INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Zofia Oborska (z domu Potocka, 1.v. Czosnowska)     

Zofia Oborska (z domu Potocka, 1.v. Czosnowska)  

 
 
ok. 1787 - 1857-02-13
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

  

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Oborska z Potockich, 1. v. Czosnowska, Zofia (ok. 1787–1857), dama z epoki Ks. Warsz., kochanka księcia Józefa. Była córką Dominika Potockiego, starosty sokolnickiego, i Anny z Czosnowskich, siostrą Marcelego Potockiego, adiutanta księcia Józefa, właściciela Buczacza (zm. 1851). Jako młodziutka dziewczyna «okazywała [wg Girtlera] jakąś przedwczesną krewkość», a nawet «biegała nocą… do młodego przystojnego hajduka», przeto rodzina wydała ją, 16-letnią, za stryjecznego wuja, strażnika polnego kor. z r. 1792, Wincentego Czosnowskiego. Po paru latach małżeństwa doszło do nieporozumień i do separacji; O. przeniosła się do Warszawy, gdzie «nader kształtna blondynka, śnieżnej białości, ze ślicznymi rysami twarzy i dużymi błękitnymi oczyma» (Falkowski); zabłysnęła w towarzystwie. Ok. r. 1808 rozkochał się w niej książę Józef Poniatowski i «wskutek tak ścisłych związków» przyszedł na świat syn (8 XII 1809), Józef Ponitycki. Ojciec odwiedził (incognito) matkę i dziecko w styczniu 1810, a w testamencie zapisał synowi 15 000 czerwonych zł oraz 600 zł dla matki. Wkrótce potem nastąpił oficjalny rozwód z Czosnowskim. O. towarzyszyła księciu w licznych zabawach, organizowanych przez towarzystwo z pałacu «Pod Blachą», wywołując zgorszenie i zyskując przezwisko «Fryne» (Kukiel). Bale dla niej wydawał też zamożny Wielkopolanin – Szołdrski. Anna Nakwaska piętnuje jej nielojalność wobec księcia, którego zdradzała na oczach Warszawy. Do r. 1813 zamieszkiwała O. w stolicy. Po śmierci księcia powierzyła syna jego siostrze, Marii Teresie Tyszkiewiczowej, od r. 1821 formalnej opiekunce chłopca. Podobno O. bawiła w Wiedniu w czasie kongresu 1815 r., podróżowała także po Francji. Prawdopodobnie na l. 1814–15 przypada początek romansu z nieurodziwym, nawet garbatym, ale zamożnym ziemianinem Ignacym Morskim i urodziny córki (19 III 1815) we Lwowie Józefy Róży (wg Girtlera Róża była córką Aleksandra Oborskiego i urodziła się w Paryżu w r. 1816). W r. 1818, jeszcze za życia Morskiego (zm. we wrześniu 1819) przyszła na świat (w Paryżu?) Paulina Gie Potocka, druga córka O-iej i Francuza Karola Perota, dzierżawcy dóbr. Morski zapisał O-iej klucz Łąka w Rzeszowskiem, gdzie O. sprowadziła się po jego śmierci. Znacznie wzbogacona tym zapisem, wyjechała w l. 1819 do Paryża, gdzie – wg Girtlera – «żyła z najwyższym światem» (do jej gości zalicza Girtler ministra Villèle’a i Ludwika Filipa). Wyczerpawszy fundusze, wróciła do Warszawy, gdzie ok. r. 1822 poślubiła Aleksandra Oborskiego (zob.) i osiadła z nim w Łące, lecz niespokojny jej temperament i romanse z dzierżawcą Francuzem (Perotem?) doprowadziły do separacji także i z drugim mężem. W sporządzonym w r. 1823 testamencie zapisała Józefowi Ponityckiemu 20 000 zł, zabezpieczając sumę na swym kluczu Łąka. O. sprowadziła z Paryża do Łąki swą młodszą córkę, a w końcu 1830 r. bawił tam syn pierworodny O-iej, Janusz Czosnowski, z nowo poślubioną pasierbicą generała Kazimierza Dziekońskiego (zob.) Laurą Górską. Tam też doszło do samobójczej śmierci Janusza zgnębionego niewiernością żony (ok. r. 1832).

