INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Seweryn Walenty Konstanty Smarzewski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Smarzewski Seweryn Walenty Konstanty (1818–1888), działacz polityczny, ziemianin, poseł na sejm galicyjski i do Rady Państwa w Wiedniu. Ur. 18 II w Myślatyczach (koło Mościsk), pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej, był synem Marcina (zob.) i Eufemii z Kraińskich, której bracia Maurycy (zob.) i Władysław (zob.) wywarli wpływ na światopogląd i działalność S-ego.

S. uczęszczał do gimnazjum we Lwowie, a studiował na Wydz. Prawa Uniw. Lwow., po czym przeniósł się na Politechn. Wiedeńską (1838–9), jednakże studiów nie ukończył. Podróżował po Francji i Anglii, w r. 1840 powrócił do kraju i gospodarował w dzierżawionych od ojca wsiach Hankowice i Tułkowice. Już w marcu 1848 przeprowadził, wbrew woli ojca, uwłaszczenie chłopów w tych wsiach. Po wybuchu rewolucji marcowej w Wiedniu w r. 1848 przemawiał w Przemyślu do tłumów, objaśniając znaczenie konstytucji dla Polaków. Następnie we Lwowie rozwinął szeroką działalność polityczną. Wszedł w skład Centralnej Rady Narodowej (CRN), wybrany na zastępcę prezesa, przewodniczył wielu posiedzeniom. Należał do grupy liberalnych demokratów, utrzymywał kontakty m.in. z Wiktorem Heltmanem. W CRN 23 IV 1848 został członkiem komisji do porozumiewania się z Rusinami, 24 IV złożył wniosek o wprowadzenie języków polskiego i ruskiego w szkołach i sądach. Dn. 16 V t.r. został członkiem Komisji Redakcyjnej, a 20 V posłem na Zjazd Słowiański do Pragi, nie wziął jednak w nim udziału. Dn. 19 VI t.r. wybrano go z pow. rohatyńskiego na posła do Sejmu Konstytucyjnego, obradującego początkowo w Wiedniu, a następnie w Kromieryżu. W parlamencie zasiadał po lewej stronie Izby. Został przewodniczącym Klubu Poselskiego, dość mocno zróżnicowanego pod względem stopnia radykalizmu społecznego. Dn. 31 VIII 1848 w sprawie indemnizacji dla szlachty za zniesienie powinności poddańczo-pańszczyźnianych S. głosował przeciwko odszkodowaniom podobnie jak grupa demokratów galicyjskich i większość polskich chłopów. We wrześniu 1848 wraz z Florianem Ziemiałkowskim brał udział w Wiedniu w rozmowach z ministrem oświaty A. Doblhofem w sprawach szkolnych. Ówczesne zapatrywania S-ego wyraża Posła Rohatyńskiego odezwa do wyborców w Kromieryżu (b.m.w. 15 XII 1848), w której pisał że «Posłowie polscy pragną Austrii takiej, której związek i podstawę stanowiłaby dobra wola narodów swobodnych, składających państwo». Odezwa zawierała także protest przeciwko stosowaniu wobec Węgrów siły. Szybko dał się poznać jako znakomity mówca.

Po rozwiązaniu parlamentu w Kromieryżu (7 III 1849) S. nadal gospodarował w Tułkowicach. Zabiegał o podniesienie chowu bydła. Działał w Galicyjskim Tow. Rolniczym, wygłaszał odczyty, m.in. O handlu zbożowym („Rozprawy c.k. galicyjskiego Tow. Gospodarskiego” T. 5: 1848). Obrano go w r. 1861 wiceprezesem Towarzystwa, w r. 1874 prezesem. Zaprzyjaźniony z Adamem Sapiehą, brał udział w r. 1860/1 w prowadzonych przez niego przygotowaniach do założenia dziennika „Głos” we Lwowie. W r. 1861 został wybrany na posła do sejmu galicyjskiego z kurii wielkiej własności okręgu przemyskiego. Prowadził w sejmie referat spraw gminnych, był także przez 18 lat członkiem komisji budżetowej. Jako sprawozdawca komisji sejmowych przedłożył w kwietniu 1861 sejmowi sprawozdanie o wnioskach posłów: Adama Potockiego, A. Sapiehy, Henryka Wodzickiego, Ludwika Skrzyńskiego i Mikołaja Zyblikiewicza, domagających się zaprowadzenia języka polskiego jako urzędowego w administracji, sądownictwie i szkolnictwie. Referował również wniosek Franciszka Smolki, dotyczący rewizji statutu krajowego, nadanego patentem lutowym przez premiera Austrii A. Schmerlinga, jako zakreślający zbyt ciasne granice samorządowi krajowemu. Na wniosek S-ego sejm postanowił, że nauka w szkołach ludowych będzie bezpłatna. Dn. 26 IV 1861 wszedł do Wydz. Krajowego wraz z posłami: F. Ziemiałkowskim, M. Kraińskim, Kornelem Krzeczunowiczem, Oktawem Pietruskim i Julianem Ławrowskim. S. zarządzał dep. spraw gminnych w Wydz. Krajowym do grudnia 1865. Złożył wówczas mandat członka Wydziału, ponieważ Sejm na wniosek posła Kazimierza Grocholskiego uchylił projekt ustawy opracowanej przez Wydz. Krajowy, przewidującej zaciągnięcie pożyczki krajowej do wysokości 3 mln złr. na wsparcie gmin dotkniętych ubóstwem.

