INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Justynian Szczytt Niemirowicz h. Jastrzębiec  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szczytt (Szczyt) Niemirowicz (Niemierowicz) Justynian h. Jastrzębiec (1740–1824), pisarz skarbowy litewski, konsyliarz Rady Nieustającej, poseł sejmowy.

Ur. 6 II, był jedynym synem Jana (26 VIII 1705 – 14 II 1767), oraz jego drugiej żony, poślubionej w r. 1733 Barbary z Chomińskich (zm. 1775), córki Ludwika Jakuba, pisarza w. lit., i Anny z Koziełłów Poklewskich, chorążanki oszmiańskiej 1.v. Kazimierzowej Kociełłowej. Ojciec S-a był synem Konstantego Marcjana (ok. 1649 – 17 lub 22 IX 1712), podsędka połockiego i jego drugiej żony Iluminaty z Frąckiewiczów Radzimińskich (zm. 24 VIII 1715), ciwunówny wieszwiańskiej, wdowy po mieczniku orszańskim Michale Stanisławie Boratyńskim. Jako starosta i poseł połocki przyczynił się do zerwania sejmu grodzieńskiego 1744 r. Był stronnikiem Sapiehów i «Familii»; w r. 1754 został kaszt. inflanckim, a zrezygnował z urzędu przed 14 IX 1760. Zgromadził znaczne dobra, utrzymywał w Justynianowie liczny dwór i oddział żołnierzy nadwornych. Z pierwszego małżeństwa ojca, zawartego w r. 1728 z Heleną z Rypińskich (zm. 1775), córką Bazylego, pisarza ziemskiego połockiego, i (zapewne) Doroty z Korętelów 1.v. Aleksandrową Rudominową Dusiatską, miał S. przyrodnią siostrę Dorotę, od r. 1755 żonę Jana Szadurskiego (zob.), a z pierwszego małżeństwa matki przyrodniego brata Tadeusza Kociełła, star. oszmiańskiego i markowskiego.

S. kształcił się w jezuickim Collegium Nobilium w Wilnie; w r. 1756 był egzaminowany. Dn. 13 IX 1754 rodzice uzyskali konsens na cesję S-owi star. markowskiego (pow. oszmiański), które on objął dopiero między 16 VII 1759 a 18 V 1761. Dn. 25 X 1761 poślubił w Leonpolu Kazimierę Barbarę z Łopacińskich, córkę Mikołaja Tadeusza, star. mścisławskiego (zob.), i Barbary z Kopciów, pisarzówny w. lit. Zapewne z tej okazji ojciec scedował mu większość dóbr i, prawdopodobnie nieformalnie, przekazał opiekę nad małoletnimi dziećmi horodniczego połockiego Adama Niemirowicza Szczytta. Obrany na sejmiku przedelekcyjnym 23 VII 1764 pierwszym posłem z woj. połockiego, S. podpisał z tym województwem 6 IX t.r. elekcję Stanisława Augusta. Na popis woj. połockiego 30 IX 1765 wysłał zastępcę. Oboje z żoną scedowali (konsens 26 V 1766, przekazanie przed 11 X t.r.) star. markowskie przyrodniemu bratu S-a, Tadeuszowi Kociełłowi i jego żonie, Annie z Tyszkiewiczów. Dn. 24 VIII 1767 w Połocku S. został obrany pierwszym posłem województwa na sejm nadzwycz. w Warszawie, a zaraz po sejmiku urządził w Połocku (25–26 VIII t.r.) uroczysty pogrzeb ojca. W Warszawie zatrzymał się u dominikanów na Nowym Mieście; podczas obrad sejmowych nie przejawiał aktywności i nie wszedł w skład delegacji. Dn. 16 IV 1768 został skwitowany z opieki nad dziećmi Adama Szczytta. Był w Połocku na sejmiku w dn. 26–29 IX t.r., na którym nikt nie zdecydował się na poselstwo, i na uroczystościach u bazylianów (27 IX).

