Tarłowa Barbara z Dulskich h. Przeginia (1579 lub 1580–1613), starościna sochaczewska.
Była najmłodszą córką podskarbiego w. kor. Jana Dulskiego (zob.) i jego drugiej żony Barbary (zm. 1580), córki Mikołaja Mniszcha (zob.) i Barbary Kamienieckiej, w momencie ślubu z Dulskim (po marcu 1578) wdowy po star. garwolińskim Łukaszu Nagórskim (zob.) i woj. krakowskim Janie Firleju (ur. ok. 1521, zob.). Miała przyrodniego brata (z drugiego małżeństwa matki) Henryka Firleja (zob.), oraz przyrodnie siostry (z pierwszego małżeństwa ojca z Barbarą Rożnowską): Zofię Dulską (zob.), Katarzynę (zm. po 1615), wydaną za Mikołaja Działyńskiego (ok. 1540–1604, zob.), Annę (zm. 18 I 1601), zamężną za Mikołajem Kiszką (zm. 1620), star. drohickim, i Elżbietę (zm. 6 V 1602), żonę Macieja Konopackiego (zob.). Po śmierci drugiej żony Dulski ożenił się w r. 1582 z Zofią Oleśnicką (zm. 1583), siostrzenicą kanclerza Jana Zamoyskiego, a w r. 1584 z Zofią Herburtówną (zm. 1631), córką star. barskiego Marcina, która po owdowieniu została żoną star. lipińskiego Jana Kostki, a następnie Jana Czarnkowskiego.
Po śmierci ojca w r. 1590 Barbara przeszła pod opiekę wuja, Mikołaja Mniszcha. Przed r. 1593 otrzymała od swego szwagra Działyńskiego Janowiec nad Wisłą z zamkiem i kluczem wsi oraz prawem patronatu tamtejszego kościoła paraf. p. wezw. św. Małgorzaty. Po kwietniu 1595 wyszła za mąż za owdowiałego Stanisława Tarłę ze Szczekarzowic, syna chor. lwowskiego Jana (zm. przed 18 III 1575) i jego drugiej żony Reginy Malczyckiej, w l. 1579–86 dworzanina królewskiego, od stycznia 1586 star. sochaczewskiego. Jej pasierbami (z pierwszego małżeństwa męża z Zofią Szczawińską) byli: Paweł (zm. w styczniu 1618) i Zofia (zm. po 23 V 1625), żona dworzanina królewskiego Adama Kaczkowskiego. T. zapewne pomogła mężowi w l. 1595–9 w gruntownej restauracji odebranego ewangelikom reformowanym kościoła w Janowcu. Po jego śmierci (zm. przed 21 X 1599, być może 14 VI) co najmniej wyraziła zgodę, a być może nawet zainicjowała rekonstrukcję znajdującego się w świątyni renesansowego nagrobka byłych właścicieli miasta, kaszt. lubelskiego Andrzeja Firleja i jego żony Barbary; umieszczono na nim nową tablicę informującą o odzyskaniu kościoła z rąk innowierców i jego odbudowie oraz o wystawieniu nagrobka przez Stanisława dla siebie i żony, a jednocześnie usunięto tablice dotyczące Firlejów, pozostawiając jednak należące do nich herby. W wyniku zawartej 2 V 1600 ugody z bratem stryjecznym męża, Zygmuntem Scypionem Tarłą (zob.), T. uzyskała wsie: Grodowice, Hoszów, Hoszówek, Hrabe (obecnie Rabe), Jasień, Jełowe, Łozów, Moczary i Zadwórze w ziemi przemyskiej oraz prawo do opieki nad swymi dziećmi. Opiekę nad pasierbami i pozostałym majątkiem przejął Z. S. Tarło i pełnił ją do r. 1604, kiedy Paweł osiągnął pełnoletność. Na krótko przed 8 VII 1600 wystawiła T. powtórny akt erekcyjny kościoła janowieckiego, zatwierdzony 17 V 1602 przez bp. krakowskiego Bernarda Maciejowskiego, którym potwierdziła jego dotychczasowe uposażenie i dodała nowe, w tym dziesięcinę z pól i folwarków w Janowicach i Oblasach, browar w Janowcu, prawo wolnego wyrębu drewna w lasach janowieckich oraz zwolnienie z danin i ciężarów na rzecz dworu i państwa. Dn. 16 V 1604 Maciejowski dokonał powtórnej konsekracji kościoła, dedykując go św.św. Stanisławowi Bp. i Męczennikowi oraz Małgorzacie. T. utrzymywała kontakty z przyrodnią siostrą Zofią, od r. 1599 ksienią klasztoru benedyktynek w Toruniu. Zapewne za jej namową zobowiązała się w lutym 1605, w czasie pobytu w Radomiu, do ufundowania w Kazimierzu nad Wisłą klasztoru benedyktynek, przeznaczając na jego uposażenie wieś Kijankę oraz 20 tys. złp. zapisanych na Janowcu; fundacja nie doszła do skutku ze względu na sprzeciw Rady Miejskiej Kazimierza.
