INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Wespazjan Lanckoroński h. Zadora  

 
 
1612 - 1677
 
Biogram został opublikowany w 1971 r. w XVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Lanckoroński Wespazjan h. Zadora (ok. 1612–1677), biskup kamieniecki. Pochodził z gałęzi Lanckorońskich osiadłej na Włodzisławiu. Był synem Samuela, kasztelana sądeckiego, i Zofii Firlejówny, podskarbianki kor., bratem Pakosława Kazimierza (zob.). Jesienią 1628 roku przebywał w Würzburgu i zapewne studiował na tamtejszym uniwersytecie jezuickim. Przypuszczalnie tam także ukończył studia filozoficzne i w r. 1630 wstąpił do nowicjatu prowincji dolnoreńskiej jezuitów w Trewirze. W r. 1641 był profesorem egzegezy biblijnej i doradcą rektora w jezuickim kolegium św. Piotra w Krakowie. Przygotowywał się wówczas do prowadzenia kursu filozofii. Dn. 21 VIII 1642 r. otrzymał w Krakowie dymisję z zakonu; jako ksiądz świecki uzyskał beneficjum plebańskie w Bobrownikach koło Kozienic w woj. sandomierskim. W r. 1645 był sekretarzem królewskim, w r. 1647 przebywał w Padwie. W r. 1659 otrzymał nominację na kanonika oraz kustosza sandomierskiego i tego jeszcze roku na dożywotniego administratora opactwa witowskiego. W drugiej połowie 1659 r. król mianował L-ego rezydentem w Wiedniu. L. zajmował się tam m. in. przysyłaniem informacji i rozpowszechnianiem w 1661 r. „Merkuriusza Polskiego” za pośrednictwem polskiego drukarza osiadłego w Wiedniu Stanisława Mateusza Kocmyrzowskiego (Kośmierzyńskiego). Prowadził L. z jego pomocą z ramienia polskiego dworu akcję na rzecz reformy państwa, a w szczególności elekcji za życia króla właśnie przy pomocy „Merkuriusza”. Toteż w tym czasie, zwłaszcza w l. 1660–1 utrzymywał L. szeroką korespondencję z czołowymi polskimi senatorami i ministrami. W r. 1669 król Michał Korybut Wiśniowiecki rozpoczął starania w Rzymie o biskupstwo kamienieckie dla L-ego. Proces informacyjny zamknięto 25 XI t. r. i tegoż dnia król wystawił dokument prezentujący L-ego na to biskupstwo. Sakrę biskupią otrzymał prawdopodobnie z początkiem 1670 r., ale dopiero w r. 1671, w przewidywaniu wojny tureckiej, zjawił się w Kamieńcu Podolskim.

W kwietniu 1672 r. posłował L., wraz z referendarzem kor. Janem Małachowskim, od króla Michała do hetmana Jana Sobieskiego z pojednawczym listem. Z końcem lipca 1672 r. przebywał już w Kamieńcu, ale zamyślał «wymknąć się», rzekomo dla zebrania posiłków, bo «tu ani głowy, ani praesidium nie masz»; pozostał jednak, choćby dlatego, że miał odwrót odcięty, i przetrwał całe oblężenie. Brał aktywny udział, jako jedyny senator obecny w Kamieńcu, w działalności 6-osobowej rady wojennej, chociaż do niej formalnie nie należał. Na naradzie w nocy 19/20 VIII podjęto na jego wniosek projekt o zabieganie u Turków o 4-tygodniowe zawieszenie broni, aby umożliwić sobie wysłanie poselstwa do króla i hetmana z wezwaniem o odsiecz. L. załamał się ostatecznie, zresztą nie on jeden, 26 VIII, kiedy to w obliczu nieuchronnego upadku Starego Zamku i braku nadziei na rychłą odsiecz oraz kapitulanckiej postawy Mikołaja Potockiego, starosty gen. podolskiego, organizacyjnego zwierzchnika obrony twierdzy, przeprowadził uchwałę ludności miasta o konieczności poddania się Turkom. Ten akt małoduszności L-ego nie był oczywiście niczym chwalebnym, ale też nie stanowisko biskupa zadecydowało o tak szybkim upadku twierdzy. Gorzej, że w późniejszych listach L. oczerniał bezpodstawnie niektórych zasłużonych obrońców, pomawiając np. majora artylerii Hejkinga o wysadzenie prochów tylko z powodu rzekomej obawy przed karą za nieporządki w cekauzie. Po kapitulacji wyjechał do Lwowa, nie szukając nawet porozumienia z hetmanem Janem Sobieskim dla obmyślenia dalszej obrony kraju.