Po pierwszym rozbiorze Rzpltej, ogłoszonym w Połocku 16 IX 1772, ze swych dóbr pozostałych w większości za kordonem złożył S. przysięgę imperatorowej Katarzynie II. Dn. 28 XII t.r. przewodniczył sejmikowi w Połocku, na którym wybrano marszałka oraz dwóch brakujących do kompletu sędziów ziemskich nowo powstałej prow. połockiej, należącej do gub. pskowskiej. W r. 1773 legitymował się tamże ze szlachectwa. Wg Teodora Żychlińskiego został wówczas obrany delegatem obywateli z ziem zabranych do Petersburga, gdzie dzięki względom braci Orłowów wyjednał utrzymanie się szlachty przy dawnych prawach, uwolnienie na lat dziesięć od poł. podatków i przyzwolenie na używanie języka polskiego w sądownictwie; po powrocie otrzymał «całkiem niespodzianie» (Żychliński) wielką wstęgę Orderu św. Anny.

S., jednocześnie polski i rosyjski poddany «sujet mixte», właściciel znacznych dóbr za rosyjskim kordonem, nadal uczestniczył w życiu społeczno-politycznym Rzpltej. Sejm rozbiorowy (1773–5) powołał komisję w sprawie S-a o sukcesję części dóbr po podkomorzym brasławskim Krzysztofie Mirskim oraz komisję do rozgraniczenia dóbr Surwiliszki (pow. oszmiański) skarbnika i pisarza grodzkiego lidzkiego Józefa Stypałkowskiego, m.in. z należącym do S-a Zamosławem. S. został powołany przez tenże sejm w skład pięciu komisji do rozsądzenia sporów majątkowych; w r. 1775 wszedł do nowo powstałej Rady Nieustającej (RN). Listem do króla Stanisława Augusta z 29 X t.r. prosił o pisarstwo w. lit. po spodziewanym awansie teścia, Łopacińskiego, na kaszt. mścisławską, a 20 XII z Justynianowa dziękował za Order św. Stanisława dla swego brata przyrodniego. Jako konsyliarz RN podpisał 23 VIII 1776 w Warszawie akt konfederacji sejmowej. Na sejmie t.r. został 30 X powtórnie obrany do RN. Wg Żychlińskiego S. «gorąco przemawiał w Radzie Nieustającej za powiększeniem siły zbrojnej, urządzeniem skarbu i podniesieniem oświaty w narodzie». Dn. 27 XII 1777 został pisarzem skarbowym lit. Na początku r. 1778 popierał w RN sprawę woj. wileńskiego Karola Stanisława Radziwiłła z protegowanym przez króla pruskiego Fryderyka II wierzycielem F. Saturgusem. Dn. 15 V t.r. zrzekł się S. opieki nad małoletnimi dziećmi woj. mińskiego Tadeusza Burzyńskiego. W maju 1780 towarzyszył (m.in. wraz z bratankiem króla Stanisławem Poniatowskim) Katarzynie II podczas jej podróży do Połocka. Pisarzem skarbowym lit. był jeszcze w r. 1787; z urzędu tego zrezygnował na korzyść zięcia, ciwuna retowskiego Stanisława Augusta Gorskiego, który otrzymał nominację 14 VI 1788.

Od kwietnia 1792 «okolicznościami politycznymi zmuszony», odbył S. wraz z synem Józefem roczną podróż po Rzpltej i Galicji, odwiedzając m.in. Wilno, Troki, Grodno, Siedlce, Puławy, Kurozwęki, Dzików, Kraków, Wieliczkę, Tarnów, Częstochowę, Nieborów, a w końcu Warszawę, gdzie podczas trzymiesięcznego pobytu został przyjęty przez króla i uzyskał dla syna godność szambelana. Po drugim rozbiorze Rzpltej S. (wg Żychlińskiego) w zaciszu domowym «oddał się całkiem pisaniu pieśni, różańców, modlitw i psalmów pobożnych, skomponował nawet mszę świętą w języku polskim z muzyką, szukając pociechy w tej serdecznej z Bogiem rozmowie». Do życia publicznego wrócił po wstąpieniu na tron rosyjski Pawła I. Gdy 22 XII 1796 namiestnictwa połockie i mohylewskie połączono w gub. białoruską ze stolicą w Witebsku, a liczniejsza szlachta mohylewska chciała obsadzić wszystkie urzędy swymi kandydatami, szlachta połocka uprosiła S-a, by kandydował na prestiżowe stanowisko prezesa sądu głównego pierwszego dep. guberni; ośmiuset obywateli z obu dawnych namiestnictw obrało go wówczas jednogłośnie.

