INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Wojciech Malski h. Nałęcz      Wojciech de Male, Wojewoda Łęczycki i SGW zaświadcza... - Poznań 24 XII 1443 - Archiwum Państwowe w Poznaniu - źródło kopii cyfrowej: www.wbc.poznan.pl
Biogram został opublikowany w 1974 r. w XIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

  

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Malski Wojciech h. Nałęcz (zm. 1454), wojewoda łęczycki, namiestnik królewski na Wielkopolskę. Pochodził zapewne z jednowioskowej szlachty, z Małego nad Nerem w Łęczyckiem; był może synem Bartłomieja Malskiego, u schyłku XIV w. łęczyckiego komornika sądowego. Z braci M-ego, współdziedziczących z nim Małe, znamy Mikołaja (potem kanonika wieluńskiego) oraz Wincentego; trzeci Malski (wg tzw. Constitutiones Lancicienses) zginął na Litwie. Karierę rozpoczął M. dotarłszy na dwór Zygmunta Luksemburskiego, gdzie został zapewne rycerzem nadwornym. W r. 1410, na wieść o zbliżającej się wojnie, wraz z grupą innych Polaków (m. in. Zawiszą Czarnym), wrócił do kraju. Brał zapewne udział w bitwie grunwaldzkiej, odznaczył się pod Koronowem; za zasługi wojenne otrzymał jeszcze t. r. w zarząd Grabiny, a potem, po nagłej śmierci Jaśka Sokoła, zamek w Radzynie, który skutecznie obronił, wraz z Dobkiem Puchałą przed wojskami Henryka Plauena. W r. 1412 towarzyszył Władysławowi Jagielle na Węgry, gdzie uczestniczył jako jeden z polskich rycerzy w głośnym turnieju budzińskim.
Wiosną 1413 otrzymał M. starostwo konińskie w Wielkopolsce, które posiadał jeszcze 4 VI 1414; w następnych latach (przed 25 V 1416) przeszedł na star. dobrzyńskie. Tutaj zbliżył się do spraw krzyżackich: świadkował na dokumencie przedłużenia pokoju z Krzyżakami, wystawionym przez Jagiełłę w Inowrocławiu 25 V 1416 (podobnie na akcie dalszego przedłużenia pokoju, spisanym w Brześciu 26 IV 1418). Latem 1417 należał do panów polskich paktujących z Krzyżakami w Solcu; korespondował wtedy z w. mistrzem i komturem toruńskim; stał wówczas blisko króla, towarzysząc mu, jako jeden z nielicznych Polaków, podczas zimowych pobytów Jagiełły na Litwie. W r. 1418 jako starosta dobrzyński występował kilkakrotnie Dobek Malski, zapewne krewny M-ego, nieco później (przed 20 XII 1418) Dobrzyń dostał się Januszowi Kościeleckiemu. W r. 1419 brał M. najpewniej udział w wojnie krzyżackiej, występował też wśród uczestników obozowego sejmu pod Czerwińskiem 15 VII t. r. Zapewne na tymże sejmie otrzymał podkomorstwo łęczyckie; nieco później (1420?) na kilkanaście lat objął po Mikołaju Oporowskim urząd starosty łęczyckiego. Dn. 8 IV 1421 świadkował na dokumencie przymierza polsko-brandenburskiego, a po wojnie krzyżackiej 1422 r. gwarantował pokój melneński. Wiosną 1423 bawił z królem w Kieżmarku, należał do gwarantów aktu przymierza z Zygmuntem Luksemburskim. W rok później (7 VI 1424) sygnował ugodę nieszawską z w. mistrzem. Świadectwem bliskich związków M-ego z królem było mianowanie go marszałkiem dworu (ochmistrzem) królowej Zofii (ok. r. 1426) i jednocześnie (1424–35) starostą Nowego Korczyna, ulubionej rezydencji Jagiełły. W r. 1431 M. występował jako jeden z prokuratorów młodej królowej podczas rozprawy przeciw Janowi Straszowi z Kościelnik, oskarżonemu o zniesławienie Zofii. W l. 1430/1 otrzymał kasztelanię łęczycką.
