INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Aleksander Kurtz  

 
 
1814-01-01 - 1876-03-18
Biogram został opublikowany w 1971 r. w XVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kurtz Aleksander (1814–1876), właściciel ziemski, ekonomista, polityk obozu «białych». Ur. 1 I w Warszawie, syn Karola Ludwika, bogatego właściciela garbarni, ewangelika (matka z domu Otraszewska?). Wziął udział w powstaniu 1830–1 r. Po ukończeniu liceum warszawskiego studiował ekonomię na uniwersytecie w Berlinie, a rolnictwo w szkole rolniczej w Moglin; w r. 1837 uczęszczał na wykłady w Paryżu. Ok. r. 1840 wrócił do Warszawy wraz z młodszym bratem Adolfem. H. Skimborowicz wyrażał się wtedy z przekąsem o Kurtzach, że rozprawiają tylko o zagranicy, «noszą włosy a la Jezus, ubrani są zawsze najmodniej, zajęcia się nie imają żadnego». W r. 1841 wzięli jednak obaj udział w założeniu „Biblioteki Warszawskiej”. K. zamieścił w niej artykuł programowy pt. Przemysł, jego historia, postęp i wpływ na bieg cywilizacji, będący entuzjastyczną pochwałą rozwoju kapitalizmu. W ciągu 3 lat ogłosił w „Bibliotece” jeszcze kilka rozpraw: o kasach oszczędności, o kwestii kobiecej, o ochronkach. Z racji swoich kontaktów z nieprawomyślnym politycznie środowiskiem literackim był czas krótki więziony wraz z bratem w r. 1846.

W r. 1845 nabył K. dobra Nasielsk pod Warszawą i inwestował poważnie w ich modernizację. W r. 1855 zorganizował spółkę jedwabniczą, z własną plantacją na Czystem pod Warszawą. Spółka skupywała oprzędy i wyrabiała tkaniny. Interes się nie rozwinął i uległ likwidacji w r. 1870. Należał też K. do innej spółki, która wzięła w «antrepryzę» od rządu utrzymywanie niektórych dróg bitych. W służbie drogowej zatrudniał wielu sybiraków. W l. 1843–53 angażował się także w pracach Warszawskiego Tow. Dobroczynności. W r. 1858 wszedł do pierwszego składu Komitetu Tow. Rolniczego, uczestniczył w organizacji konkursów i wystaw rolniczych, na sesji lutowej 1859 r. miał referat o drogach bitych i komitetach szarwarkowych. Dn. 28 II 1861 r. uczestniczył w redagowaniu Adresu Stawiskiego. Trzymał się wówczas linii politycznej A. Zamoyskiego i miał jakiś udział w zawiązaniu Dyrekcji «białej», choć do niej nie należał. W lipcu 1862 r. zbliżył się do w. księcia Konstantego i został mianowany czasowym członkiem Rady Stanu na r. 1862 oraz ponownie na 1863. Otrzymał wówczas Order Św. Stanisława III kl. W Radzie Stanu wyznaczono go do komitetu dla rozpoznania projektu reformy ubezpieczeń. Równolegle K. informował systematycznie Hotel Lambert o sytuacji w kraju, opowiadając się za trwaniem w umiarkowanej opozycji wobec rządu, w nadziei na upadek A. Wielopolskiego oraz na dalsze koncesje ze strony caratu.

Niebawem po wybuchu powstania K. przechylił się na jego stronę i w marcu 1863 r. podał się do dymisji z Rady Stanu. W memoriałach przesyłanych podówczas do Hotelu Lambert naglił o przyśpieszenie wojskowej interwencji francuskiej, która jedyna, jak twierdził, mogła ocalić kraj od grożącej rewolucji społecznej. K. nie angażował się we władzach narodowych, natomiast miał podobno jakiś udział w utorowaniu drogi do władzy K. Majewskiemu w czerwcu 1863 r. W kwietniu n. r. wyjechał legalnie za granicę. W jesieni 1864 utrzymywał luźne kontakty z kółkiem politycznym A. Sapiehy w Paryżu. Już wtedy rozglądał się za możliwością powrotu do kraju. W początku 1865 r. zwrócił się do ambasady carskiej w Berlinie o przedłużenie paszportu na zasadzie świadectwa lekarskiego. Nie doszedł jednak do porozumienia z rządem, nie wrócił do Warszawy, osiadł w Brukseli i w ciągu 3 lat następnych wyprzedał wszystkie swoje majętności w zaborze rosyjskim.

Kapitały i umiejętności fachowe postanowił K. zużytkować w Galicji, przystępując wraz z A. Potockim i H. Wodzickim do spółki, która powołała do życia Bank Galicyjski dla Handlu i Przemysłu w Krakowie. K. opracował statut banku i prowadził w Wiedniu rozmowy o umieszczenie jego akcji. Został też w r. 1869 dyrektorem banku, z którego chciał uczynić narzędzie uprzemysłowienia prowincji. Bank oparty o koneksje wielkoziemiańskie angażował się zrazu głównie w rolniczy przemysł przetwórczy, z czasem też w naftę i budowę kolei. Wystartował pomyślnie na fali wiedeńskiego grynderstwa (pośpiesznego zakładania kapitalistycznych przedsiębiorstw, połączonego ze spekulacją) i przetrwał wielki krach 1873 r., ograniczając jednak znacznie swe obroty. K. korzystał w tym czasie ze współpracy niektórych swych przyjaciół z obozu «białych», którzy jak on znaleźli się na emigracji; natomiast uchylał się od ponownego nawiązywania kontaktów z Hotelem Lambert. K. zmarł w Krakowie 18 III 1876 r. Był żonaty, a syn jego Bronisław nakłonił go przed śmiercią do przejścia na wyznanie rzymskokatolickie.