W powstaniu styczniowym wg Stanisława Koźmiana wziął S. udział, wg innych źródeł «ustosunkował się sceptycznie i pesymistycznie» do ruchu (Ludwik Dębicki), ale przechowywał w swym dworze powstańców (M. Smarzewski). W r. 1864 ojciec przekazał S-emu zarząd całym majątkiem. Po anonimowym wydaniu bajki „Lis Mykita” J. W. Goethego, w przekładzie (przerobionym) ojca, S. w r. 1865 ofiarował 394 egzemplarze na fundusz Tow. Naukowego Krakowskiego. W lipcu 1867 wraz z A. Sapiehą i in. zawiązał spółkę budowy kolei na linii Lwów-Brody z odnogą do Złoczowa, która szybko upadła i S. poniósł znaczne straty. Na sejm galicyjski posłował do r. 1888. Podpisał wniosek do cesarza o ustanowienie kanclerza dla Galicji (1866), a 2 III 1867 głosował przeciwko wysłaniu delegacji sejmowej do Rady Państwa w Wiedniu. W t.r. został ponownie wybrany do Wydz. Krajowego i wchodził w jego skład do r. 1888. Z powodu choroby, a następnie śmierci żony, był nieobecny na sesji sejmowej uchwalającej rezolucję galicyjską (1868). W r. 1872 przemawiał w czasie dyskusji nad ustawą szkolną, uzasadniał też wniosek o przedłużenie sesji sejmowej. W l.n. często zabierał głos w sprawach ekonomicznych (o ustawie wodnej, wykupie prawa propinacji i in.). Jako stały sprawozdawca komisji budżetowej w l. 1875–82 przyczynił się do uporządkowania funduszów szkolnych. Od r. 1880 był generalnym sprawozdawcą budżetowym, a po śmierci H. Wodzickiego (październik 1884) stale przewodniczył komisji budżetowej i in. komisjom.

S. należał w sejmie do najbardziej aktywnych i poważanych posłów. Charakteryzowała go «zdatność, wymowa, rutyna wielka», był także «bardzo liberalny, bardzo polski, ale zarazem ministerialny» (Stanisław Mieroszewski). Nawet niechętny S-emu Kazimierz Chłędowski przyznawał, że był jednym z najlepszych mówców jakich miał sejm galicyjski: «mówił wyraźnie, jasno, logicznie, bardzo dowcipnie, przedmiot zawsze znał gruntownie». Krytyczne stanowisko S-ego w sprawie udziału Polaków w obradach Rady Państwa w Wiedniu spowodowało, że nie przyjął 15 IX 1870 mandatu do niej z okręgu rzeszowskiego. Dopiero rok później (27 XII 1871), gdy został wybrany z kurii większych posiadłości w okręgu przemyskim, zgodził się posłować. W parlamencie wszedł w skład delegacji dla spraw wspólnych obradującej w Wiedniu (1872) i w Budapeszcie (1874, 1876, 1879). W r. 1873 był przewodniczącym Komitetu Przedwyborczego Galicji Wschodniej. W następnych kadencjach (1873–9, 1879–85, 1885–8) wybierany był do Rady Państwa w wyborach bezpośrednich z okręgu Jaworów–Mościska–Cieszanów. W parlamencie wiedeńskim przemawiał stosunkowo rzadko, kilkakrotnie był sprawozdawcą komisji budżetowej resortu rolnictwa. W r. 1880 składał ogólne sprawozdanie z budżetu państwa. Przemawiając bezpośrednio po Julianie Dunajewskim, kładł S. nacisk w swym sprawozdaniu na dwa czynniki prowadzące do deficytu – nadmierne dotowanie Zalitawii, tj. Węgrów, kosztem krajów przedlitawskich, a następnie wydatki związane z okupacją Bośni. Przeciwstawiał się też zdecydowanie postawie ministra finansów K. Kriegs-Alla, proponującego pokrycie deficytu obciążeniami hipotecznymi różnych obiektów państwowych. Kryło się w tym niewątpliwie dążenie do zmiany kierownictwa tego resortu i przyspieszenia nominacji Dunajewskiego na ministra finansów. Wystąpienie to, podobnie jak i krytyczna postawa w stosunku do sprawozdawcy budżetowego ze strony konserwatystów niemieckich i czeskich skłoniła S-ego w kilka lat później do opuszczenia komisji budżetowej. Był jednak przez wiele lat przewodniczącym komisji gospodarstwa narodowego. Wybierany był do komisji parlamentarnej Koła Polskiego. Gdy na czele rządu austriackiego stanął E. Taaffe, wśród kandydatów na ministra dla Galicji wymieniano S-ego. Zbiegło się to jednak z upadkiem w r. 1880 fabryki papieru w Czerlanach, której A. Sapieha i S. byli głównymi udziałowcami. Sąd karny lwowski poinformował wówczas sejm, że toczy się postępowanie o oszustwo (tzw. grynderstwo), m.in. przeciw S-emu. Później zostało ono umorzone. S. stracił wówczas dużo pieniędzy. W ostatnich latach życia pisał liczne korespondencje do „Czasu”, co świadczyłoby, że przeszedł na pozycje bardziej konserwatywne. Zmarł 16 III 1888 w Wiedniu i tam został pochowany. Koledzy parlamentarni wystawili pomnik na jego grobie.

