INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jakub Falkowski     

Jakub Falkowski  

 
 
1775-04-29 - 1848-09-02
Biogram został opublikowany w 1948 r. w VI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Falkowski Jakub (1775–1848), ksiądz, pijar, filantrop, założyciel Warszawskiego Instytutu Głuchoniemych. Był potomkiem możnej niegdyś rodziny pochodzącej z Falkowa, h. Doliwa. Ur. się 29 IV na Podlasiu we wsi Budlewie (parafia Topczewo) jako syn Walentego i Teresy z Kuleszów. Rodzice jego należeli do zaściankowej szlachty i borykali się z trudnościami materialnymi. W siódmym roku życia oddany został do szkoły ks. misjonarzy w Siemiatyczach, a po roku do szkoły pijarskiej w Drohiczynie, którą ukończył w r. 1792. 25 lipca tegoż roku wstąpił do zakonu pijarów i odbył roczny nowicjat. Wysłany był następnie na studia pedagogiczne do Szczuczyna i Łomży. W r. 1796 rozpoczął zawód nauczycielski w szkole w Szczuczynie Mazowieckim. W r. 1800 przyjął w Pułtusku święcenia kapłańskie od biskupa płockiego Szembeka. Jako kaznodzieja, nauczyciel wymowy, a od r. 1802 prefekt szkół rozwijał w Szczuczynie gorliwą działalność wychowawczą i roztaczał opiekę nad ubogą młodzieżą szkolną. W r. 1803 w związku z wizytacją radcy szkolnego Zöllnera z Berlina został wysłany na koszt rządu do Berlina dla zapoznania się z tamtejszymi metodami nauczania. W Berlinie spędził 15 miesięcy. Już na rok przed wyjazdem za granicę interesował się F. uczeniem głuchoniemych, opiekując się siedmioletnim Piotrem Gąsowskim, głuchoniemym od urodzenia. W Berlinie zwiedzał kilkakrotnie instytut głuchoniemych, ale nie zdołał zapoznać się ze stosowaną tam metodą nauczania, zazdrośnie ukrywaną przed obcymi. Z kolegą swoim ks. Szweykowskim odbył podróż pedagogiczną po północnych Niemczech. Po powrocie do kraju w r. 1804 został nauczycielem w szkole w Drohiczynie, którą miał zorganizować na wzór gimnazjów niemieckich. W sierpniu w r. 1807 został wezwany przez obywateli okolic Szczuczyna do zorganizowania szkoły popijarskiej, nieczynnej od lat czterech. W szkole tej, na której otworzenie otrzymał upoważnienie rządowe i pomoc materialną okolicznej ludności, pracował jako rektor aż do roku 1815/16, pełniąc jednocześnie obowiązki miejscowego proboszcza. Zaraz po powrocie z Berlina zajął się F. uczeniem swego dawnego wychowanka za pomocą metody głosowej, która choć bardzo uciążliwa, dała nadspodziewanie dobre wyniki. Przez odpowiedni układ ust i języka osiągało się żądane dźwięki. Piotruś zaczął mówić, rozumiał mówiących, uczęszczał do szkoły w Szczuczynie, gdzie robił postępy celujące. Z polecenia Izby Edukacyjnej F. przedstawił swego wychowanka w Warszawie w r. 1809 na sesji Izby i złożył opis stosowanej przez siebie metody. W końcu r. 1812 lokal gimnazjum szczuczyńskiego zajęty został na szpital wojskowy, a nauczyciele wraz z garstką uczniów zmuszeni byli przenieść się do Wąsosza. Tam w lutym r. 1813 F. w opuszczonym ratuszu zorganizował szkolę. W tymże roku sekularyzował się za pośrednictwem nuncjusza w Wiedniu.