S. posiadał w woj. połockim znaczne dobra; już w r. 1761 ojciec przekazał mu większość swych majętności, w tym Justynianów (dawne Uzmiony lub Uzmiany, przemianowane przez ojca na cześć S-a) z Szypowem, a także Wały (dawne Kosarzewo), Dobrąmyśl i Tabołki. S. długo rezydował w Warszawie, potem (przynajmniej do r. 1783) w Wilnie i Lebiedziewie (Lebiedziowie, pow. oszmiański). Na Tabołkach S. oparł dożywocie swej pierwszej żony, a po jej śmierci ustąpił je w r. 1784 synowi Feliksowi. W Justynianowie, gdzie osiadł w poł. l. osiemdziesiątych, wzniósł piętrowy pałac z oficynami i parkiem wg projektu architekta włoskiego Carlo Spampaniego, z którym 9 lub 28 V 1779 zawarł umowę, obejmującą także dokończenie i dekorację wnętrz w modrzewiowych dworkach w Tabołkach i Dobrejmyśli, przewidzianych zapewne na rezydencje letnie. Miał też S. Osinówkę, Kazulin (w Drysieńskiem nad Dźwiną, zapewne to on wzniósł tam w r. 1800 kaplicę łacińską), Poddubie (na cześć syna, Feliksa, nazwał je Szczęsnopolem), Sokoliszcze, Urodę (nad jeziorem o tej nazwie) oraz Białe (nie później niż od r. 1765 będące w zastawie u skarbnika parnawskiego Piotra Kaweckiego, a potem u wdowy Joanny z Koreywów wraz z potomstwem). Próby wykupienia od Kaweckich Białego z Żywołoką na początku r. 1771 doprowadziły do procesu, toczącego się jeszcze w r.n. Od Bogusława Tomaszewicza uzyskał S. w r. 1790 pojezuicki Mosarz. Trzymał w zastawie od K. Radziwiłła Lebiedziew. W r. 1800 podzielił majątek między synów. Dobra lenne Wydryn (Wiedreń, Wiedryń) zwane także Żywołoka, posiadane od r. 1761 (z cesji regenta ziemskiego połockiego Aleksandra Sumoroka), przekazał w r. 1821 synowi Józefowi. Dn. 11 VII 1821 spisał testament.

Wg Żychlińskiego S. utrzymywał dwunastu synów ubogiej szlachty w szkołach w Białymstoku. Otaczano go szacunkiem i chętnie powierzano sprawy kompromisów i kuratelę. Zmarł 7 III 1824 (zapewne st.st.), został pochowany obok rodziców oraz najstarszego syna i jego żony w podziemiach kościoła Dominikanów w Wołyńcach (Zabiałach).

