Pawłowicz Edward (1837–1895), nauczyciel, dyrektor szkoły prywatnej w Kaliszu, działacz społeczny. Ur. 30 III w majątku Łabgiry w pow. rosieńskim na Żmudzi, był synem Józefa Barnarda, administratora dóbr ziemskich, i Marii z Dokalskich. W r. 1856 ukończył gimnazjum w Szawlach i rozpoczął studia lekarskie na uniwersytecie w Moskwie. Następnie przeniósł się na wydział matematyczno-przyrodniczy uniwersytetu w Dorpacie, który ukończył ze stopniem kandydata nauk w r. 1861. W rok później objął stanowisko nauczyciela przyrody i geografii w Państwowym Gimnazjum Męskim w Kaliszu (w l. n. uczył także matematyki i fizyki). Od r. 1866 był ponadto nauczycielem w kaliskim gimnazjum żeńskim (nadetatowo). W r. 1873 P. podał się do dymisji i założył w Kaliszu 4-klasowe progimnazjum, przekształcone po dwóch latach w 6-klasową Prywatną Szkołę Realną. Jako jej kierownik starał się zapewnić wysoki poziom nauczania i polski charakter. Szkoła należała do najlepszych na prowincji Król. Pol. P. dbał o odpowiednie kwalifikacje kadry nauczającej, która rekrutowała się m. in. spośród byłych nauczycieli obu gimnazjów rządowych. Borykając się z kłopotami finansowymi, organizował dla szkoły poparcie społeczeństwa Kalisza i okolic. W miejscowym czasopiśmie „Kaliszanin” publikował regularnie sprawozdania z jej stanu.

P. był członkiem Tow. Dobroczynności i Tow. Muzycznego w Kaliszu oraz Tow. Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Organizował wieczory towarzyskie w swoim domu, połączone z deklamowaniem poezji i koncertami. Wygłaszał odczyty z zakresu przyrodoznawstwa. Należał do grupy przedstawicieli inteligencji kaliskiej, spotykających się w Hotelu Berlińskim i starających się organizować życie społeczne Kalisza. O popularności P-a w tym środowisku świadczy uroczyste pożegnanie, jakie zgotowano mu, gdy w r. 1883 opuszczał miasto i szkołę, by udać się do odziedziczonego majątku Powyrwicie na Żmudzi. Prowadzoną przezeń szkołę objął wówczas Konstanty Jerzykowicz; przetrwała ona do r. 1893, kiedy to przejął ją rząd. O dalszych losach P-a brak bliższych informacji; zmarł w Powyrwiciu w r. 1895.

Żonaty z Marią z Szaniawskich (córką Józefa, kaliskiego archiwisty i historyka-regionalisty), miał z nią 4 synów: Jana (ur. 1867), Kazimierza (ur. 1869), Józefa i Edwarda oraz 5 córek: Marię (ur. 1871), zamężną Życką, Jadwigę, zamężną Dowgierdową, Anielę, żonę Jana Venordina, Zofię i Wandę, żonę Leonarda Micuty.

O szkole P-a znalazła się wzmianka w „Nocach i dniach” Marii Dąbrowskiej.

Fot. w: [Idzikowski A.] Idz. A., Szkoła kaliska (Szkoła Wyższa Realna – Gimnazjum) 1850–1900, Kalisz 1900 s. 37; – Dzieje Kalisza, P. 1977; – Pamiętnik zjazdu byłych wychowańców szkół kaliskich 8–9 IX 1923, Kalisz 1923; Wadowska J., Nauczyciele średnich szkół Kalisza w latach 1864–1914, „Roczn. Kaliski” T. 6: 1973 s. 79, 108; – Polanowski E., W dawnym Kaliszu. Szkice z dziejów miasta 1850–1914, P. 1979 s. 203–5; – „Kaliszanin” 1874–7, 1879, 1882, 1883; – WAP w Ł.: Zespół Dyrekcja Naukowa Kaliska, sygn. 2, 1697 Formularz o przebiegu służby; – Informacje prawnuka, Leszka Pawłowicza.

Andrzej Szwarc