INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Pilecki h. Leliwa      Jan PILECKI, +1527 - portret asortacyjny w - Bartosz PAPROCKI, Gniazdo cnoty ..., Kraków 1578, s.501 - w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - sygn.: SD XVI.F.414 - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl

Jan Pilecki h. Leliwa  

 
 
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pilecki Jan h. Leliwa (zm. 1527), starosta lubelski i parczewski. Był najmłodszym synem woj. sandomierskiego Jana (zob.) i Zofii, siostry Anny z Wojciechowa, bratem Mikołaja, woj. bełskiego (zob.), i Stanisława, star. gródeckiego (zob.). W czerwcu 1494 zapisał się wraz z bratem Stanisławem na Uniw. Krak. Od r. 1498 występował wspólnie z braćmi w różnych sprawach majątkowych. Dn. 1 V 1501 w Łęczycy został zwolniony od wyprawy wojennej, w związku ze zleconym mu poselstwem na dwór francuski. Nie pociągała go jednak działalność polityczna, nad którą przekładał rzemiosło rycerskie. Brał udział prawie we wszystkich wyprawach i działaniach wojskowych przeciwko Tatarom i Wołochom. W marcu i maju 1502 zasiadał na rokach sądowych w Przeworsku. W r. 1504 dostał od króla 150 zł i 14 łokci adamaszku, przetykanego złotem, wartości 50 zł. T. r. zapłacił główszczyznę Janowi Ossolińskiemu z Balic za zabicie szlachcica Jana Sobieskiego. W r. 1506 wziął udział w grudniowym sejmie piotrkowskim i podpisał akt elekcji Zygmunta. Od tego czasu należał do zaufanych dworzan królewskich. W r. 1508 woj. i star. krakowski Mikołaj z Kamieńca próbował przejąć dobra P-ego, zarzucając mu, że nie obesłał wyprawy wojennej w poprzednim roku. W sierpniu I509 P. zasiadał na rokach sądowych w Przemyślu. W kwietniu 1512 walczył przeciw Tatarom; najpierw wraz z Bernardem Maciejowskim pokonali znaczny oddział tatarski, a następnie P. jako jeden z dowodzących odznaczył się w bitwie pod Wiśniowcem (28 IV). Dn. 6 VIII t. r. świadkował na aktach ugody z posłami elekta warmińskiego Łukasza Watzenrode w sprawie objęcia przezeń stolicy biskupiej. Ze swym pocztem wziął udział w wojnie moskiewskiej; podejmował z powodzeniem szereg brawurowych akcji; m. in. przeprawił się przez rzekę Berezynę i wziął do niewoli wielu jeńców, a dn. 8 IX wyróżnił się w bitwie pod Orszą. Już 4 X w Wilnie za męstwo i biegłość w sztuce rycerskiej dostał od króla starostwo lubelskie i zezwolenie na wykupienie z rąk tenutariuszy Krzczonowa z folwarkiem Żuków i Krępiec w ziemi lubelskiej. Z Litwy udał się z królem na sejm krakowski w r. 1515; za szczególne zasługi w wojnach przeciw Tatarom, Wołochom i Moskwie sejm ten utwierdził go w dożywotnim posiadaniu starostwa lubelskiego i zezwolił mu wykupić starostwo parczewskie z rąk kaszt. chełmskiego Stanisława Kuropatwy z Łańcuchowa. Ponadto sejm wyznaczył go do orszaku królewskiego na kongres wiedeński. Po powrocie z kongresu P. udał się z królem na Litwę, gdzie przebywał do r. n. Dn. 16 I 1516 w Brześciu Lit. król zezwolił mu wykupić z rąk tenutariuszy wsie królewskie: Wilkolas, Wolę Wilkolaską i Krępiec z wójtostwem w ziemi lubelskiej.

