INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stanisław Rostworowski     

Stanisław Rostworowski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1989-1991 w XXXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rostworowski Stanisław (1785–1837), oficer szwoleżerów gwardii napoleońskiej, ziemianin. Ur. 21 XI w Lesznowoli (wg stanu służby) lub w domu swych dziadków Małachowskich we Włoszczowej (wg aktu zgonu), ochrzczony został w paraf. św. Andrzeja w Warszawie. Był najstarszym z siedmiorga dzieci Franciszka Ksawerego (zob.) i Izabeli z Małachowskich, bratem Antoniego Melitona (zob.) i Jana Nepomucena (zob.).

Po klęsce Prus w r. 1806 i wkroczeniu wojsk francuskich do Warszawy (27 XI), R. wstąpił do powstającej pod dowództwem Tadeusza Tyszkiewicza gwardii honorowej, pełniącej niebawem służbę przy boku Napoleona. Znajdował się w bitwach pod Pułtuskiem (26 XII 1806) i Pruską Iławą (7–8 II 1807). Równocześnie z rozpoczęciem formowania pułku szwoleżerów gwardii, R. dekretem cesarskim z 7 IV 1807 został w nim mianowany porucznikiem 1 kl. Dn. 30 VIII 1807 z drugim oddziałem pułku w składzie 5 kompanii dowództwa por. Stanisława Gorajskiego 1 szwadronu szefostwa Tomasza Łubieńskiego R. opuścił Warszawę udając się w drogę do Francji, gdzie przez Chantilly, Orlean, Tours, Poitiers, Angoulême dotarł na kilkutygodniowy pobyt do Bordeaux. W związku z rozwojem wypadków na Półwyspie Pirenejskim, R. w składzie połączonych pod dowództwem T. Łubieńskiego oddziałów pułku stanowiących część kolumny gwardii gen. L. Lepica wkroczył 4 III 1808 do Hiszpanii. Już 7 VI t. r. otrzymał R. order kawalerski Legii Honorowej. Wziął udział w działaniach bojowych pułku, znajdował się 30 XI 1808 w bitwie pod Somosierrą, uczestnicząc ze swym plutonem w ataku 1 szwadronu T. Łubieńskiego w końcowej fazie bitwy, a następnie w pościgu za uchodzącym nieprzyjacielem na Buitrago i Madryt. W lutym 1809 wraz z pułkiem R. ruszył w marsz powrotny z Hiszpanii do Francji, 21 II przekroczył graniczną rzekę Bidassoa.

Dn. 10 III 1809 awansował R. na stopień kapitana otrzymując dowództwo 3 kompanii (po poległym pod Somosierrą kpt. Janie Dziewanowskim) w 3 szwadronie szefostwa Ignacego Ferdynanda Stokowskiego, 13 III otrzymał z Tours polecenie mjr. P. Dautancourta udania się z por. Ksawerym Prażmowskim do Paryża, gdzie 2 dni później (15 III) dostał rozkaz podróży do Ks. Warsz. w celu przeprowadzenia dla pułku rekrutacji 50 ludzi oraz dokonania zakupu 200 koni. Przyjazd R-ego do Ks. Warsz. i pobyt w Warszawie zbiegły się z rozpoczęciem działań wojennych kampanii polsko-austriackiej 1809 r. Jako ochotnik R. znalazł się na polu bitwy pod Raszynem (19 IV), gdzie został ranny. Wraz z przebywającym również w kraju kpt. S. Gorajskim R. pospieszył jednak niebawem do pułku, znajdującego się na froncie wojny francusko-austriackiej i 10 VI 1809 w St. Veit do niego dołączył. Na czele swojej kompanii uczestniczył podczas bitwy pod Wagram (6 VII) w szarży 3 szwadronu na jazdę austriacką, odznaczając się osobistą odwagą w przeprowadzonym natarciu. Dn. 3 X 1809 wyruszył R. z pułkiem z powrotem do Francji – 11 XII t. r. przybył do Chantilly, stałego miejsca jego stacjonowania w czasie pokoju. W ślad za dekretem cesarskim z 5 XII 1809, decyzją ministra wojny Francji H. Clarke’a z 15 I 1810, wyznaczony został R. na komendanta zakładu pułku w Warszawie, dokąd wyruszył 12 II t. r. z por. Janem Gnatowskim i dwoma wachmistrzami. Werbowani ochotnicy i nabywane konie odsyłane były przez R-ego w zorganizowanych oddziałach do Francji i kierowane do Chantilly. Tymczasem R. mianowany został kawalerem Cesarstwa oraz obdarowany donacją w wysokości 500 fr. rocznie z dóbr Monte Napoleone (15 III 1810). Dn. 16 XII 1811 awansował R. na stopień szefa szwadronu.

