INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Walery (Walerian) Szajewski (także Valery Shaevsky)     

Walery (Walerian) Szajewski (także Valery Shaevsky)  

 
 
1908-03-10 - 1995-12-25
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szajewski Walery (Walerian), także Valery Shaevsky (1908–1995), tancerz, baletmistrz, pedagog.

Ur. 10 III w Warszawie, był synem Jana i Władysławy z Antoszewskich.

Od ok. r. 1918 był S. uczniem Piotra Zajlicha i Edmunda Sochy w szkole baletowej przy Operze Warszawskiej (od r. 1920 Szkoła Artystyczno-Baletowa przy Teatrze Wielkim). Już w r. 1925 wystąpił w Teatrze Wielkim w „Preludium” F. Liszta; w r. 1926 tańczył tam rolę Pirata w „Dafnis i Chloe” M. Ravela (choreografia Zajlich) i Kuczera w „Pietrku” (właśc. „Pietruszce”) I. Strawińskiego, a w Teatrze Narodowym wystąpił w „Księżniczce żydowskiej” Wacława Grubińskiego. T.r. ukończył szkołę i zaangażował się do Teatru Polskiego w Katowicach. Zatańczył tam m.in. w „Tańcu Tatarów połowieckich” (właśc. „Tańcach połowieckich”) z opery „Kniaź Igor” A. Borodina, operze „Casanova” Ludomira Różyckiego (menuet) i operetce „Sztygar” K. Zellera (trojak). Występował także w „Halce” Stanisława Moniuszki; podczas gościnnego spektaklu tej opery w Opolu, 28 IV 1929, został poturbowany wraz z innymi artystami przez bojówkę niemiecką. Na sezon 1930/1 zaangażował się do Opery poznańskiej; zatańczył tam m.in. w baletach „Miliony Arlekina” R. Drigo i „Rapsodia węgierska II” Liszta (choreografia Józef Ciesielski, premiera 11 I 1931).

Powołany w r. 1931 do wojska, służył S. przez rok w 48. Pułku Strzelców Kresowych w Stanisławowie. Następnie został solistą w Warszawie w Teatrze Wielkim i tańczył tam m.in. w „Halce”, a w r. 1933 także w baletach: „Na kwaterze” Moniuszki, „Kupała” Ludomira Michała Rogowskiego (partia Kozaka) i „Wesele w Ojcowie” Karola Kurpińskiego. W r. 1934 wystąpił w baletach „Pan Twardowski” Różyckiego (partia Diabła), „Wesele na wsi” z muzyką Kurpińskiego, Rogowskiego, Karola Namysłowskiego i Leopolda Lewandowskiego, „Świtezianka” Eugeniusza Morawskiego, operetce „Giuditta” F. Lehara oraz operze „Popieliny” Michała Kondrackiego. W sierpniu i wrześniu t.r. brał udział w tournée baletu Teatru Wielkiego w Rumunii i na Węgrzech. Wystąpił w partii Szatana w „Nocy Walpurgii” z „Fausta” Ch. Gounoda (1935, choreografia Jan Ciepliński). Od 1 II 1935 na scenie warszawskiej Wielkiej Rewii tańczył w miniaturach baletowych układu Feliksa Parnella, m.in. „Dożynki” Lewandowskiego oraz „Kapitał i praca” i „Lajkonik zwierzyniecki” Zygmunta Wiehlera. Jako tancerz Baletu Parnella (Ballet Polonais de Parnell) wystąpił w Poznaniu, Bydgoszczy i Wolnym M. Gdańsku, a w kwietniu t.r. w Paryżu. Następnie, w maju i czerwcu tańczył w Niemczech: Berlinie, Baden-Baden i Stuttgarcie, w lipcu w Londynie, po czym występował w kurortach Holandii (Scheveningen) i Belgii (Blankenberge) oraz Genewie. Od 28 IX ponownie tańczył w Paryżu (w Casino de Paris), a w styczniu i lutym 1936 w Niemczech. Od poł. marca t.r. tańczył w Nicei, Cannes i Monte Carlo; zapewne tutaj odłączył się od zespołu Parnella i zaangażował jako solista w Ballets Russes de Monte Carlo R. Bluma. Poznał tam Raissę Kuzniecową. Od października 1936 do lipca 1937 występował z Ballets Russes de Monte Carlo w Australii (Adelajda, Melbourne, Sydney) i Nowej Zelandii (Brisbane). Tańczył m.in. w układach choreograficznych M. Fokina: Szacha Zemana w „Szeherezadzie” N. Rimskiego-Korsakowa i Euzebiusza w „Karnawale” R. Schumanna, a także L. Massine’a: w zespole w „Les Présages” do „V Symfonii” P. Czajkowskiego, w duecie w „Le Beau Danube” J. Straussa syna, tarantelę w „La Boutique fantasque” G. Rossiniego w opracowaniu O. Respighiego. W sierpniu 1937 przyjechał do Warszawy z Leonem Wójcikowskim (choreografem, baletmistrzem i solistą w Ballets Russes de Monte Carlo), aby podjąć pracę w Polskim Balecie Reprezentacyjnym Bronisławy Niżyńskiej; jednak gdy Niżyńska odmówiła współpracy z Wójcikowskim, S. wrócił za granicę. W sezonie 1938/9 przeszedł do (wyodrębnionego z Ballets Russes de Monte Carlo) Covent Garden Russian Ballets, kierowanego przez C. de Basil. Z zespołem tym tańczył w „Kopciuszku” F. d’Erlangera (choreografia Fokin), a od września 1938 do kwietnia 1939 odbył kolejne tournée po Australii i Nowej Zelandii.

