Tatuliński Antoni (1869–1959), działacz mniejszości niemieckiej w Polsce, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.
Ur. 2 III w Krotoszynie w pow. lubawskim (Krotoschin, obecnie Krotoszyny, pow. nowodworski) na Pomorzu w rodzinie chłopskiej, był synem Bartłomieja i Katarzyny z Krajewskich.
T. ukończył seminarium nauczycielskie w Grudziądzu. W r. 1891 odbył służbę wojskową w armii niemieckiej, następnie uczył w szkołach ludowych w powiatach lubawskim, kartuskim i wejherowskim. W Linii (Linde, pow. wejherowski) nabył w r. 1893 gospodarstwo rolne i prowadził tartak, uczył także w kierowanej przez siebie szkole ludowej. Zwalczał organizacje polskie, a o ich działalności donosił władzom; wg niektórych przekazów, podczas strajku szkolnego w l. 1906–7 stosował wobec uczniów kary fizyczne. W r. 1912 objął w Linii funkcje sołtysa i wójta, wszedł w skład rady gminy oraz sejmiku powiatowego w Wejherowie. Po wybuchu w sierpniu 1914 pierwszej wojny światowej został członkiem komisji powiatowych tamże, zajmujących się dystrybucją żywności dla żołnierzy i ludności cywilnej, a także organizacją pracy jeńców wojennych.
Po włączeniu w lutym 1920 pow. wejherowskiego do Polski został T. pozbawiony funkcji wójta i sołtysa oraz przeszedł na emeryturę. Nadal jednak był wybierany do rady gminy Linia i sejmiku powiatowego w Wejherowie. Nawiązał współpracę z polskimi organizacjami; wstąpił w Wejherowie do Narodowej Partii Robotniczej, Związku byłych Powstańców i Wojaków oraz Ochotniczej Straży Pożarnej. W r. 1926 został mianowany zastępcą wójta Linii, ale funkcji nie objął wskutek ujawnienia jego wcześniejszych szykan wobec Polaków. Przed wyborami do Sejmu, wyznaczonymi na 4 III 1928, związał się z organizacją Zjednoczenie Niemieckie w Sejmie i Senacie dla Poznańskiego, Okręgu Nadnoteckiego i Pomorza. W kampanii wyborczej koncentrował się na kwestiach lokalnych, przemawiając na wiecach wyborczych w językach niemieckim, polskim i kaszubskim. Oskarżony o kupowanie głosów, zdobył jednak mandat z listy Bloku Mniejszości Narodowych w okręgu nr 29 (powiaty: tczewski, starogardzki, gniewski, kościerzyński, kartuski, wejherowski i pucki). W Sejmie należał do Niemieckiego Klubu Poselskiego oraz działał w komisji morskiej. Utrzymywał biuro poselskie w Wejherowie i prawdopodobnie prowadził działalność wywiadowczą na rzecz Niemiec. Wspierał separatyzm kaszubski, należał do inicjatorów wydawania dwutygodnika „Przyjaciel Ludu Kaszubskiego”, redagowanego w Kartuzach od kwietnia 1928 do sierpnia 1929 i finansowanego przez władze niemieckie. W Sejmie nie był aktywny, jedynie w lutym 1930 przemawiał w sprawie budżetu MSW. Mandat poselski piastował do rozwiązania Sejmu 30 VIII t.r. W kolejnych wyborach kandydował z listy Bloku Niemieckiego, jednak tuż przed elekcją został w Wejherowie aresztowany pod zarzutem udziału w nielegalnym zgromadzeniu. Zwolniony po wyborach 16 XI, został ponownie aresztowany na pięć miesięcy pod zarzutem szpiegostwa. Następnie zakończył działalność polityczną, prawdopodobnie jednak utrzymywał kontakty z organizacjami nazistowskimi w Wolnym Mieście Gdańsku.