W czasie przemarszu pułku idącego na wyprawę rosyjską 1812 r. dołączył do niego R. ze swoim zakładem. Dotarł pod Moskwę i stanął w miejscowości Troickoje nad rzeką Desną. Dn. 10 X 1812 otrzymał rozkaz gen. Wincentego Krasińskiego udania się z grupą oficerów, podoficerów i żołnierzy z pułku do Warszawy i przystąpienia tam do nowej rekrutacji ludzi do pułku i kupna koni. Droga wiodła przez Krasne, Smoleńsk, Borysów, Mińsk, Oszmianę i Wilno. W Warszawie R. już 14 XII 1812 zamieścił w prasie odezwę wzywającą do zaciągania się do pułku. Otwarcie księgi przyjęć miało nastąpić 20 XII. Komendę nad zakładem stacjonującym w koszarach Mirowskich przejął przybyły do Warszawy major pułku płk Dominik Radziwiłł, lecz wyruszywszy w następnym miesiącu do pułku przekazał ją z powrotem R-emu. W związku z ewakuacją w dn. 2–3 II 1813 Warszawy w obliczu nadciągających wojsk rosyjskich, R. udał się ze swym zakładem przez Piotrków – Częstochowę w kierunku Krakowa, dokąd przybył 9 II i gdzie kontynuował energicznie jego dalszą organizację. W okresie reorganizacji pułku (11 IV 1813) R. przybył z Krakowa do Friedbergu. Potwierdzony na stanowisku dowódcy zakładu rekrutacyjnego w Krakowie, otrzymał 21 IV rozkaz powrotu do niego z instrukcjami i pełnomocnictwem Rady Administracyjnej pułku w odniesieniu do spraw finansowych i kadrowych oraz sformowania kompletnego szwadronu. R. otrzymał również do przekazania depesze cesarskie do ks. Józefa Poniatowskiego i dowództwa wojsk austriackich. Już 8 V 1813 R. z oddziałem szwoleżerów liczącym 16 oficerów oraz ponad 200 podoficerów i żołnierzy wyruszył z Krakowa w składzie 2 kolumny wojsk dowodzonej przez gen. Ludwika Kamienieckiego przez ziemie czeskie do Wielkiej Armii. Dn. 17 VI t. r. otrzymał R. w Żytawie (Zittau) rozkaz gen. W. Krasińskiego udania się ze swym oddziałem do Stolpen w celu dołączenia do pułku; z oddziału tego utworzono 7 szwadron, nad którym R. objął komendę.

R. uczestniczył w kampanii jesiennej 1813 r., 14 IX t. r. mianowany został oficerem Legii Honorowej. W związku z ciężkimi stratami poniesionymi przez pułk i zredukowaniem jego stanu do 4 szwadronów, R. ponownie, z uwagi na posiadane doświadczenie i umiejętności organizacyjne, skierowany został do poprzednich swoich czynności przy kompletowaniu, z użyciem zakładów w Metz i Sedanie, poszczególnych zdziesiątkowanych kompanii pułku z równoczesnym naborem koni. Dn. 24 I 1814 gen. W. Krasiński rozkazał R-emu przejęcie komendy nad zakładem pułku w Chantilly. Pełnił służbę przy dworze cesarskim w Paryżu komenderując co drugi tydzień oddziałem szwoleżerów przyprowadzanym z Chantilly do pałacu Tuilleries. Dekretem cesarskim z 27 II 1814 mianowany został R. kawalerem Orderu Zjednoczenia («Ordre impérial de la Réunion»). Po kapitulacji Paryża z oddziałem szwoleżerów eskortował ewakuację rodziny cesarskiej do Blois nad Loarą, stając sam ze swymi żołnierzami w Tours. Po abdykacji Napoleona R. otrzymał 5 IV 1814 dymisję ze służby francuskiej. W związku z tymczasowym objęciem przez gen. W. Krasińskiego komendy nad resztkami wojska polskiego przechodzącymi pod rozkazy w. ks. Konstantego, R. otrzymał w Tours rozkaz Krasińskiego z 14 IV przybycia z zebranymi oddziałami szwoleżerów do St. Denis a 20 IV nominację na stanowisko prezesa Rady Administracyjnej pułków: 1 szwoleżerów i 3 eklererów gwardii z pełnieniem obowiązków dowódcy 1 pułku. Wyprzedzając wymarsz powracającej do kraju kolumny polskiego wojska prowadzonej przez gen. Krasińskiego, R. otrzymał 1 VI 1814 indywidualną zgodę wojskowych władz rosyjskich z paszportem na podróż do Ks. Warsz., dokąd się udał przez Ulm-Linz-Wiedeń, przekraczając 9 VII t. r. granice Księstwa pod Krakowem. R. nie wszedł do służby w powstającej armii Król. Pol. Dn. 19 IV 1815 została mu przyznana żądana dymisja w stopniu majora, ogłoszona rozkazem dziennym w. ks. Konstantego z 16 XII t. r.