Brat K-a Adolf (1815–1885), właściciel dóbr Rusinów w pow. opoczyńskim, należał też do grona fundatorów Tow. Rolniczego. Na sesji lutowej 1860 r. miał referat o sposobie obliczania czynszów włościańskich. W l. 1861–2 był stałym łącznikiem między Dyrekcją «białych» a Hotelem Lambert i w związku z tym jeździł kilkakrotnie do Paryża, Londynu, Brukseli, Wiesbaden, Wiednia itd. W r. 1863 informował listownie A. Zamoyskiego o sytuacji w Królestwie. W przeciwieństwie do brata pozostał w kraju po klęsce. W r. 1866 ogłosił w Warszawie „Rzecz o cyrkulacji pieniężnej i walucie Królestwa Polskiego”. W r. 1870 należał do założycieli Tow. Kredytowego m. Warszawy.

 

Enc. Org., (niedokładnie); Enc. Rolnicza, W. 1876 III 437; Słow. Geogr., (Nasielsk); – Czepulis R., Myśl społeczna twórców Tow. Rolniczego, Wr. 1964; Grabski W., Historia Tow. Rolniczego, W. 1904 II 3, 6, 10, 34, 43, 87, 101, 190, 216, 221, 312, 338, 350, 385; Karbowiak A., Młodzież polska akademicka za granicą, Kr. 1910; Kieniewicz S., Między ugodą a rewolucją, W. 1962; tenże, Sprawa włościańska w powstaniu styczniowym, Wr. 1953; Koberdowa I., Polityka czartoryszczyzny wobec powstania styczniowego, W. 1957; Przyborowski, Dzieje 1863 r., I 146, IV 55–60; tenże, Historia dwóch lat, V 41–6, 182–3; Skałkowski A., Aleksander Wielopolski, P. 1947 III; Skarga B., Narodziny pozytywizmu polskiego, W. 1964; Straszewska M., Czasopisma literackie w Królestwie Polskim, Wr. 1959 II; Wereszycki H., Hotel Lambert i obóz białych, „Przegl. Hist.” 1959; Zarys 25-letniej działalności Tow. Kredytowego m. Warszawy, W. 1896 s. 14; Zdrada J., Zmierzch Czartoryskich, W. 1969; – Baranowski I., Pamiętniki, P. 1923; Czartoryski W., Pamiętniki, W. 1960; Dembowski E., Pisma, W. 1955 III; Galizische Bank für Handel u. Industrie. 2-te ordentliche Generalversammlung zu Krakau, Kr. 1871; Koźmian S., Rok 1863, W. 1903 II 168–71; Kraszewski J. I., Kronenberg L., Korespondencja, Kr. 1929; Lewak A., Polska działalność dyplomatyczna, Wr. 1963 II; Raporty polityczne konsulów Francji w Warszawie, Wr. 1965; Statuten d. Galizischen Bank f. Handel u. Industrie, Wien 1869; Wilkońska P., Moje wspomnienia, W. 1959; Zbiór zeznań o przebiegu powstania styczniowego, Wr. 1965; Zeznania śledcze o powstaniu styczniowym, Wr. 1956; Żmichowska N., Listy, Wr. 1957; – Kalendarzyk polityczny, 1843–9; „Roczn. Urzęd. Król. Pol.” 1851–63; – Nekrologi: „Bibl. Warsz” 1876 t. 2; „Czas” 1876 nr 65, 66; Golian Z., Mowa… miana na pogrzebie śp. A. K-a, „Czas” 1876 nr 68–70 (odb. pt. Mowa o patriotyzmie chrześcijańskim miana na pogrzebie śp. A. K-a, Kr. 1876); – AGAD: Akta osobiste Rady Stanu, sekcja I, vol. 137; Listy i memoriały Kurtzów: B. Czart.: rkp. 5739 s. 299 n., 371 n., 521 n.; B. Jag.: rkp. 4891, 7878; B. Narod.: rkp. 6000 t. V k. 7; B. Ossol.: rkp. 11756; B. PAN: Autografy C. Walewskiego.

Stefan Kieniewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Juliusz Bursche

1862-09-19 - 1942-02-20
doktor teologii
 

Ksawery Pillati

1843 - 1902-01-31
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Andrzej Mielęcki

1864-11-30 - 1920-08-17
lekarz
 

Jan Klemens Minasowicz

1797-11-24 - 1854-12-03
malarz
 

Ewaryst Estkowski

1820-10-26 - 1856-08-15
pedagog
 

Wacław Pelikan

1790-09-11 - 1873-06-09
chirurg
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.