Pod koniec r. 1605 zaangażowała się T. w wyprawę swej ciotecznej siostry Maryny Mniszchówny (zob.), udającej się do Moskwy do poślubionego per procura cara Dymitra. Już t.r. lub na początku r. 1606 oddała córkę Mariannę (zob. Tarłówna Marianna) na wychowanie do benedyktynek toruńskich, syna Jana Karola Tarłę (zob.) powierzyła opiece krewnych (którzy wkrótce umieścili go w gimnazjum luterańskim w Toruniu), a sama w towarzystwie Z. S. Tarły, jego żony Barbary i pasierba Pawła oraz wuja Jerzego Mniszcha (ok. 1548–1613, zob.) dołączyła ze swym pocztem (50 osób i 43 konie) do dworu Maryny, stając się w wyprawie jej najbliższą towarzyszką. Po przekroczeniu 17 IV 1606 granicy moskiewskiej podróżowała z nią jako jedyna w karecie; 12 V t.r. wjechała z nią do Moskwy i towarzyszyła jej podczas odwiedzin u wdowy po carze Iwanie IV Groźnym, Marii Fiodorowny Nagoj, przebywającej pod imieniem Marfy w Monasterze Wozniesienskim. Weszła w skład orszaku Maryny podczas jej koronacji 18 V w Soborze Uspienskim i najpewniej znalazła się w gronie polskich pań, które odprowadziły ją do małżeńskiego łoża. W trakcie «krwawych godów» 27 V dwór T-ej został zaatakowany przez mieszkańców Moskwy; napastnicy obrabowali pomieszczenia na parterze, nie próbowali jednak zdobywać piętra, na którym schroniła się T. z czeladzią, dzięki czemu jako jedna z nielicznych osób, towarzyszących Marynie, nie poniosła strat w ludziach. Do sierpnia pozostawała uwięziona w Moskwie, następnie z Z. S. Tarłą i innymi więźniami została zesłana do Tweru. Do Rzpltej wróciła po ponad dwóch latach, być może już we wrześniu 1608, a z pewnością przed 29 XII t.r.
T. zamieszkała w Janowcu, skąd 18 II 1609 wystosowała list do kanclerza kor. Wawrzyńca Gembickiego z prośbą o pomoc w uzyskaniu od króla Zygmunta III Wazy rekompensaty za zniszczenia, dokonane podczas pobytu monarchy w jej dobrach. Jako gorliwa katoliczka już t.r. przeniosła syna do gimnazjum jezuickiego w Poznaniu, a 5 X 1610 odnowiła fundację i hojnie uposażyła szpital w Janowcu. Dn. 25 III 1611 zamieszkała jako rezydentka w wybudowanym przez siebie «dworcu» przy klasztorze benedyktynek w Toruniu; wypełniając złożony w Moskwie ślub, oddała do tego klasztoru córkę Mariannę i 15 VIII t.r. uczestniczyła w jej obłóczynach. Ok. r. 1612 zainicjowała założenie przy kościele w Janowcu bractwa św. Anny, które uposażyła kwotą 1300 złp. Dn. 11 III 1613 podyktowała spowiednikowi Pawłowi Szadurskiemu testament. Opiekę nad dziećmi powierzyła bratu Henrykowi, córce Mariannie zapisała 40 tys. złp. oraz srebro i kosztowności dla klasztoru, w którym ostatecznie córka zamieszka, poczyniła też legaty na rzecz katedr gnieźnieńskiej i krakowskiej oraz klasztorów: paulinów w Częstochowie, dominikanów w Krakowie, benedyktynów na Łyścu i bernardynów w Sokalu; pozostały majątek zapisała synowi. Przyrodnią siostrę Dulską zobowiązała do kontynuowania starań o fundację klasztoru benedyktynek w Janowcu lub Kazimierzu. Zmarła 12 III 1613 w izbie gościnnej toruńskiego klasztoru. Obawiając się prób podważenia testamentu, sporządzonego w pośpiechu z powodu opanowania Torunia przez wojska konfederatów Zbigniewa Silnickiego, Szadurski spisał 17 III t.r. dokument wyjaśniający jego niektóre postanowienia. Pogrzeb T-ej odbył się dopiero 5 XI z powodu oczekiwania na przyjazd syna, Jana Karola. T. została pochowana w nowo wybudowanym grobowcu benedyktynek w kościele klasztornym w Toruniu.