S. był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona Kazimiera Barbara z Łopacińskich (ur. 14 III 1746 w Saryi – 3 II 1773), pisarzówna w. lit., zmarła «na suchoty» i została pochowana kościele Bernardynów w Drui. Drugą żoną S-a była od r. 1775 Kazimiera (zm. 1783 w Lebiedziewie), córka oboźnego połockiego Józefa Woyny (zm. 1770) i Ludwiki z Sulistrowskich (zm. 1782), chorążanki oszmiańskiej, poprzednio (od września 1763) żona podwojewodziego połockiego Trojana Korsaka (1720–1773), która pochowana została 12 V 1783 w kościele Bernardynów w Bienicy (pow. oszmiański). W pierwszym małżeństwie S. miał syna Feliksa (20 XI 1764 w Tabołkach – 1793), szambelana i marsz. pow. drysieńskiego, żonatego od r. 1785 z Zofią z Korsaków (zm. 1793), podwojewodzianką połocką (pasierbicą S-a), ojca m.in. Jana (zob.), oraz cztery córki: Barbarę Petronellę Magdalenę (30 VI 1763 w Leonpolu – 17 II 1824 w Duksztach), poślubioną 3 II 1780 w Wilnie przez Józefa Kazimierza Macieja Dusiatskiego Rudominę (5 III 1753 – 1813), stolnika brasławskiego, a po rozbiorach chorążego brasławskiego, Annę (1 I 1767 – 27 II 1796 w Berżanach), wydaną za mąż ok. r. 1781 w Wilnie za Stanisława Augusta Gorskiego (zob.), Józefę (zm. 1850 w Wilnie), od r. 1794 żonę Kajetana Świrskiego, podczaszego mereckiego, która jako wdowa wstąpiła w Wilnie do klasztoru wizytek, oraz Teklę Kunegundę Teresę (ur. 5 XI 1770, zm. jako dziecko). Z drugiego małżeństwa S. miał trzech synów: Józefa (15 V 1777 – 9 VII 1848), szambelana królewskiego (od r. 1793) i dworu rosyjskiego, marsz. lepelskiego, dziedzica Białego, Mosarza, Osinówki i Wydryna, żonatego od r. 1817 z Franciszką z Hrebnickich (zm. 1881), córką Dionizego, horodniczego połockiego i Anny z Koszczyców, Tadeusza (1778–1840 w Sokoliszczach), marsz. pow. połockiego (1831), dziedzica Sokoliszcz i Kazulina, żonatego z Eweliną z Hurków (zm. 1821 w Rzymie), córką Józefa, gubernatora mitawskiego, oraz Jana (zm. 14 IV 1851), asesora drugiego dep. witebskiego (1807), następnie marsz. pow. drysieńskiego, dziedzica Justynianowa oraz dóbr w Lepelskiem, żonatego od r. 1819 z Anną z Bobrowskich (zm. 1866), córką Antoniego, prezydenta i podkomorzego drysieńskiego, i Paprockiej. W tym małżeństwie miał też S. córkę Dorotę (zm. 10 VI 1813), poślubioną w r. 1805 przez Mikołaja Karnickiego, marsz. lucyńskiego, dziedzica Ewersmujży i Zahałowa.

 