W r. 1431 M. uczestniczył w wyprawie przeciw księciu Świdrygielle, w końcu lipca t. r., wraz z Wawrzyńcem Zarembą, posłował od króla do Świdrygiełły z propozycjami pokojowymi, następnie wszedł do jedenastoosobowej rady wojennej powołanej przez króla do kierowania działaniami wojennymi i oblężeniem Łucka. Pod koniec rządów Jagiełły M. zbliżył się najpewniej do stronnictwa oligarchii małopolskiej. Występował w tym czasie na wszystkich sejmach, gwarantując przywileje ziemskie Jagiełły: jedlneński z r. 1430 i krakowski z r. 1433, należał do wystawców dokumentu, którym ogół szlachty obiecał wybór na tron polski, po śmierci Jagiełły, jednego z jego synów (1430); gwarantował też wraz z innymi dotrzymanie układów Jagiełły z księciem Zygmuntem Kiejstutowiczem (1433, 1434); podobnie pokój brzeski z Krzyżakami (1435). W r. 1434 poręczał wraz z innymi za młodego Władysława Jagiellończyka, że po dojściu do pełnoletniości potwierdzi przywileje koronne. W r. 1436 (pomiędzy 1 VI a 11 VII) uzyskał godność wojewody łęczyckiego; zapewne wtedy złożył ochmistrzostwo dworu królowej oraz starostwo łęczyckie. W kwietniu 1438 podpisał akt konfederacji korczyńskiej odcinającej się od ruchu prohusyckiego i opozycji młodoszlacheckiej. Niedługo potem, wyznaczony przez grudniowy sejm piotrkowski 1438 r., posłował ze Zbigniewem Oleśnickim, Wincentym Kotem, Janem Czyżowskim i Janem Tęczyńskim na Śląsk, gdzie 10 II 1439 podpisał ugodę namysłowską w sprawie zawieszenia broni w wojnie czeskiej.
Od chwili powrotu ze służby u Zygmunta Luksemburskiego M. przemieszkiwał w swych kolejnych starostwach. Towarzyszył też często Jagielle w jego stałych objazdach kraju. W bliżej nie znanym czasie otrzymał od Jagiełły w użytkowanie zamek w Dobczycach w Małopolsce z przyległym, znacznym kluczem wsi; tenutę tę w r. 1436 zastawił Mikołajowi i Janowi, braciom Lanckorońskim z Brzezia. Dobczyc już od nich nie wykupił; t. r. za 2 100 grzywien i za posiadaną wcześniej wieś Poprężniki w Sieradzkiem kupił od Małgorzaty, żony Mikołaja Tumigrały, jej dobra koło Sieradza: Charłupię Wielką, Drząznę, Rowy, Zgniłą Dąbrówkę, Wróblew, Pyszków i Zawidów. W r. n. na Charłupi zapisał 1000 grzywien posagu i wiana swej żonie Dorocie. Charłupia stała się główną siedzibą M-ego, miał tu dwór (curia) i «fortalicium».
W początkach kwietnia 1440 Władysław III, wyjeżdżając na Węgry, wyznaczył na czas swej nieobecności w kraju M-ego swoim zastępcą (locumtenens) w Wielkopolsce. W pierwszych latach urzędowania M. ograniczał swą działalność przede wszystkim do swych ziem rodzinnych: sieradzkiej i łęczyckiej, sprawując sądy w stolicach województw oraz w swej Charłupi. Egzekwował też mandaty królewskie nadchodzące z Węgier. Uczestniczył w sejmach i zjazdach, jak piotrkowski (październik 1441), sieradzki, warcki i koniński (1442), kolski (luty 1443). W czerwcu 1442 prowadził pospolite ruszenie wielkopolskie, obległ zamki w Gorzowie śląskim i Ciecierzynie pod Kluczborkiem w odwet za najazdy śląskie na pogranicze wielkopolskie. W sprawy śląskie interweniował też w r. 1444, żądając od bpa wrocławskiego, księcia Konrada, wypuszczenia na wolność brata, księcia wrocławskiego Konrada Białego. Latem 1443 (pomiędzy 23 VI a 16 VIII) M. otrzymał starostwo generalne Wielkopolski, z którego odwołano Małopolanina Krzesława z Kurozwęk. Odtąd M. rozpoczął regularne objazdy właściwej Wielkopolski, podczas których korzystał, jak się zdaje, z przysługujących królowi stacji w klasztorach wielkopolskich. Odbywał często sądy (iudicia regalia) w stolicach powiatów wielkopolskich, zmienił tamże obsadę wszystkich urzędów burgrabiowskich, opierając się w nowych nominacjach na ludziach miejscowych.