W r. 1518 P. brał udział w lutowym sejmie krakowskim i w królewskim orszaku witał przed Krakowem Bonę Sforzę, uczestniczył następnie w uroczystościach ślubnych. Dn. 2 X król rozpatrywał skargę mieszczan lubelskich na P-ego i wziął ich w obronę. W końcu roku P. towarzyszył królowi na Litwę (27 XI w Wilnie Zygmunt Stary zezwolił mu lokować na nowo na prawie niemieckim królewską wieś Żuków). P. nie wziął udziału w wojnie pruskiej, ponieważ król powierzył mu czuwanie nad bezpieczeństwem granic ziemi lubelskiej, a z sejmu bydgoskiego w listopadzie 1520 wystosował do niego instrukcję na wypadek najazdu Tatarów, a także polecił mu osobnym pismem załatwić spór między Mikołajem Piwo i jego braćmi a Barbarą Kobylańską, która gwałtem zajęła wszystkie dobra po zmarłym mężu Kuropatwie z Łańcuchowa. W r. 1521 P. procesował się m. in. z Piotrem Kmitą z Wiśnicza o opiekę nad córkami i dobrami Hieronima Kurozwęckiego. T. r. król ustanowił wadium 2 000 grzywien w sporze P-ego z Bernardem Przeborowskim, a P-emu polecił rozpatrzyć spór między kaszt. bełskim Mikołajem Pileckim, bratem jego, a Andrzejem Lasotą, podstolim lubelskim. W r. n. pisał król z Wilna do P-ego, aby udzielił wszelkiej pomocy pokojowcowi królewskiemu Janowi Rudnickiemu przybywającemu do Lublina w sprawie egzekwowania zakazu używania w ziemi lubelskiej soli ruskiej. W lutym 1523 P. uzyskał od króla dla Żydów osiedlających się pod zamkiem lubelskim przywileje, z jakich korzystali oni w innych miastach, a zwłaszcza we Lwowie. W sierpniu woj. lubelski Jan Oleśnicki oskarżył P-ego przed sądem królewskim o bezprawne narzucanie swej jurysdykcji Żydom osiadającym w Lublinie. Król obiecał rozpatrzyć spór na grudniowym sejmie piotrkowskim. W obradach tego sejmu brał udział P.; król zakazał mu wówczas zmuszania mieszczan turobińskich do jeżdżenia przez groblę stawu pod zamkiem lubelskim i zabronił pobierania od nich opłat celnych. P. brał udział w obradach styczniowego sejmu piotrkowskiego w r. 1525, na którym rozpatrywano jego spór z Hieronimem Łaskim.

Początkowo dziedziczył majątek wspólnie z braćmi. W r. 1499 wraz z nimi tytułował się starostą krasnystawskim. W r. 1501 nastąpił podział ojcowizny, z której P-emu przypadł klucz pilecki (zamek, 2 miasta i 9 wsi) w ziemi krakowskiej, klucz trzebowniski (6 wsi) w ziemi przemyskiej i klucz wojciechowski (5 wsi) w ziemi lubelskiej. W r. 1504, wraz z braćmi rodzonymi i stryjecznymi (Ocicami), procesował się z Janem Oleśnickim o spadek po ciotce Katarzynie, wdowie po kaszt. sądeckim Andrzeju Oleśnickim (zob.). W r. 1512 Łukasz z Górki spłacił P-emu 1 300 grzywien z długu, który przejął po Janie z Tarnowa na części dóbr turobińskich. Przed r. 1519 nadał Serafinowi Całowańskiemu «institam alias bogaty kram» koło kościoła Najśw. Marii Panny w Krakowie. W r. 1519 sprzedał za 1 000 zł zakonnicy Zofii (Reginie) Tarnowskiej czynsz 25 grzywien na połowie dóbr pileckich dla kolegiaty Św. Anny w Krakowie. T. r. zrzekł się praw do wsi Kurowa koło Bochni, odziedziczonej przez Pileckich po babce Jadwidze, na rzecz Piotra Kmity z Wiśnicza.

P. przyjaźnił się z sekretarzem królewskim Janem Zambockim. Na dworze P-ego do r. 1516 przebywał jako jego sekretarz i kapelan Biernat z Lublina, któremu stworzył znakomite warunki do pracy i studiów w zasobnej bibliotece na zamku pilickim (Smoleń). Biernat dedykował P-emu w r. 1522 pierwsze wydanie utworu pt. „Opisanie krótkiego żywota Ezopowego i też inszych spraw jego”. Zatrudniony na dworze P-ego lekarz napisał w języku polskim dziełko pt. „Lekarstwa doświadczone, które zebrał uczony lekarz pana Jana Pileckiego. Ktemu są przydane lekarstwa końskie z ćwiczeniami tegoż lekarza..’.”, wydane w r. 1564 przez Marcina Siennika u Łazarza Andrysowica. Jan Dantyszek w „Epithalamium reginae Bonae” wysławiał P-ego jako znakomitego rycerza, który «pierwszy do kopii, ostatni opuszcza plac walki, równie dzielny jest w boju jak i w miłosnych zapałach». Jego czyny wojenne opiewał także w swych utworach Andrzej Krzycki. P. zmarł 29 I 1527 w wyniku zapalenia opłucnej; został pochowany w Pilicy, zapewne w starym kościele, gdzie umieszczono epitafium.

P. był żonaty z Barbarą Oleśnicką, która zmarła ok. r. 1551. Zapewne był bezdzietny, skoro dobra ziemskie odziedziczyli po nim synowie jego brata Stanisława.