W połowie r. 1815 St. Potocki, dyrektor Dyrekcji Edukacji Narodowej, wezwał F-o, aby w czasie wakacji zapoznał się z metodami nauczania i urządzeniem wiedeńskiego instytutu głuchoniemych. F. nie mając zaufania do własnych sił bał się, że zawiedzie pokładane w nim nadzieje. W tej decydującej dla niego chwili udało się Staszicowi skłonić go do poświęcenia się sprawie nauczania głuchoniemych. W lipcu r. 1815 otrzymawszy skromny zasiłek rządowy wybrał się F. w podróż. Wiózł ze sobą trzech głuchoniemych chłopców, pragnął bowiem nabywanie teorii w języku niemieckim połączyć z praktycznymi ćwiczeniami w mowie ojczystej. Po drodze mianowany został w Krakowie kanonikiem honorowym kolegiaty Wszystkich Świętych. Do Wiednia przybył w końcu sierpnia. Dzięki ofiarności ks. Lubomirskiej udało mu się zdobyć potrzebne środki. Rozpoczął praktykę w instytucie głuchoniemych, prowadzonym przez Storka i Maya, uczył swych wychowanków i zwiedzał szkoły wiedeńskie. Zainteresował się zwłaszcza instytutem ociemniałych. Zwiedzał również zakłady dla głuchoniemych i ociemniałych w Austrii i Bawarii, interesując się wszechstronnie stanem tamtejszego szkolnictwa. W Wiedniu zakupił F. książki, rysunki, narzędzia, i pomoce naukowe. W maju r. 1816 odbył publiczny egzamin z umiejętności nauczania głuchoniemych i otrzymał patent instytutu wiedeńskiego. W drodze powrotnej zatrzymawszy się w Krakowie, przedstawił w Uniwersytecie Krakowskim rozprawę i 22 V 1816 uzyskał dyplom doktorski z filozofii. Wkrótce potem Towarzystwo Naukowe przy Uniwersytecie Krakowskim mianowało go członkiem korespondentem. W Warszawie Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wyznaczyła specjalną komisję, która zbadała metody F-go i postępy jego uczniów. 12 VI 1816 F. otrzymał od Komisji Rząd. nominację na dyr. »początkowego instytutu dla głuchon. i ociemniałych«, połączonego ze szkołą w Szczuczynie. Po przyjeździe do Szczuczyna zwolnił się F. wkrótce z obowiązku rektorskiego, ażeby cały swój czas głuchoniemym poświęcić. W lipcu 1817, zgodnie ze swym życzeniem, wezwany został F. do Warszawy dla założenia tam instytutu głuchoniemych (ociemniałych na razie pominięto). Uroczysty akt otwarcia nowego zakładu odbył się 23 X 1817 w sali pałacu Kazimierzowskiego. W r. 1820 Instytut przeniesiony został do domu panien wizytek na Krakowskie Przedmieście. F., początkowo zwolennik metody głosowej, przyjął jednak za podstawę kształcenia w Instytucie metodę migową, tj. metodę francuską, najbardziej podówczas rozpowszechnioną i stosowaną w instytucie wiedeńskim. Mowie ustnej pozostawił tylko miejsce dodatkowe. F. przyjmował do Instytutu liczne rzesze ubogich, bezpłatnych uczniów. To zmuszało go do nieustannej walki z trudnościami finansowymi i wyszukiwania nowych źródeł dochodów. Sam nie tylko zrzekł się rektorskiej pensji, ale jeszcze i inne swe dochody przeznaczał na rzecz Instytutu.