W przeddzień wybuchu drugiej wojny światowej T. został 31 VIII 1939 internowany. Po wkroczeniu Niemców na Pomorze przywrócono go na stanowiska sołtysa, wójta i kierownika szkoły w Linii. Zakwalifikowany do drugiej kategorii niemieckiej listy narodowościowej (kultywujący kulturę niemiecką), wstąpił do nazistowskiej organizacji charytatywnej Nationalsozialistische Volkswohlfahrt; należał do Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP). Pomagał jednak ludności polskiej, ułatwiał aprowizację, ostrzegał przed aresztowaniami, a plebanię parafii p. wezw. Najśw. Serca Pana Jezusa w Linii uchronił przed nacjonalizacją. Po wkroczeniu pod koniec marca 1945 Armii Czerwonej został pozbawiony części majątku z powodu przynależności do niemieckiej listy narodowościowej; sądownie zrehabilitowany, podjął starania o jego odzyskanie. Wytoczone mu postępowanie o działanie na szkodę państwa polskiego i przynależność do organizacji faszystowskich, zostało w r. 1948 umorzone.
W nieznanych okolicznościach T. z żoną wyjechał nielegalnie do RFN; w r. 1951 pozbawiono go polskiego obywatelstwa, a pozostawiony majątek znacjonalizowano. T. zmarł 29 I 1959 w Ellerbruch (Dolna Saksonia).
W małżeństwie z Augustyną z domu Szlass (ur. 1874) miał T. córkę Wandę oraz synów Artura i Alfonsa. Przed drugą wojną światową synowie krótko współpracowali z działaczem kaszubskim, Aleksandrem Labudą; w czasie wojny Alfons zmienił nazwisko na Taden i wstąpił do Schutzstaffeln.
Kto był kim w Drugiej RP?; – Balling M. O., Von Reval bis Bukarest. Statistisch-Biographisches Handbuch der Parlamentarier der deutschen Minderheiten in Ostmittel-und Südosteuropa 1919–1945, Kopenhagen 1991 I–II; Breza B., A. Tatuliński – kaszubski renegat?, „Pomerania” 2012 nr 5 s. 21–3; Doppke J., Kościół katolicki na terenie powiatu morskiego w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, „Kościół Katol. na Ziemiach Polski w Czasie II Wojny Światowej” T. 13: 1985 z. 6 s. 124–5; Fałowski J., Parlamentarzyści mniejszości niemieckiej w Drugiej Rzeczypospolitej, Częstochowa 2000; Hauser P., Mniejszość niemiecka na Pomorzu w okresie międzywojennym, P. 1998; tenże, Przedstawiciele mniejszości niemieckiej w parlamencie II Rzeczypospolitej, W. 2014; Kopczyk H., Niemiecka działalność wywiadowcza na Pomorzu w l. 1920–1933, Gd. 1970; Kutta J., Druga Rzeczpospolita i Kaszubi, Bydgoszcz 2003; Matelski D., Niemcy w Polsce w XX wieku, W.–P. 1999; Mniejszości narodowe w wyborach do Sejmu i Senatu w r. 1928, W. 1928 s. 154, 307, 316; Pepliński W., Prasa pomorska w Drugiej Rzeczypospolitej 1920–1939, Gd. 1987; Szymański Z., Regionalne czasopisma gwarowe na Kaszubach wydawane przez propagandowe ośrodki niemieckie w l. 1920–1939, „Kwart. Hist. Prasy Pol.” R. 29: 1990 nr 1 s. 90–1; Wapiński R., Życie polityczne Pomorza w latach 1920–1939, W. 1983; – Rzepeccy, Sejm i Senat 1928–33; – „Sprawy Narodowościowe” R. 2: 1928 nr 1 s. 77, R. 4: 1930 nr 1 s. 85, nr 5–6 s. 607; – AP w Bydgoszczy: sygn. 6/2749 s. 56, sygn. 6/6393, 6/6835, 6/6839, 766/11 s. 58, sygn. 766/82; AP w Gd.: sygn. 1632/1 s. 228–9, 290–1, sygn. 1630/2 s. 191, 262, sygn. 1630/3 s. 57, 166, 181, 183, 220, sygn. 1632/4 s. 6, 143, sygn. 1996/65 s. 13; AP w Gd., Ekspozytura w Gdyni: sygn. 37/418, 787.1/17 s. 77, sygn. 787.1/460 s. 1, sygn. 787.1/254 s. 1, sygn. 210/9 s. 51, sygn. 210/338, 210/376 s. 34, sygn. 212/179 s. 1, sygn. 71/26, 147/3408, 147/3465, 1883/5217; IPN w Gd.: sygn. 0027/814, 29/128.
Bogusław Breza