Działyński Jan († 1648), wojewoda chełmiński, syn Stanisława, wojewody chełmińskiego, i Heleny z Plemięckich, ur. się około r. 1590. Studia odbywał razem z braćmi Stanisławem i Michałem w kolegium jezuitów w Brunsberdze, w r. 1602. W młodości był dworzaninem Zygmunta III. Przed r. 1617 ożenił się z Anną z Kuczborskich, po jej zaś zgonie z Justyną Knutówną z Giemeł, wdową po Ludwiku Mortęskim, która zachowała po mężu starostwo pokrzywnickie. Na tym starostwie spotykamy go w r. 1617. Odstąpił je 20 VII 1647 bratankowi Janowi Dominikowi. Uzyskał jeszcze w r. 1626 starostwo rogozińskie, 10 X 1627 puckie, od 23 VII 1628 jako dożywocie za zasługi wojenne, i w początkach r. 1647 kowalewskie wraz z krzesłem wojewody chełmińskiego po Mikołaju Weiherze. Przysięgę senatorską złożył na sejmiku w Grudziądzu 25 kwietnia 1647. Co najmniej od r. 1620 był czynny w życiu politycznym jako wielokrotny poseł województwa chełmińskiego za Zygmunta III i Władysława IV tudzież deputat do trybunału radomskiego w l. 1627–37. Wybierany prawie stale w l. 1632–1646 marszałkiem przez posłów na sejmiku pruskim, umiał skupić zawsze większość koło swego zdania. Dążył na terenie parlamentarnym do usunięcia miast pruskich od udziału w życiu politycznym i najmocniej zwalczał Gdańsk. Jakkolwiek był twardym rzecznikiem zwyczajów i przywilejów Prus, ale jednocześnie – sprawcą wyłomu w nich w myśl życzeń Korony w ważnej dziedzinie podatkowej. Należy podnieść, że w czasie debat na sejmie 1637 o sprawach morskich wyraził gotowość oddania starostwa puckiego na pożytek floty. Uczestniczył w wojnach z Moskwą i Szwecją za Zygmunta III. Na sejmie walnym r. 1620 został wybrany przez izbę członkiem rady przybocznej hetmana do spraw wojny z Turcją i w tym charakterze bawił pod Chocimiem w r. 1621. Miał tam własny oddział wojska. W kampanii z Gustawem Adolfem w Prusiech w l. 1626–1629 dowodził chorągwią husarii. Na sejmie r. 1638 wszedł do komisji, która miała opracować sposób pobierania i egzekwowania w portach cła morskiego. Odznaczał się gorliwością religijną w duchu epoki. Na sejmach kor. występował w obronie swobody katolików w miastach pruskich i domagał się jej specjalnego zabezpieczenia. Odrestaurował i wyposażył zniszczone w czasie najazdu szwedzkiego kościoły w Okuninie oraz Rogoźnie i zbudował w Grudziądzu przy farze okazałą kaplicę rodzinną. Fundował kolegium jezuitów w Grudziądzu, któremu zapisał w r. 1641 nabyte na ten cel dobra Jabłonowo z domem probostwa tamże, w r. zaś 1645 ziemię i 4 budynki w samym mieście. Sejm z r. 1647 aprobował fundację. Kolegium otwarto jednak już po zgonie D-go z powodu oporu zainteresowanej jego spuścizną rodziny. Żona Knutówna była fundatorką klasztoru benedyktynek w Grudziądzu (w r. 1631). D. prowadził przez wiele lat głośny w Prusiech spór prywatny z Weiherami, który przeniósł na teren sejmiku ze szkodą dla jego pracy, a nawet zaprzątał nim sejm walny w r. 1645. Cechowała go porywczość i gwałtowność. Przesadnie dbał o splendor rodzinny. Wybrany posłem z Prus w r. 1626 na sejm, rwie w izbie pos. w kawałki instrukcję, ponieważ w zawartej w niej uchwale, polecającej posłom złożyć podziękę Gdańskowi, Toruniowi i Działyńskim za wierność królowi i Rzeczypospolitej w czasie walki ze Szwedami, wymieniono najpierw miasta. Prawdziwy to trybun ludu szlacheckiego w Prusiech w latach 1632–1648, cieszący się u niego wielką wziętością i zaufaniem. Zmarł w dość podeszłym wieku bezpotomnie 11 III 1648 w Pokrzywnie, pochowany w kaplicy rodzinnej przy farze w Grudziądzu. W zbiorach Biblioteki Kórnickiej dochował się jego portret olejny nieznanego malarza, przedstawiający całą postać z głową odkrytą, w zbroi i purpurowej delii, z karabelą u boku i laską marsz. w prawicy. Imiona w napisie współcz. pod portretem (»Joannes Dominicus«) wprowadzają w błąd.
B. Kórn. rkp. 474. Metryka kor. w Archiwum Gł., ks. 163, 175, 176, 177, 189 i 202; Enc. Org.; W. Enc. Il.; Niesiecki; Uruski; Boniecki; Złota Księga; Borkowicz-Wąsowicz, Elektorowie, Lw. 1910; Rachunek skarbu kor. z r. 1629, wyd. F. Bostel, (Arch. Kom. Hist. VI, Kr. 1891); Czaplewski P., Senatorowie Prus, Tor. 1921; Opis królewszczyzn w r. 1664, wyd. J. Paczkowski, Toruń 1938; Visitationes episcopatus Culmensis Andrea Olszowski (Fontes VII, Toruń 1903 i F. VIII, Tor. 1905); Vol. Leg. III i IV (wyd. Ohryzki); Kentronia sen serta Stanislao a Dzialin a tribus filiis oblata, Brunsberga 1602; Lengnich, Geschichte der preuss. Lande V, VI; Froe1ich, Geschichte des Graudenzer Kreises, Danzig 1884/5; Glemma T., Stosunki kościelne w Toruniu, Toruń 1934; Tretiak J., Historia wojny chocimskiej, Kr. 1921; Załęski St., Jezuici w Polsce IV. Kr. 1905.
Stanisław Bodniak