Nie wiadomo, czy L. był przy królu pod Gołębiem i Lublinem jesienią 1672 r., ale w styczniu 1673 r. zaprzysiągł generalną konfederację i od tego czasu pozostał na sejmie pacyfikacyjnym. Dn. 27 I 1673 r. składał L. relację o oblężeniu i upadku Kamieńca usprawiedliwiając poddanie tej twierdzy przewagą Turków, zwłaszcza w artylerii, podminowaniem baszt i zamków, niedostatkiem prochów i żywności oraz skąpą liczbą obrońców. Posłowie «grubo przymawiali… biskupowi… i do brewiarza, nie do rządów, brać się mu kazali». Na konwokacji w 1674 r. w swoim wotum 19 I domagał się L. zabezpieczenia interesów królowej wdowy Eleonory, uchwalenia podatku generalnego szelężnego, czyli dziesiątego szeląga od napojów, przygotowania żołdu i żywności dla wojska oraz przyspieszenia elekcji. Wziął jeszcze udział w elekcji w r. 1674 wraz ze swym województwem podolskim. Zmarł w r. 1677 we Lwowie. Postać L-ego wprowadził H. Sienkiewicz do powieści „Pan Wołodyjowski”.

 

Podob. sztych M. Sommera w Muz. Narod. w Kr., Oddział Czapskich; – W. Enc. Ilustr., XLII 911–2; Boniecki, XIII 343; Dworzaczek, Genealogia, nr 102; Niesiecki, I 81; – Górski K., Wojna Rzpltej polskiej z Turcją w latach 1672 i 1673, „Bibl. Warsz.” 1890 t. 1 s. 172, 173, 175, 176; Kersten A., Stefan Czarniecki 1599–1665, W. 1963; Korzon T., Dola i niedola Jana Sobieskiego 1629–1674, Kr. 1898 III 114, 144, 226–8; Kubala L., Wojny duńskie i pokój oliwski 1657–1660, Lw. 1922; Lankau J., Prasa staropolska na tle rozwoju prasy w Europie. 1513–1729, Kr. 1960; Lasocki Z., O falsyfikatach w Archiwum skarbca koronnego, „Mies. Herald.” R. 9: 1930 s. 186–7; Przyboś A., Konfederacja gołąbska, Tarnopol 1936; [Rolle] Dr Antoni J., Zdrada kamieniecka (1672), w: Opowiadania historyczne, S. VII, Lw. 1891 s. 12, 60, 64–6; Sternal T., Oblężenie Kamieńca w powieści i historii. (Studium historyczno-literackie), „Przegl. Pol.” R. 24 t. 94, s. 319–20, 322–6, 329–30, 339; Targosz K., Hieronim Pinocci. Studium z dziejów kultury naukowej w Polsce w XVII w., Wr.–W.–Kr. 1967; Woliński J., Oblężenie Kamieńca w 1672 r., Zesz. Nauk. Wojsk. Akad. Polit. WAP. Seria historyczna nr 14, W. 1966 s. 185–6, 190, 193, 195; – Elementa ad fontium editiones, Romae 1962 VII; Ojczyste spominki, Wyd. A. Grabowski, Kr. 1845 II 164, 167, 169–70, 172, 173; Pisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego, Wyd. F. Kluczycki, Kr. 1881; Relacja o upadku Kamieńca r. 1672 i ostatnich czynach p. Jerzego Wołodyjowskiego, przez … Stanisława Makowieckiego stolnika latyczewskiego, „Przegl. Powsz.” R. 3: 1886 t. 9 s. 396, 400, 402–3, 407–9, t. 10 s. 53–4, 63–6; Vol. leg., V 276, 302, 334; – Akta procesu informacyjnego w posiadaniu katedry historii Kościoła KUL; Arch. Centr. S. J.: Polonica 11 f. 26; Pol. 44 f. 4, Katalog trzyletni kol. Św. Piotra w Kr. z 1642 r.; Zbiory Zakł. Dok. IH PAN w Kr.: Kartoteka Komitetu Źródeł do Dziejów Życia Umysłowego Polski; – Informacje Bronisława Natońskiego.

Adam Przyboś

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan III Sobieski

1629-08-17 - 1696-06-17
król Polski
 

Władysław IV Waza

1595-06-09 - 1648-05-20
król Polski
 

Zygmunt III Waza

1566-06-20 - 1632-04-30
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.