Z małżeństwa (ślub w r. 1855) z Józefą z Drzewieckich (zm. 1868) miał S. syna Tadeusza (1857–1938), publicystę, krytyka literackiego, i dwie córki.

Wg K. Chłędowskiego i Stefana Kieniewicza S. pozostawił pamiętnik, który do r. 1939 znajdował się we Lwowie.

 

Słown. Geogr. (Hankowice); – Buszko J., Polacy w parlamencie wiedeńskim 1848–1918, W. 1996; Dębicki L., Portrety i sylwetki z dziewiętnastego stulecia, S.2, Kr. 1907 II 113–201 (fot. po s. 115); Fras Z., Demokraci w życiu politycznym Galicji w latach 1848–1873, Wr. 1997; tenże, Florian Ziemiałkowski (1817–1900), Wr. 1991; Grodziski S., Sejm Krajowy galicyjski 1861–1914, W. 1993; Homola-Dzikowska I., Mikołaj Zyblikiewicz 1823–1887, Wr. 1967; Kieniewicz S., Adam Sapieha (1828–1903), Lw. 1939; Kolmer G., Parlament und Verfassung in Österreich, Wien–Leipzig 1902–14 I–VIII; Krechowiecki A., Zygmunt Kaczkowski i jego czasy, Lw. 1918 s. 188–90, 192–201, 228–31, 236–7, 378, 387–90; Pepłowski-Schnür S., Z przeszłości Galicji (1772–1862), Lw. 1894 s. 289; Wereszycki H., Rola Polaków w monarchii habsburskiej, „Mpol. Studia Hist.” T. 9: 1963; – Batowski A., Diariusz wypadków 1848 roku, Oprac. M. Tyrowicz, Wr. 1974; Chłędowski K., Pamiętniki, Wr. 1951 I; Dziennik Franciszka Smolki 1848–1849 w listach do żony, Wyd. S. Smolka, W. 1913; [Koźmian S.], Reprezentacja kraju naszego w Radzie Państwa 1879 r., Kr. 1879 s. 157–67; Mieroszewscy S.S., Wspomnienia lat ubiegłych, Kr. 1964; Protokoły z posiedzeń Rady Narodowej Centralnej we Lwowie (14 IV – 29 X 1848), W. 1996; Smarzewski M., Pamiętnik 1809–1831, Oprac. F. Sawicka, Wr. 1962 (fot. po s. 150); Spraw stenogr. Sejmu Krajowego, 1861–88; Stenographische Protokolle der Delegationen des Reichsrathes, Wien 1874–8; Stenographische Protokolle über die Sitzungen des Hauses der Abgeordneten, Wien 1867–88; Szematyzmy Król. Galicji z l. 1848–1914; Verhandlungen der österreichischen konstituirenden Reichstages, Wien 1848–9; – Nekrologi z r. 1888: „Bibl. Warsz.” t. 2 s. 170, „Czas” nr 64, 67, „Gaz. Lwow.” nr 64, „Nowa Reforma” nr 64; – B. Jag.: rkp. 7888 III, 7889 III, Przyb. 123/56, t. 11.

Józef Buszko

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Aleksander Brückner

1856-01-29 - 1939-05-24
historyk literatury
 
 

Witold Chodźko

1875-11-01 - 1954-01-17
lekarz psychiatra
 

Zygmunt Józef Kaczkowski

1825-05-02 - 1896-09-07
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Hipolit Lipiński

1846-08-14 - 1884-06-27
malarz
 

Anna Barbara Libera

1805-08-31 - 1886-06-10
literatka
 
 

Antoni Bem

1848-06-04 - 1902-04-15
literat
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.