Funkcje wicekróla zachował i po śmierci Warneńczyka; zdaje się, że rozszerzył nawet wówczas swe kompetencje, m. in. korzystał z przysługującego królowi prawa prezenty na opróżnione beneficja kościelne (np. proboszcza kolegiaty w Poznaniu), a na sejmach – kwietniowym 1445 r. w Sieradzu i sierpniowym t. r. w Piotrkowie – obsadzał wakujące urzędy ziemskie w Wielkopolsce: kasztelanię i chorążostwo kaliskie oraz pisarstwo ziemskie poznańskie, a zapewne i kasztelanię międzyrzecką. Na sejmach okresu bezkrólewia odgrywał znaczną rolę, uczestniczył też w sejmikach wielkopolskich w Środzie (lipiec i wrzesień 1445, listopad 1446) i w Kole (w czerwcu 1446). Po wyborze przez sejm piotrkowski w marcu 1446 Bolesława mazowieckiego na króla Polski, M. wszedł w skład delegacji wysyłanej przez sejm do tegoż księcia. We wrześniu należał do grupy panów posłujących od sejmu parczewskiego do przebywającego w Brześciu Lit. Kazimierza Jagiellończyka, którzy załatwili ostatecznie zgodę księcia na przyjęcie polskiej korony.
Kazimierz Jagiellończyk, który sierpniowemu sejmowi 1445 r. zalecał pozostawienie tymczasowej władzy w kraju w rękach namiestników wyznaczonych przez swego starszego brata, po wyrażeniu zgody na przyjęcie korony nazywał M-ego swym namiestnikiem w Wielkopolsce; jednakże jeszcze przed przybyciem do Krakowa zawiesił specjalnym listem do czasu koronacji obsadzenie, nadanego przez M-ego, probostwa poznańskiego. Dn. 3 V 1447 M., tytułujący się jeszcze namiestnikiem królewskim, wraz z kilkoma innymi panami zawarł w imieniu króla-elekta pokój z miastami śląskimi. W końcu maja M. pojawił się przy królu w Lublinie; dn. 5 VI t. r. występuje po raz ostatni z tytułem locumtenensa. Brak wiadomości o pobycie M-ego na uroczystościach koronacyjnych młodego króla; prawie natychmiast po dojściu do rządów Kazimierz odsunął M-ego od wpływów, cofnął też nadania urzędów ziemskich z jego decyzji. M. nie towarzyszył już królowi w inauguracyjnym objeździe Wielkopolski w lipcu–sierpniu 1447, asystował mu tylko podczas pobytu w Łęczycy 20 VIII t. r. W pierwszych dniach września t. r. utracił M. starostwo wielkopolskie. W latach następnych przebywał zapewne w Charłupi, bawił też na sejmach piotrkowskich w czerwcu 1451 i 1453, nie odgrywał jednak, jak się zdaje, większej roli. Z okazji przejazdów króla zjeżdżał do Łęczycy (1450, 1452). Żył jeszcze w lutym 1454; zmarł niedługo potem; dn. 6 III t. r. występuje jego następca na woj. łęczyckim, Piotr Oporowski. Przed śmiercią przeszedł na palację sieradzką.