Jeszcze przed ożenkiem (1816) R. otrzymał od swojej ciotki, Heleny Chrapowickiej, kasztelanowej mścisławskiej, w dziedziczną własność dobra Pruszyn ze Stokiem Lackim (pow. siedlecki), gdzie zamieszkał i gospodarował. Był prezesem dozoru kościelnego w Pruszynie. Miał dom w Warszawie przy ul. Nowy Świat (nr 1259B), gdzie zmarł 29 XII 1837. Pochowany został przy kościele parafialnym w Pruszynie.

Z małżeństwa (ślub 27 IV 1816 w Rogowie w pow. skalbmierskim) z Urszulą z Potulickich (1796–1878), córką Michała (zob.), pozostawił R. synów: Joachima (1822–1894), Feliksa (1826–1885) i Gabriela (1828–1907); najstarsza córka Helena (1817–1833), zmarła w wieku dziewczęcym, pozostały Elżbieta i Józefa (niezamężne) oraz Maria, żona Karola Łempickiego.

Brat Mikołaj (1792–1854) w r. 1810 wstąpił jako prosty żołnierz do pułku szwoleżerów gwardii, w r. 1811, przechodząc kolejne stopnie podoficerskie, otrzymał nominację na porucznika 2 kl. – oficera sztandarowego, w r. 1813 awansował na porucznika l kl. Odbył kampanie w l. 1812–14, odznaczony był orderami Legii Honorowej (1813) i Zjednoczenia (1814). W armii Król. Pol. w marcu 1815 umieszczony został w stopniu porucznika w szwadronach wzorowych strzelców konnych, wkrótce wziął jednak urlop i z końcem 1815 r. otrzymał żądaną dymisję. Odziedziczoną po ojcu Lesznowolę odstąpił bratankowi Feliksowi i do końca życia mieszkał w Miropolu na Wołyniu, dobrach swej żony Anny z Dzieduszyckich.

Ofiarowane przez rodzinę mundury R-ego paradny i polowy znajdują się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

 

Podobizna-akwaforta, dess. au Physiontrace et gravé par Quendey Paris 1814, w Muz. Narod. w Kr. – Zbiory Czapskich; – Łoza, Legia Honorowa; Konarski S., Armorial de la noblesse polonaise titrée, Paris 1958 s. 420; Révérend A., Armorial du Premier Empire. Titres, Majorats et Armoiries, concédés par Napoléon I-er, Paris 1894–7 IV; Katalog zabytków sztuki w Pol., X z. 22 (Pruszyn); Lipniacki W., Inwentaryzacja krajoznawcza województwa warszawskiego, W. 1975 s. 191; Muzeum Wojska – Inwentarz – Wiek XVIII pierwsza połowa w. XIX, W. 1929; – Gembarzewski, Wojsko Pol., 1807–14, s. 300 (bez imienia); Kirkor S., Polscy donatariusze Napoleona, Londyn 1974 s. 18, 84; Konarski S., Kanoniczki Warszawskie, Paryż 1952 s. 230; Łubieński R., Generał Tomasz Pomian hrabia Łubieński, W. 1899 s. 112, 133, 159; Łukasiewicz M., Armia Księcia Józefa 1813, W. 1980; Rostworowski E. M., Popioły i korzenie, Kr. 1985 (podob.); Żygulski Z. (jun.), Wielecki H., Polski mundur wojskowy, Kr. 1988 s. 192, 332 (reprod. kolorowa i opis munduru paradnego R-ego); – Dzieduszycki M., Kronika domowa Dzieduszyckich, Lw. 1865 s. 434–5 (dotyczy Mikołaja); En marge de la correspondance de Napoleon I pièces inédites concernant la Pologne 1801–1815, W.-Paris 1911; [Gawroński F. S.], Pamiętnik r. 1830/31 i kronika pamiętnikowa (1787–1831) pułkownika…, Kr. 1916; Korespondencja księcia Józefa Poniatowskiego z Francją V 1813, P. 1929; [Płaczkowski W.], Pamiętniki… porucznika dawnej gwardii cesarsko-francuskiej, Żytomierz 1861 s. 32, 259; Rozkazy dzienne Naczelnego Wodza 1815 (W.); Załuski J., Wspomnienia, Kr. 1976; – „Gaz. Koresp. Warsz. i Zagran.” 1811 nr 8 (dod.); „Kraj, Życie i Sztuka” 1902 nr 41; „Kur. Warsz.” 1837 nr 347; – Arch. Hist. du Ministère de la Guerre w Paryżu – Château de Vincennes: Livre régimentaire des chevau-legérs de la Garde 16 YC poz. 1267 (Mikołaj), Sekcja Administracyjna. Teki osobowe; – Mater. Red. PSB: Rostworowski Stefan M., Genealogia…; – Kartoteka oficerów WP 1815–1831 Zbigniewa Zacharewicza z Kr. (Mikołaj); – Papiery wojskowe R-ego i dokumenty rodzinne w zbiorach Emanuela M. Rostworowskiego w Rybnej.

Zbigniew Zacharewicz

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.