INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Bronisław Feliks Ryx     

Bronisław Feliks Ryx  

 
 
1837 - 1914-02-21
Biogram został opublikowany w latach 1991-1992 w XXXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ryx (Ryks) Bronisław Feliks (1837–1914), powstaniec z 1863 r., ziemianin, publicysta. Ur. w Prażmowie (w Grójeckiem), był synem Aleksandra Ksawerego (1803–1863), sędziego pokoju okręgu czerskiego, właściciela Prażmowa oraz Pilaszkowa z przyległościami (w pobliżu Błonia), i Józefy ze Stawiarskich (zm. 1884).

R. uczęszczał do gimnazjum realnego w Warszawie, w l. 1858–9 studiował w akademii rolniczej w Hohenheim pod Stuttgartem. W r. 1862 otrzymał od ojca plenipotencję do zarządzania majątkiem Prażmów. W l. 1862–3 brał udział w zebraniach Tow. Rolniczego w Warszawie, bywał też na naradach w pałacu Andrzeja Zamoyskiego.

Po wybuchu powstania styczniowego zniósł R. pańszczyznę w Prażmowie i przyłączył się do ruchu. Walczył w oddziale Józefa Śmiechowskiego w pow. miechowskim, brał udział w bitwie pod Małogoszczą (24 II), następnie zgodnie z rozkazem Rządu Narodowego z dn. 16 III 1863 sformował dwa oddziały po 100 ludzi, jeden strzelców, a drugi lekkiej jazdy, i dokonał napadu na dwie roty piechoty stojące w Rawie. Akcja się powiodła, R. zdobył broń. Uderzył następnie na magazyn soli w Brzesku (pow. miechowski) i zabrał z kasy 4 935 rb., które przekazał 18 IV 1863 w Krakowie płk. Antoniemu Jeziorańskiemu. Od kwietnia do maja był naczelnikiem woj. lubelskiego. W maju walczył w oddziale Jeziorańskiego, w stopniu majora, i został jego zastępcą. W czerwcu 1863 wszedł w skład Rządu Narodowego w Krakowie.

W marcu 1864 wyemigrował R. do Drezna, a w październiku 1864 do Paryża, skąd załatwiał sprawy spadkowe. Słuchał wówczas wykładów z ekonomii politycznej i filozofii na Sorbonie. W r. 1866 dłuższy czas przebywał w Rzymie. Tymczasem Audytoriat polowy 4 XII 1866 pozbawił R-a wszelkich praw, uznał za zdrajcę i skazał zaocznie na śmierć, a namiestnik F. F. Berg (27 XII) zażądał, aby w razie powrotu lub ujęcia R-a zesłać go do ciężkich robót w kopalniach na 15 lat.

W r. 1870 R. udał się do Galicji, osiadł w Krakowie, gdzie jednak policja nakazała mu opuszczenie miasta. Dopiero dzięki interwencji Alfreda Potockiego pozwolono mu zostać. Początkowo pracował R. w Bibliotece Jagiellońskiej (do r. 1874), a od r. 1876 do r. 1883 wykładał o gospodarstwie wiejskim kobiecym na Wyższych Kursach dla kobiet Adriana Baranieckiego. Współpracował z „Krajem”, robił wyciągi z zagranicznych dzienników i pisał do kroniki miejscowej. Ofiarował 100 złr. na założenie „Nowej Reformy”. W „Bibliotece Rolniczej” opublikował rozprawę pt. Podatki (T. 10: 1869–70). W Krakowie mieszkał R. z matką i prowadził ożywione życie towarzyskie, na urządzanych w jego domu wieczorkach literackich bywali: Michał Bałucki, Adam Bełcikowski, Michał Bobrzyński, Adam Asnyk, z którym był bardzo zaprzyjaźniony. Wraz z Asnykiem jeździł R. do Zakopanego i robili wycieczki w Tatry, a ze Szczawnicy chodzili w Pieniny. Pomimo starań żony o pozwolenie R-owi na powrót do Prażmowa, gdy 1 IV 1884 przekroczył granicę Król. Pol., został aresztowany i osadzony w więzieniu warszawskim. Dzięki wpłaconej przez żonę kaucji 50 tys. rb. (na sumę tę został zaciągnięty dług hipoteczny na Prażmów), R. uzyskał zezwolenie na zamieszkanie, pod nadzorem policyjnym, w swoim majątku, a później po wielu staraniach całkowite ułaskawienie. Odbudowany przez ojca kościół w Prażmowie ozdobił wysoką wieżą służącą za dzwonnicę. R. był członkiem licznych stowarzyszeń, w Krakowie: Tow. Gospodarczo-Rolniczego w l. 1874–86, Tow. Przyjaciół Oświaty, Tow. Dobroczynności (był radcą działu gospodarczego), Tow. Muzycznego, Tow. Rybackiego oraz w Paryżu Tow. Historyczno-Literackiego. Pod koniec życia spisał Wspomnienia z lat dziecinnych, młodości i starości (B. Narod.: rkp. 8807), zawierające głównie uwagi i sprostowania do pamiętników Antoniego Jeziorańskiego, dotyczących powstania styczniowego. R. zmarł 21 II 1914 w Prażmowie i tam został pochowany.

Z małżeństwa (6 X 1861) z Izabelą z Kropiwnickich (zob. Ryx Izabela) miał R. troje dzieci: Bronisławę (ur. 1862), żonę Władysława Apoznańskiego, absolwentkę Instytutu Pedagogicznego w Warszawie, Jerzego (zob.) i Jadwigę (ur. 1868), zamężną Omińską.

 

Estreicher w. XIX, I 103; Słown. Geogr., (Prażmów); Borkowski-Dunin J., Rocznik szlachty polskiej, Lw. 1883 s. 655; Uruski, XV; Żychliński, II 293, 294; – Kras J., Wyższe Kursy dla kobiet im. A. Baranieckiego w Krakowie, 1868–1924, Kr. 1972 (błędne daty); Szypowska M., Asnyk znany i nieznany, W. 1971; – Cederbaum, Wyroki Audytoriatu; Dok. władz cywilnych; Dok. Wydz. Wojny; Prendowska J., Moje wspomnienia, Kr. 1962; Szematyzmy Król. Galicji 1874–8; – B. Narod.: rkp. 8807.

Red.

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jerzy Ryx

1866-01-18 - 1944-12-18 ziemianin
 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Leopold Skulski

1877-11-15 - prawdopodobnie 1940 rok
polityk
 

Wacław Grzybowski

1887-04-04 - 1959-09-30
dyplomata
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Władysław Smoleński

1851-04-06 - 1926-05-07
historyk
 

Władysław Nawrocki

1870 - 1931-02-14
poeta
 

Józef Zachariasz Bem h. Bem

1794-03-14 - 1850-12-10
generał
 

Jan Włodzimierz Szembek

1881-07-11 - 1945-08-09
dyplomata
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.