Z małżeństwa z Dorotą, która żyła jeszcze w r. 1474, pozostawił M. kilku synów: z nich Jan (być może identyczny z dworzaninem prymasa J. Gruszczyńskiego z r. 1469) w r. 1460 zapisał się na Uniw. Krak., Wincenty natomiast, znany jako podkomorzy sieradzki (zmarł między 9 II 1505 a 14 II 1506), był ojcem trzech synów, żyjących za panowania Zygmunta Starego: Wincentego, chorążego mniejszego sieradzkiego w l. 1515–37, Wojciecha i Dobrogosta, zwanych niekiedy Charłupskimi lub Chartłupskimi.
M. stanowi przykład nierzadkiego w średniowieczu awansu jednostki od jednowioskowego rycerza do namiestnika królewskiego. Potomkowie M-ego nie zrobili kariery politycznej ani kościelnej, zeszli znów do roli średniej szlachty o znaczeniu lokalnym.

Boniecki, (Charłupscy); Niesiecki, (Chartłupski); Uruski; Fedorowicz, Dostojnicy i urzędnicy; Gąsiorowski A., Urzędnicy wielkopolscy 1385–1500. Spisy, P. 1968; Lasocki Z., Dostojnicy i urzędnicy ziemi dobrzyńskiej w XIV i XV wieku, W. 1934 s. 19; Piotrowski T., Dostojnicy województwa łęczyckiego za pierwszych Jagiellonów, W. 1935; – Caro J., Dzieje Polski, W. 1897 IV 237–49; Gąsiorowski A., Urzędnicy zarządu lokalnego w późnośredniowiecznej Wielkopolsce, P. 1970 (tu m. in. na s. 252–3 itinerarium M-ego w l. 1443–1447); tenże, Wielkopolska w ostatnich księgach Roczników Jana Długosza, „Studia Źródłoznawcze” T. 15: 1970 (wyd. 1971) s. 180; tenże, Wybór urzędników podczas bezkrólewia w Polsce średniowiecznej, w: Europa-Słowiańszczyzna-Polska, studia ku uczczeniu profesora Kazimierza Tymienieckiego, P. 1970; Heck R., Tabor a kandydatura jagiellońska w Czechach (1438–1444), Wr. 1964; Kobierzycki J., Przyczynki do dziejów ziemi sieradzkiej, W. 1915 II 63, 66, 67; Szymczakowa A., Szlachta sieradzka w XV wieku. Magnifici et generosi, Ł. 1998; – Acta capitulorum, II; Akta grodz. i ziem. V, VII, IX; Akta Unii; Album stud. Univ. Crac., I 162; Arch. Kom. Hist. AU, IV 439, 622; Cod. epist. saec. XV, I–III; Cod. epist. Vitoldi; Cod. Pol., I, III; Cod. Regni Pol. et M. Duc. Lit., IV 90; Długosz, Historia, IV–V; Knigi polskoj koronnoj mietriki XV stoletija, W. 1914; Kod. katedry krak., II; Kod. Litwy, 224, 302; Kod. m. Kr., I; Kod. Mpol., IV; Kod. Wpol., V; Matricularum summ., III, IV; Mosbach A., Przyczynki do dziejów polskich z Archiwum miasta Wrocławia, P. 1860 s. 99; Pawiński A., Sejmiki ziemskie, Początek ich i rozwój… 1374–1505, W. 1895 s. V–VIII, XXXIV, XLII–XLIV (aneksy źródłowe); Regesta historico-diplomatica ordinis S. Mariae Theutonicorum 1198–1525, Wyd. E. Joachim, W. Hubatsch, Göttingen 1948–50 I nr 2489, 2530, 4292, II nr 1884; Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert, Hrsg. v. E. Weise, Königsberg 1939 I 115, 127, 147, 211; Starod. Prawa Pol. Pomn., II nr 2391, 2441, 2498, 2583, 2780, 3193, 3302a; Zbiór dokumentów mpol., II nr 515; – AGAD: Sieradz ziem, nr 10 k. 79v.–80, 174v., 182, 214v., nr 11 k. 2, 278v., 280, 293, 397 (ostatnia wzmianka o M-m), Łęczyca ziem. 12, k. 55, 244, Dokument perg. 1430; Arch. Państw. w P.: księgi Kr. 1 (specjalna księga sądowa M-ego jako namiestnika z lat 1440–1447), Poznań grodz. 2 (wielkopolska księga rezygnacji M-ego z lat 1443–1447), Kalisz grodz. 28 k. 543v. (syn Wincenty), Poznań ziem. 5 k. 96, Kościan ziem. 4 k. 370 (Dobek Malski).