O. oddała córkę Paulinę na pensję w Krakowie i kupiła tam kamienicę przy ul. Kanoniczej 14 (w r. 1831, sprzedała w r. 1840). W r. 1832 sprzedała Łąkę Alfredowi Potockiemu, a kupiła Dojazdów i Głęboką. W r. 1834 wydała Paulinę za byłego uczestnika powstania listopadowego, Stefana Tańskiego, z którym sama pozostawała w zażyłych stosunkach. W r. 1836, wykorzystując swe austriackie znajomości, wyjednała Tańskiemu pozwolenie na pozostanie w majątku. Starsza córka – Róża – wyszła w r. 1837 w Paryżu za mąż za Francuza E. Fontelive i wkrótce z nim razem zamieszkała u O-iej. W r. 1841 O. przystąpiła do ugody z Tańskimi, z którymi (podobnie jak z sukcesorami Morskiego i z wdową po swym synu Januszu) procesowała się o majątki. Wymogła na córce i zięciu powierzenie jej wychowania Zosi, najstarszego dziecka Tańskich. Oddała ją do zakładu Sióstr Sacré-Coeur we Lwowie, potem w Grazu do instytutu dla panien szlacheckich, następnie sama woziła ją do Warszawy i Paryża. Przez ostatnie swe lata żyła w długach i wielkim opuszczeniu, sprzedała Dojazdów (Tańskim) i Głęboką. W r. 1856 bawiła jeszcze z Zosią w Paryżu. Zmarła O. 13 II 1857 w Wiesbaden.

Zdaniem współczesnych (Nakwaska) «Nigdy się rozumem a tym mniej rozsądkiem nie odznaczała, zawsze zaczepką tchnąca», «śliczne jej oczy» pełne były «nie dowcipu, lecz raczej niewymownej chciwości». Puchalski przyznaje, że «miała serce dla ubogich».

Syn O-iej i Czosnowskiego Janusz służył w wojsku polskim w czasie powstania 1830 r.; zginął śmiercią samobójczą ok. r. 1832. Syn księcia Józefa (ur. 8 XII 1809 zm. 1855) Józef Ponitycki – wychowywany przez Marię Teresę Tyszkiewiczową, siostrę księcia, został przez nią w r. 1820 (lub 1828) usynowiony i przyjął nazwisko Poniatowski. Służył w wojsku francuskim. Józefa Róża, córka Morskiego lub Oborskiego (ur. 19 III 1815 lub w r. 1816), zamężna Fontelive, występowała w l. 1844–6 w teatrze krakowskim pod pseud. Zofia Müller. Paulina, córka Karola Perota (1818–1869), poślubiła Stefana Tańskiego.

 

Portrety O-iej: Marcoliniego (reprod. w: „Świat” 1913 nr 43), S. Marszałkiewicza, «Hr. Czosnowska w niebieskim szalu» (miniatura z r. 1818), A. Molinariego (miniatura z r. 1820, reprod. w: „Tyg. Ilustr.” 1913 t. II s. 852); – Nowy Korbut, IV; PSB, (Morska Magdalena); Słown. Teatru Pol.; Boniecki; Pamiętnik wystawy miniatur, W. 1912 nr 78a; – Askenazy Sz., Książę Józef Poniatowski 1763–1813, W. 1974; Beylin K., Piętnaście lat Warszawy, W. 1976; Delaveaux L., Pamiętniki, Kr. 1916 s. 227; Falkowski J., Obrazy z życia pokoleń, P. 1877–87 II 179–80, 204, III 256, 287; Król A., Król-Kaczorowska B., Pałac Pod Blachą, W. 1974 s. 70; Puchalski W., Drobne dzieje Łąki, Kr. 1892 s. 108–11; Wasylewski S., Potępiona, „Gaz Pol.” 1937 nr z 6 V; – Gawroński F., Pamiętnik, Kr. 1916 s. 273, 421; Girtler K, Opowiadania. Pamiętnik z lat 1832–1857, Kr. 1971; Grabowski A., Wspomnienia, Kr. 1909 II 20, Bibl. Krak., t. 41; Jabłonowski L., Pamiętniki, Kr. 1963; Koźmian K., Pamiętniki, Kr. 1972 II 216; Nakwaska A., [Wyjątek z pamiętnika ogłoszonego przez J. Korzeniowskiego], „Gaz. Warsz.” 1852 nr 217; Prek K., Czasy i ludzie, Wr. 1959; Rey M., Wspomnienia, w: Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., III; – B. PAN w Kr.: rkp. 2651 (dokumenty w sprawie Józefa Ponityckiego); – W Materiałach Red. PSB znajduje się maszynopis krótkiego życiorysu O-iej, pióra Stanisława Wasylewskiego.

Maria Czaplińska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Andrzej Grabowski

1833-11-19 - 1886-09-02
malarz
 

Zygmunt Józef Kaczkowski

1825-05-02 - 1896-09-07
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Antonina Machczyńska

1837-02-19 - 1919-05-09
nauczycielka
 

Józef Semrau

1833-03-12 - 1904-09-05
ksiądz
 

Maurycy Mochnacki

1803-09-13 - 1834-12-20
krytyk literacki
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.