Kiliński Teodor Jan Konstanty (1801–1863), historyk, popularyzator, tłumacz, ksiądz. Ochrzczony w Poznaniu (dzień ur. nie podany), syn Baltazara (zm. 1808), szewca, i jego drugiej (od 1794) żony Rozalii Delepczyńskiej, bratanek Jana Kilińskiego. K. uczęszczał do Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu, w październiku 1823 r. udał się do Krakowa i tam przez 2 lata studiował filozofię i teologię, uzyskując stopień magistra teologii; święcenia kapłańskie otrzymał w r. 1826 w Krakowie (Miechowie?), w r. 1827 został penitencjarzem przy katedrze krakowskiej. W r. 1831 jako prosty żołnierz wziął udział w powstaniu listopadowym i był ranny. Na życzenie brata Wincentego, kanonika katedralnego i oficjała poznańskiego, przezwyciężając trudności ze strony rządu pruskiego, przeniósł się do Poznania i otrzymał 28 II 1834 r. kanonię kustosza przy kolegiacie Marii Magdaleny; na tym stanowisku zmarł 18 IV 1863 r. W Krakowie przyjaźnił się z ks. Wincentym Łańcuckim, scholastykiem katedralnym i rektorem UJ, przechował i częściowo wydał jego spuściznę rękopiśmienną. W Poznaniu żył w bliskiej przyjaźni z proboszczem farnym ks. Kinosowiczem i z księgarzem Konstantym Żupańskim, był też w żywych stosunkach z drukarzem i wydawcą N. Kamieńskim, któremu pomagał w wydawaniu „Gazety Wielkopolskiej Księstwa Poznańskiego” i u którego drukował swoje prace.

Działalność pisarską zaczął K. w Krakowie dziełkami dotyczącymi spraw kościelno-religijnych. W r. 1833 wydał u D. E. Friedleina w Krakowie Wiadomość o obiorze papieża i dworze jego…, ze spisem wszystkich papieży oraz aktualnie żyjących kardynałów, nuncjuszów, patriarchów, arcybiskupów i biskupów; tamże w r. 1834 tłumaczenia Lamennais’go „Dzień chrześcijanina katolika” oraz „Poradnik dla młodego wieku”, po czym dopiero w r. 1856 ogłosił w Poznaniu „Kazania i mowy ks. W. Łańcuckiego”, a być może i jego „Odezwy przygodne”. Potem w pisarstwie K-ego nastąpił zwrot ku sprawom narodowym. Na wezwanie Dyrekcji Ligi Polskiej w Poznaniu napisał popularne Dzieje narodu polskiego, które w ciągu 14 lat doczekały się 5 wydań: w l. 1858, 1859, wydanie z r. 1863 zostało przez autora na parę dni przed jego zgonem ukończone, uzupełnione tablicą chronologiczną doprowadzoną do 17 II 1863 r., geografią Polski i mapą; dalsze wydania pojawiły się w l. 1869 i 1872. Opracował też na nowo i z każdym wydaniem rozszerzał Lesława Łukaszewicza „Rys dziejów piśmiennictwa polskiego” z r. 1836, drukowany kolejno w l. 1859, 1860, 1864 oraz w opracowaniu K-ego i A. Mosbacha w r. 1866 (kiedy to dzieło z 93 stron w r. 1836, urosło do 877). W r. 1862 wydał K. jeszcze „Śpiewy nabożne do użytku katolików archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej”. Żył skromnie i był ofiarny na cele narodowe. K. kolekcjonował książki i dzieła sztuki, podobnie jak jego brat Wincenty, po którym odziedziczył połowę spuścizny. Sukcesorką K-ego, poza legatami kościelnymi i zapisem biblioteki siostrzeńcowi Stanisławowi Rejewskiemu, była siostra przyrodnia Józefa Rejewska, żona właściciela dóbr Sobiesiernie pod Poznaniem. K. zostawił w rękopisie kilka prac, m. in. dotyczących prawa kanonicznego, kazania, notatki z literatury polskiej oraz zaczęte opracowanie alfabetyczne życiorysów biskupów poznańskich, doprowadzone do litery D.

Estreicher; Finkel, Bibliografia, (niepełny wykaz); Wojtkowski A., Bibliografia historii Wielkopolski, P. 1938 I 87; Enc. Org.; W. Enc. Ilustr.; Enc. Kośc.; Podr. Enc. Kośc.; – Kierski E., Nekrolog, „Roczniki Tow. Przyj. Nauk Pozn.” T. 6: 1871 s. 346–9; – Motty, Przechadzki po mieście, II 295, 298, 545; – „Gaz. W. X. Pozn.” 1863 nr 92; „Przegl. Pozn.” T. 35: 1863 s. 354; „Tyg. Katol.” 1863 s. 134; – Arch. Archidiec. w P.: Księgi metryk 1794–1808, szczególnie Liber bapt. 1801 fol. 82, Akt personalnych K-ego (sygn. 1380) po okupacji jeszcze nie odnaleziono; Arch. Państw. w P.: Amtsgericht Posen 4645 (1860–1863), m. in. testament K-ego; B. Jag.: rkp. 7836 k. 20–21 r. 1836 i akc. 135/58 1860 r.

Maria Wojciechowska