                                                                                                                                                                                                                         Antoni Gąsiorowski

 

 

Powyższy tekst różni się w pewnych szczegółach od biogramu opublikowanego pierwotnie w Polskim Słowniku Biograficznym. Jest to wersja zaktualizowana, uwzględniająca opublikowane w późniejszych tomach PSB poprawki i uzupełnienia.    

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

starostwo generalne Wielkopolski, bitwa pod Koronowem 1410, konfederacja nowokorczyńska Oleśnickiego 1438, starostwo korczyńskie (nowokorczyńskie, nowomiejskie, Woj. Sandomierskie), sejmy XV w., przywilej jedlneński 1430, pokój nad jeziorem Melno 1422, starostwo łęczyckie, herb rodu Nałęczów, sygnatariusze traktatów międzynarodowych, rada wojenna przy królu, palacja łęczycka, walki z Krzyżakami, pokój w Brześciu Kujawskim 1435, bezkrólewie po śmierci Władysława III, pospolite ruszenie Wielkopolski, sprawa sukcesji po Władysławie II Jagielle, sygnatariusze Pokoju Brzeskiego 1435, świadkowanie na dokumentach królewskich, dobra w Woj. Sieradzkim, towarzyszenie królowi w podróżach, królewszczyzny w Woj. Łęczyckim, przymierze z Brandenburgią 1421, zjazd krakowski 1433, królewszczyzny w Woj. Sandomierskim, sejmiki wielkopolskie, sejm 1446 marcowy, piotrkowski, elekcja Bolesława IV Mazowieckiego na tron polski 1446, dobra w Woj. Łęczyckim, urzędy ziemskie łęczyckie, zjazd w Kieżmarku 1423, poselstwo do Wielkiego Księcia Litwy, zjazd sieradzki 1445, zjazd piotrkowski 1445, zjazd parczewsko-brzeski 1446, królewszczyzny w Woj. Krakowskim, poselstwo do ks. Świdrygiełły, dowodzenie oblężeniami, wyprawa pruska 1410, proces królowej Zofii, starostwo konińskie (Woj. Kaliskie), wojna Jagiełły ze Świdrygiełłą, brat - kanonik wieluński, kandydatura Kazimierza Jagiellończyka na króla Polski, zjazd w Jedlni 1430, układ z Zygmuntem Kiejstutowiczem 1434, sejm 1438, piotrkowski, oblężenie Łucka 1431, królewszczyzny w Woj. Inowrocławskim, królewszczyzny w Woj. Kaliskim, wyprawa łucka 1431, kandydatura Bolesława IV Mazowieckiego na króla Polski, korespondencja z Wielkim Mistrzem krzyżackim, dowodzenie pospolitym ruszeniem, kasztelania łęczycka, pertraktacje ze Ślązakami, dwór Zygmunta Luksemburskiego, starostwo dobrzyńskie (Woj. Inowrocławskie), dwór królowej Zofii (Holszańskiej), sejm 1419, obozowy, pod Czerwińskiem, świadkowanie na traktatach międzynarodowych, starostwo dobczyckie (Woj. Krakowskie), sejm 1441, piotrkowski, pertraktacje z książętami dzielnicowymi, posłowanie od sejmu do króla-elekta, sprawa obsady godności kościelnych, utrata królewszczyzny, sejm 1451, piotrkowski, sejm 1453, piotrkowski, palacja sieradzka, syn - urzędnik ziemski, bohaterowie monografii biograficznych, sprawa Wojciecha Jastrzębca
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.