W małżeństwie ze Stanisławem Tarłą ze Szczekarzowic, oprócz syna Jana Karola i córki Marianny, T. miała zmarłą młodo córkę Reginę.
Borkowska, Leksykon zakonnic, I; Niesiecki; – Borkowska M., Klasztor benedyktynek radomskich i jego rola w życiu religijnym i kulturalnym Radomia i ziemi radomskiej, w: Radom i region radomski w dobie szlacheckiej Rzeczypospolitej, t. 2: Historia społeczno-religijna okresu wczesnonowożytnego, Red. Z. Guldon, S. Zieliński, Radom 1996 s. 67–71; Górski K., Zofia Dulska ksieni toruńska i jej spór z Magdaleną Mortęską ksienią chełmińską o reformę zakonu, „Nasza Przeszłość” t. 25: 1966 s. 155–6, 175–7; Kupisz D., Tarłowie jako fundatorzy klasztoru benedyktynek w Radomiu, w: Tarłowie. Z dziejów kulturalnych, gospodarczych i politycznych rodu, Red. H. Gmiterek, A. Szymanek, Janowiec 2009 II 61–74; Polak W., O Kreml i Smoleńszczyznę, Tor. 1995; Stoch J., Kościół parafialny w Janowcu nad Wisłą, Janowiec 2001 s. 8, 19, 22–9, 37–8, 65; Szymanek A., Barbara Tarłowa starościna sochaczewska w świetle testamentu z 1613 roku, „Notatnik Janowiecki” 2001 nr 11 s. 21–47; – Kronika benedyktynek toruńskich, Wyd. W. Szołdrski, Pelplin 1934 s. 36, 48, 51, 55–6, 59, 61–3, 67, 73; Materiały źródłowe do dziejów Żydów w księgach grodzkich lubelskich z doby panowania Zygmunta III Wazy 1578–1632, Oprac. H. Gmiterek, L. 2014; Niemojewski S., Diariusz drogi spisanej i różnych przypadków pociesznych i żałosnych prowadząc córkę Jerzego Mniszka, Marynę, Dymitrowi Iwanowiczowi w roku 1606, Wyd. R. Krzywy, W. 2006; Poselstwo od Zygmunta III, króla polskiego, do Dymitra Iwanowicza, cara moskiewskiego (samozwańca), z okazji jego zaślubin z Maryną Mniszchowną, Oprac. J. Biliński, Wr. 2002; Sumariusz Metryki Koronnej, S. Nowa, Oprac. K. Chłapowski, W. 2016 VIII; Zapiski historyczne benedyktynek radomskich oraz materiały do kultu Magdaleny Mortęskiej, Oprac. M. Borkowska, w: Historiografia zakonna a wzorce świętości w XVII w., Wyd. K. Górski, M. Borkowska, W. 1984 s. 269, 279–83, 297–8, 312–15; – AGAD: Metryka Kor., t. 109 k. 422–3, t. 120 k. 58–61, t. 125 k. 32–2v, t. 132 k. 36–8, t. 133 k. 604–6, t. 143 k. 222–4, t. 149 k. 244–53.
Patrycja Gąsiorowska