Wobec zaostrzenia sytuacji politycznej w Europie, został S. w Australii. Po wybuchu drugiej wojny światowej zorganizował 25 XI 1939 (m.in. z Kuzniecową) koncert w State Conservatorium of Music w Sydney, w celu zasilenia Polish War Victim’s Relief Fund. Razem z Kuzniecową wszedł też w r. 1940 do «Kirsova Ballet» – jednego z pierwszych zawodowych zespołów baletowych w Australii (debiutującego 8 VII 1941 na scenie Konserwatorium w Sydney). Tańczył w nim, m.in. w miniaturach baletowych „A dream and a fairy tale” do muzyki Fryderyka Chopina i „Vieux Paris” do muzyki J. Offenbacha i J. Straussa syna (choreografia Kirsova). W r. 1943 założył w Sydney (razem z Kuzniecową) Polish-Australian Ballet, w którym pełnił funkcję baletmistrza, a także tańczył (najczęściej w choreografii Kuzniecowej) główne partie w baletach stworzonych m.in. do muzyki kompozytorów radzieckich („Wiosna w rosyjskiej wiosce”) i rosyjskiej muzyki ludowej („Sport”, „Oberek”, „Zavalenki”). „The Canberra Times” z 1 IV 1949 uznał, że był «niezrównany we wszystkich rolach». Występował głównie na rzecz Polish War Victim’s Relief Fund oraz w różnych celach charytatywnych w Sydney i innych miastach Nowej Południowej Walii. Polish-Australian Ballet zaprzestał działalności ok. r. 1953. Następnie S. wraz z Kuzniecową i Edwardem Sobiszewskim założył w Sydney Polish-Australian Ballet School.

W marcu 1958 wrócił S. do Warszawy. Od kwietnia 1958 do września 1960 asystował kierownikowi baletu w Polskim Zespole Tańca Eugeniusza Paplińskiego. Od listopada 1958 do sierpnia 1964 pracował także jako pedagog baletu w Państw. Zespole Pieśni i Tańca «Mazowsze». W l. 1963–4 był słuchaczem rocznego seminarium na temat metodyki nauczania tańca klasycznego, prowadzonego w Warszawie przez O. Ilinę z Moskwy. Od 1 IX 1964 do 31 VIII 1966 kierował baletem Teatru Wielkiego, który w tym czasie wystawił m.in.: „Orfeusza” i „Święto wiosny” Strawińskiego, a także przedstawienia, w których S. asystował choreografom: Kuzniecowej przy „Jeziorze łabędzim” Czajkowskiego, Stanisławowi Miszczykowi przy „Panu Twardowskim” Różyckiego, Stanisławie Stanisławskiej przy „Fauście” Gounoda. Od r. 1966 uczył tańca klasycznego w Warszawskiej Szkole Baletowej. W r. 1974 przeszedł na emeryturę. Był wybitnym solistą charakterystycznym, dysponującym talentem aktorskim i umiejętnościami akrobatycznymi. Zmarł 25 XII 1995 w Warszawie, został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu Bródnowskim (kw. I 8 A–I–II).

Żoną S-ego była Raissa Kuzniecowa (zob. Szajewska Raissa); daty ślubu nie udało się ustalić, do Polski przybyli w r. 1958 jako małżeństwo. S. dzieci nie miał.

 

Portrety rys. z r. 1950 przez T. L. Enid Dickson w National Library w Canberze; Fot. w rolach tamże; – Almanach sceny polskiej 1995/6, W. 2001; – García-Márquez V., The Ballets Russes, New York 1990; Mamontowicz-Łojek B., Terpsychora i lekkie muzy, Kr. 1971 (fot.); Nowakowska J., Balet i taniec na Śląsku w okresie międzywojennym 1918–1939 (praca magisterska z r. 1983 w Akad. Muzycz. w W.); Parnell F., Moje życie w sztuce tańca, Ł. 2003; Paszkowski L., Polacy w Australii i Oceanii 1790–1940, Londyn 1962; Sobański M., Teatr Polski na Śląsku 1922–1937, Kat. 1937 s. 56; Świtała T., Opera poznańska w latach 1919–1969, P. 1973; Walker K. S., De Basil’s Ballets Russes, London 1982; Wysocka T., Dzieje baletu, W. 1970; – „The Glebe Society Bulletin” 2004 nr 9; „Pam. Teatr.” 1996 z. 3–4 s. 541, 556–9, 1998 z. 3–4 s. 528; „Polska Zachodnia” 1929 nr 117; „Wiad. Liter.” 1936 nr 8; „Życie Warszawy” 1996 nr 7 (nekrolog S-ego); – Inst. im. Zbigniewa Raszewskiego w W.: Teczka osobowa z ZASP; National Library of Australia w Canberze: Mater. dot. S-ego, m.in. programy, repertuary, rec.; Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa w W.: Teczka osobowa nr 54, sygn. 2/672; Teatr Wielki w W.: Teczka osobowa, nr 105.

Joanna Sibilska-Siudym

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Bronisław Pawlik

1926-01-08 - 2002-05-06
aktor filmowy
 

Wiesław Zdort

1931-04-27 - 2019-01-15
operator filmowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 

Ludomił Antoni Rayski

1892-12-28 - 1977-04-11
pilot wojskowy
 

Kazimierz Skirmunt

1861-02-08 - 1931-05-26
prawnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.