” 1976 nr 1 s. 70, 76; Obłąk J., Sprawa polska ludności katolickiej na terenie diecezji warmińskiej w latach 1870–1914, „Nasza Przeszłość” T. 18: 1963 s. 79; Reifferscheid G., Das Bistum Ermland und das Dritte Reich, Köln–Wien 1975 s. 236; Schwark B., Ihr Name lebt, Osnabrück 1958 s. 84–5; Sikora K., Nagrobek śp. ks. O-ego, „Słowo na Warmii i Mazurach” 1973 nr 9; Sołoma A., Za każdą cenę, W. 1976; Sowa P., Cena polskości, W. 1976 s. 74; Szołdrski W., Martyrologium duchowieństwa polskiego pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945, w: Sacrum Poloniae Millennium, Rzym 1965 XI; Wrzesiński W., Plebiscyty na Warmii i Mazurach oraz Powiślu w 1920 roku, Olsztyn 1974; tenże, Ruch polski na Warmii, Mazurach i Powiślu w latach 1920–1939, Olsztyn 1973; – Baczewski J., Wspomnienia Warmiaka, W. 1961; Gębik W., Z diabłami na ty, Gd. 1972; Wawrzynek W., Pamiętnik Opolanina, Kat. 1965 s. 177; – „Gaz. Olsztyńska” 1894 nr 61, 1895 nr 68, 1909 nr 17, 19, 1920 nr 26, 65, 1929 nr 131 (fot.), „Komun. Mazur.-Warmińskie” (Olsztyn) 1959, 1961, 1967, 1968; – AAN: Związek Polaków w Niemczech, nr 11, deklaracja członkowska ZPwN O-ego; Ośrodek Badań Nauk. im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie: Zbiory Specjalne, Malewski J., Rola i zadania banków ludowych i spółdzielni rolniczo-handlowych w b. Prusach Wschodnich w okresie między I a II wojną światową, (mszp.) sygn. PTH–R. 41; WAP w Olsztynie: Rejencja Olsztyńska I 260, Landratura Olsztyńska VIII/1-A-21, Ostdeutscher Heimatdienst 41, 107, 115, 119, 124, 191; – Informacje Alfonsa Lemańskiego z Kwidzyna oraz Władysławy Knosały, Juliusza Malewskiego i Pelagii Stramkowskiej z Olsztyna.

Janusz Jasiński

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.