 

Estreicher; PSB (Biernat z Lublina); Dworzaczek; Paprocki; Niesiecki; Kaczmarczyk K., Catalogus diplomatum pergameneorum Universitatis Jagellonicae Cracoviensis, Kr. 1953; – Brückner A., Biernat Lubelczyk a „lekarz Pileckich”, „Pam. Liter.” R. 30: 1933 s. 244–9; Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego, W.–Kr. 1978 I; Hartleb K., Jan Zambocki dworzanin i sekretarz JKM., W. 1937, Rozpr. Hist. Tow. Nauk. Warsz., t. 20 z. 1; Herbst S., Potrzeba historii czyli o polskim stylu życia, W. 1978 II; Historia dyplomacji polskiej, pod red. M. Biskupa, W. 1980 I (Jan z Pilczy); Hubicki R., Opis trzech zamków w bliskości Krakowa w okręgu pileckim, W. 1858; Kantak K., Nowe szczegóły biograficzne o Biernacie z Lublina, „Reform. w Pol.” R. 6: 1935; Pociecha W., Królowa Bona, P. 1949–58 I–II; Stosunki z Mendli-Girejem chanem Tatarów Perekopskich (1469–1515), Akta i listy, Wyd. K. Pułaski, Kr.–W. 1881 s. 176–7; Ziomek J., Wstęp do: Biernat z Lublina, Wybór pism…, Wr. 1954 s. XXX–XXXIII; – Acta Tom., II, III, V, IX; Akta grodz. i ziem., XVIII–XIX; Album stud. Univ. Crac. II 31; Arch. Sanguszków, V; Bielski, Kronika, II 965, 980; Cricii A. Carmina, Wyd. K. Morawski, Kr. 1888; Corpus Iuris, III; Materiały do historii miasta Lublina 1317–1792, Oprac J. Riabinin, L. 1938; Matricularum summ., II–IV; Prawa, przywileje i statuta m. Kr., I; Starod. Prawa Pol. Pomn., II nr 4550, VII nr 190, 227, 263; Teki Pawińskiego, I; Wapowski B., Kronika, Kr. 1874, Script. Rer. Pol., II; tenże, De bello a Sigismundo I rege Poloniae contra Moscos gesto, Kr. 1891, Script. Rer. Pol., XV; Źródła Dziej., XVIII cz. 1 s. 106; – Arch. Państw. w Kr.: Terr. Crac. t. 153 s. 162, 176, 280.

Franciszek Sikora

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

walki z Tatarami, zjazd Jagiellonów z cesarzem 1515, starostwo parczewskie (Woj. Lubelskie), walki z Moskwą, sejm 1506 elekcyjny, piotrkowski , dwór króla Zygmunta I Starego, ojciec - Wojewoda Ruski, herb rodu Leliwów, dedykacje utworów literackich, ojciec - Wojewoda Sandomierski, elekcja Zygmunta I Starego 1506, ślub Zygmunta I z Boną 1518, sejm 1523 piotrkowski, Akademia Krakowska XV w., dobra w Ziemi Przemyskiej, zwolnienie z wyprawy wojennej, mecenat literacki, sejm 1515, krakowski , ojciec - Kasztelan Sądecki, dobra w Woj. Lubelskim, towarzyszenie królowi w podróżach, dobra w Woj. Krakowskim, bitwa pod Orszą 1514, bitwa pod Wiśniowcem 1512, wojna litewsko- moskiewska 1512, brat - Kasztelan Przemyski, starostwo lubelskie, brat - Wojewoda Bełski, działy spadkowe XVI w., matka - córka urzędnika ziemskiego sandomierskiego, brat - Kasztelan Wiślicki, królewszczyzny w Woj. Lubelskim, prawo niemieckie dla wsi, ojciec - Kasztelan Biecki, brat - starosta w Woj. Ruskim, matka - starościanka lubelska, procesy spadkowe, osoby z dzieł Andrzeja Krzyckiego, stryj - starosta w Woj. Ruskim, brat - dworzanin królewski, matka - córka urzędnika ziemskiego lubelskiego, stryj - urzędnik ziemski lubelski, ojciec - starosta w Woj. Ruskim, spory szlachty z mieszczanami, walki z Wołochami, procesy o opiekę nad krewnymi, korespondencja z Zygmuntem I Starym, dary od króla Polski, witanie królowych w kraju, ojciec - Kasztelan Wiślicki, rodzina Pileckich (z Pilicy, Pilcy, Pilczy) h. Leliwa, sejmy XVI w. (1 poł.), kara główszczyzny, zamek w Smoleniu, śmierć na zapalenie opłucnej, spory szlachty z poddanymi, matka - córka urzędnika nadwornego koronnego, osoby z dzieł Dantyszka, sejm 1518, krakowski, ojciec - komisarz królewski, sprawa władzy starościńskiej, dobra wojciechowskie (dziś Pow. Lubelski), dobra pilickie, matka - Szczekocka, matka - starościanka grudziądzka, brat - komisarz królewski, sejm 1524-1525, piotrkowski, żona - Oleśnicka
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

Postaci powiązane

 

Jan Pilecki h. Leliwa

brak danych - 1496, między 2 VIII a 13 XII wojewoda sandomierski
 

Mikołaj Pilecki h. Leliwa

brak danych - 1527, przed 8 III wojewoda bełski
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kazimierz Jagiellończyk

1458-10-03 - 1484-03-04
święty
 

Erazm Ciołek h. Sulima

1474-02-28 - 1552-09-09
biskup płocki
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.