Boniecki, VI 278 (Górscy), VIII 16 (Hurkowie), IX 259 (Karniccy) XI 186 (Korsakowie), 382 (Łopacińscy); Enc. Jezuitów; Estreicher, XIII 439, XXX 237; Kossakowski, Monografie, II 189–90; PSB (Gorski Stanisław August, Łopaciński Mikołaj Tadeusz, Spampani Carlo); Słown. Geogr. (Doroszkiewicze, Ewersmujża, Hubin, Justyanowo, Kazulin, Kosarzewo, Lepel, Marków, Mosarz, Połock, Ponczany, Sieliszcze, Szczęsnopol, Szypowo, Tabołki, Uroda, Uźmiony, Wały, Wiedreń, Wydryn, Zabiały); Uruski, II 285, V 206, VII 209, 224, IX 358, XV 299; Urzędnicy, XI; Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, W. 2004 I nr 4698; Wolff, Kniaziowie, s. 292; Żychliński, II 173, IV 10, 154–5, 218, 238–9, 366–71, 385, V 135, 320, 328, 360, VIII 140–1, X 303, XI 182, XIV 193, XVIII 144, XIX 49; – Aftanazy, Dzieje rezydencji, I 239–41; Bez-Kornilovič M. O., Istoričeskija svedenia o primečatel’nejšich mestach v Belorussii s prisovokupleniem i drugich svedenij k nej otnosiaščichsia, Pet. 1855 s. 94, 98; Hołdziewski K., Wiadomość o mieście Kosarzewie, „Mies. Połocki” T. 3: 1818 s. 214; Kieszkowski W., Carlo Spampani, architekt włoski, czynny w Polsce w XVIII w., „Biul. Hist. Sztuki i Kult.” R. 1: 1932/3 s. 28, 30, 34–5, 67–8; Kościałkowski S., Antoni Tyzenhauz podskarbi nadworny litewski, Londyn 1971 II 256 (błędnie jako Justyn); Lulewicz H. i in., Dzieje rodziny Ciechanowieckich herbu Dąbrowa, Red. A. Rachuba, (w druku); Nosov B. V., Ustanovlenie rossijskogo gospodstva v Reči Pospolitoj 1756–1768 gg., Moskva 2004; Piechnik L., Odrodzenie Akademii Wileńskiej 1730–1773, Rzym 1990 s. 175; – Archeografičeskij Sbornik Dokumentov, X 351; Diariusz Sejmu [...] 1776..., [W. 1776] s. 459; Instrukcja pp. posłom województwa połockiego na sejm elekcyjny 1764 roku, „Rubon” T. 8: 1847 s. 8; Materiały do dziejów Akademii Połockiej i szkół od niej zależnych, Wyd. J. Giżycki, Kr. 1905; Mémoires du roi Stanislas-Auguste, II; Rejestr popisowy województwa połockiego z dn. 30 IX 1765 r., Wyd. R. Mienicki, „Ateneum Wil.” R. 11: 1936 s. 322, 336; Series posłów na sejm 1767, [W. 1767]; Series senatorów i posłów na sejm extraordynaryjny warszawski w Roku Pańskim 1767…, [W. 1767]; Sozański, Imienny spis osób, s. 34 nr 710; Szczytt J., Archiwum domowe. Ułamek z pamiętników, „Kron. Rodzinna” 1884 s. 5–9, 35–9, 73–6; Vol. leg., VII 266, VIII 128–9, 748–9, 768, 777, 788–9, 807, 842, 857; – „Gaz. Wil. 1767 nr 38, 1773 nr 13; Kalendarz Grodzieński na r. 1782, s. 110 (błędnie jako Justyn); „Wiad. Warsz.” 1767 nr 73; – AGAD: Arch. Kameralne, nr III/325 s. 29, Arch. Radziwiłłów, Dz. V nr 15670, 15671, Tzw. Metryka Lit., nr VII 80 k. 669, nr VII 155 k. 386–7, Zbiór mater. różnej proweniencji, nr 303; B. Czart.: rkp. 690 s. 39–43; B. Jag.: rkp. 5981 k. 100–100v; BUW: rkp. akc. 1361 nr 21; Nacyjal’ny histaryčny archiŭ Belarusi (NHAB) w Mińsku: F. 1734 op. 1 nr 56 k. 547–54v, nr 62 k. 428, 582–2v, 714–15v, 786v, 1018v, nr 63 k. 58, 269, 280–1v, 957–8v, 967–8v, F. 1778 op. 1 nr 21 k. 435–5v, 442v; Rossijskij gosudarstvennyj archiv drevnich aktov w Moskwie: F. 389 (Metryka Lit.) op. 1 nr 185 s. 113–14, nr 543 s. 286–7, nr 555 s. 253–4; – Mater. Red. PSB: Życiorys ojca S-a, Jana, autorstwa Andrzeja Haratyma; – Informacje Łukasza Przybyłka z W. na podstawie kwerendy w NHAB w Mińsku (F. 1734, op. 1 nr 55 k. 1143–3v, F. 1778 op. 1 nr 21 k. 309–10v, 687–90v).

Andrzej Haratym

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jan Szadurski h. Ciołek

1 poł. XVIII w. - 1771-02-06 chorąży inflancki
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Maurycy Mochnacki

1803-09-13 - 1834-12-20
krytyk literacki
 

Kajetan Koźmian h. Nałęcz

1771-12-31 - 1856-03-07
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Szymon Samelson

sierpień 1814 - 1881-06-09
adwokat
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.