Tymczasem sypały się na F. liczne zaszczyty i nowe obowiązki. W marcu r. 1819 został powołany na członka przybranego Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 3 maja tegoż roku na posiedzeniu publicznym Towarzystwa otrzymał złoty medal jako nagrodę wyznaczoną w r. 1809 dla tego, kto w stolicy założy instytut dla głuchoniemych. W r. 1820 oddano mu pod zarząd parafię Solec, w 1821 mianowano kanonikiem honorowym warszawskim, a w roku następnym – kanonikiem łęczyckim. Przez czas jakiś pracował również jako katecheta wojskowy. Sprawy jednak Instytutu dla Głuchoniemych stawiał F. na pierwszym miejscu. W r. 1823 odbył wraz z 4 wychowankami podróż do Wiednia dla dokończenia ich edukacji. Zdobywszy odpowiednie fundusze zakupił plac przy ul. Wiejskiej, gdzie 26 IV 1826 położono kamień węgielny pod gmach Instytutu (spalony w r. 1944). W r. 1827 Instytut przeniósł się do nowej siedziby. Od r. 1829 F. poświęcił się wyłącznie nauczaniu, oddając sprawy gospodarcze i ekonomiczne Radzie Nadzorczej Instytutu. Potrafił on nie tylko dobrać odpowiednich nauczycieli, ale natchnąć ich umiłowaniem zawodu i przywiązać do instytucji. Duży nacisk kładł na wykształcenie zawodowe wychowanków i szkolenie ich w rzemiosłach. Z jego inicjatywy wprowadzona została do Instytutu litografia, dotychczas w Polsce nieznana. Zły stan zdrowia zmusił go do ustąpienia ze stanowiska rektora we wrześniu r. 1831. Jako członek Rady Nadzorczej był w dalszym ciągu związany z Instytutem i nie przestawał być jego duchem opiekuńczym. Do r. 1837 sprawował obowiązki proboszcza parafii św. Aleksandra. Następnie osiadł w Sejnach przy biskupie Straszyńskim. Po 2 latach na prośby ówczesnego rektora zamieszkał znów przy Instytucie. W r. 1842 wyjazd kuracyjny do Marienbadu połączył z półroczną podróżą, w czasie której zwiedził za granicą szereg zakładów dla głuchoniemych i ociemniałych, zbierając dla Instytutu warszawskiego cenne wskazówki i spostrzeżenia. Od r. 1845 mieszkał w Guzowie jako kapelan F. Łubieńskiego. Zajmował się w okresie tym pracą oświatową wśród ludu. Na wiosnę r. 1848 powrócił znów do Instytutu, gdzie zmarł 2 IX tegoż roku. Pochowany został uroczyście w podziemiach kościoła św. Aleksandra. – Obok książek o charakterze religijno-dydaktycznym i paru kazań wyszły drukiem: 1) Głos ks. F. na pos. Warsz. Tow. Przyj. Nauk 3 V 1819 (Roczniki Tow. XIII, W. 1820, 147–51); 2) Wzmianki o trudniących się uczeniem głuchoniemych, czytane tamże 23 XI 1820 (tamże XIV, W. 1821, 286–303; 3) O początku i postępie Warsz. Instytutu Głuchoniemych, W. 1823. W rękopisie pozostawił tłumaczenie dzieła Jägera o wychowaniu głuchoniemych, własne uwagi o nauczaniu głuchoniemych i słowniki dla nich przeznaczone. Pełen pokory chrześcijańskiej, niezmordowany w pracy dla innych, należał do postaci niezmiernie popularnych w Warszawie.

 

Portret Piwarskiego w Muz. Nar. w Warszawie; Portret Gersona (ryt. Röber) reprod. w »Tyg. Ilustr.« 1860, I, 325, Portret Tegazza (ryt. Regulski) reprod. w »Tyg. Ilustr.« 1875, I, 289, Popiersie Syrewicza w kościele św. Aleksandra w W-wie (zniszczone w r. 1944), reprod. w »Tyg. Ilustr.« 1874, II, 17, Rzeźba Kucharzewskiego reprod. w »Tyg. Ilustr.« 1871, II, 281.

Enc. Org.; W. Enc. Il.; Boniecki; Nowicki Wł. ks., J. Falkowski, W. 1917; tenże, Dzieje instytutu głuchoniemych, W. 1918; Wójcicki K. Wł., Stuletnia rocznica, Bibl. Warsz., 1875, III; Kraushar Tow. Król. Przyjaciół Nauk, IV–V; Wiadomości historyczne o instytucie głuchoniemych, Pam. rel. mor.; Firsiukowski T., Przyjaciel i ojciec głuchoniemych J. Falkowski, W. 1850; Szczygielski Joz., Pożegnanie zwłok ks. Falkowskiego, W. 1850; Bogdan J., Kazania i mowy pogrzebowe, W. 1861.

Maria Manteufflowa

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Chrzciciel Śniadecki

1756-08-29 - 1830-11-09
astronom
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Leonard Nitsch

1801 - 1866
złotnik
 

Feliks Sypniewski

1830 - 1902-01-05
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.